طاق بستان در مسیر جهانی شدن

موانعی که طبق ضوابط یونسکو مانع از ثبت جهانی آن می‌شود؛ موانعی مانند مخدوش شدن حریم آن به واسطه ساخت و سازهای غیرمجاز و گسترده و نصب گنبدی مرتفع روی امامزاده ابراهیم که در محوطه طاق بستان است. هرچند مسوولان میراث استان به طور جد پیگیر برطرف ساختن این موانع هستند.

بحث ثبت جهانی طاق بستان تقریبا از پنج ـ شش سال پیش مطرح شد و از سال 86 نیز طرح ساماندهی آن در دستور کار سازمان میراث استان کرمانشاه قرار گرفت ولی پس از گذشت چند سال عملیات اجرایی آن در دو جبهه شرقی و غربی محوطه شروع شد.

اگرچه اقدام ساماندهی این حریم به کندی پیش می‌رود، اما می‌توان با همین حداقل‌ها هم امیدوار بود که این حجاری منحصر به فرد به حق خود برسد و جایی در آثار یونسکو به خود اختصاص دهد.

هرچند ساماندهی حریم این محوطه تاریخی تنها دغدغه مسوولان میراث فرهنگی نیست، چراکه این روزها مشکلات جدیدی نیز به موانع دیروز اضافه شده است؛ مشکلاتی که برطرف شدن آنها تنها نیاز به اندکی تفاهم و همکاری و هماهنگی بین دو نهاد متولی میراث و اداره اوقاف دارد.

ظاهرا مسوولان اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه قصد دارند، گنبدی مرتفع روی ساختمان امامزاده ابراهیم که در کنار مجموعه طاق بستان قرار دارد، نصب کنند و چون ارتفاع گنبد از میزان تعیین شده در ضوابط مندرج در حریم یک اثر تاریخی بیشتر است بنابراین خطر عدم ثبت جهانی این اثر، مسوولان میراث فرهنگی را نگران کرده است.

به اعتقاد مسوولان میراث فرهنگی استان کرمانشاه، چنانچه اوقاف گنبدی با ارتفاع 7.5 متر روی امامزاده ابراهیم نصب کند ـ آنچنان که در دستور کار این اداره است ـ از آنجا که براساس ضوابط جهانی وجود سازه‌ای با ارتفاع بیش از 5.7 متر در حریم منظری آثار تاریخی ممنوع است، ثبت جهانی طاق بستان بی‌نتیجه خواهد ماند از این رو این سازمان مخالفت قانونی خود را با ایجاد چنین سازه‌ای اعلام کرده‌ است.

در همین حال مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه با بیان این‌که تفکر بخشی‌نگری، تفکری مخرب و ناکارآمد است که در مواردی شاهد آن هستیم، به جام‌جم می‌گوید: حفاظت از میراث فرهنگی کشور وظیفه ذاتی و اصلی این سازمان است و امامزاده‌ها نیز به عنوان یک بنای تاریخی مذهبی جزئی از میراث فرهنگی ایران هستند، بنابراین حفاظت از آنها نیز بسیار حائز اهمیت است و این سازمان آمادگی آن را دارد که برای بازسازی و مرمت آن، طرح و نقشه هماهنگ شده با شرایط و ضوابط قانونی را به اوقاف ارائه کند.

جلیل رحیمی با بیان این که اداره اوقاف در راستای بازسازی این امامزاده و بدون هیچ هماهنگی و تعامل با سایر ارگانها از قبیل میراث فرهنگی دست به اقداماتی زده که موجب خسارت به دیگر آثار تاریخی می‌شود، می‌افزاید: البته فعلاً نصب دو گنبد روی ساختمان امامزاده متوقف شده، اما اگر اوقاف اصرار به ادامه این پروژه داشته باشد، قطعاً چاره‌ای نخواهیم داشت جز این‌که ضوابط خود را به پیوست شکوائیه‌ای تقدیم مراجع قضایی استان کنیم.

وی با بیان این‌که این عمل قطعاً اثرات منفی برای مجموعه طاق بستان به دنبال خواهد داشت، تصریح می‌کند: حداقل این تاثیرات منفی به تعویق افتادن ثبت آن در آثار جهانی یونسکو است، بنابراین سعی می‌کنیم با اوقاف به تعامل برسیم.

نماینده مردم کرمانشاه در مجلس شورای اسلامی نیز در این باره به باشگاه خبرنگاران جوان می‌گوید: ثبت جهانی مجموعه تاریخی فرهنگی طاق بستان نباید فدای تصمیمات احساسی برخی مسوولان شود.

جهانبخش امینی با اشاره به این‌که این موضوع باید با نظرات کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد، نه نظرات احساسی، تصریح می‌کند: باید توجه داشته باشیم که توجه به توریسم و گردشگر امری ضروری است و از سوی دیگر ثبت یک اثر تاریخی در فهرست میراث جهانی می‌تواند یک منطقه را متحول کند.

وی با بیان این‌که مسوولان اوقاف و میراث فرهنگی استان کرمانشاه باید با تعامل با یکدیگر، این موضوع را حل کنند و ضمن احترام به امامزاده، مصلحت استان را هم در نظر بگیرند،‌ می‌گوید: افسوس می‌خوریم که می‌بینیم مجموعه تاریخی فرهنگی طاق بستان با چنین وضعیتی هنور ثبت جهانی نشده است.

در همین حال سید اسماعیل حسینی‌مقدم مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه با بیان این‌که موضوع خاص و نگران‌کننده‌ای وجود ندارد، می‌گوید: باید ساختمان امامزاده ساخته شود و ما به عنوان متولیان این امر در حال انجام این کار هستیم.

موضوع دیگری که ثبت جهانی طابق‌بستان را تهدید می‌کند، وجود ساخت و سازهای فراوان و بعضا غیرمجاز در درون مجموعه است که ظاهرا حذف و ساماندهی آنها به امری دشوار برای مسوولان شهری تبدیل شده است. شاید به همین خاطر است که رئیس شورای اسلامی شهر کرمانشاه با اذعان بر این موضوع که توان ساماندهی طاق بستان را نداریم، خواستار ورود مراجع قضایی و شورای تامین به موضوع شده است.

سید حجت‌الله موسوی اجاق، ساماندهی غرفه‌ها و دکه‌های طاق بستان را خارج از توان شهرداری می‌داند و تصریح می‌کند: متاسفانه غرفه‌داران در این منطقه اقدام به تخلفات وسیعی در امر ساخت و ساز و تصرف عرصه کرده‌اند. عده‌ای از این افراد که اقدام به اخذ مجوز از شهرداری کرده‌اند، مجوزشان در حد یک دکه 10 متری یا 7 متری بوده‌ که در حال حاضر این 7 متر تبدیل به 700 متر شده است.

عبدالمجید واحدی معاون برنامه‌ریزی استانداری کرمانشاه نیز در این باره معتقد است شهرداری باید اقدامات لازم را در این خصوص انجام دهد و برنامه‌ای برای ساماندهی این وضعیت ارائه دهد.

محمد جمشیدی - جام‌جم کرمانشاه