چرا آمریکا مجبور به ترک عراق شد

خروج نیروهای آمریکایی از عراق پس از نزدیک به 9 سال نشانه شکست استراتژی آمریکا در عراق است. به نظر می‌رسد که آمریکایی‌ها پس از 9 سال به این نتیجه رسیدند که حضورشان در عراق هزینه‌های انسانی و مالی فراوان و سنگینی برای آنها به همراه داشته است. با توجه به برآوردی که از سوی موسسات مالی و رسانه‌های آمریکایی شده است، آمریکا در طول 9 سال گذشته حداقل5000 نفر کشته و 30 هزار نفر زخمی داده است که عمدتا از نیروهای زبده نظامی ‌بوده‌اند. در هر ثانیه 5000 دلار هزینه مالی نظامی‌آمریکا در عراق بوده است. یعنی در مجموع در 9 سال حضور آمریکایی‌ها در عراق آنها حدود 750 میلیارد دلار هزینه کرده‌اند، اما به‌رغم این هزینه‌های سنگین، واشنگتن هنوز نتوانسته است امنیت پایدار را برای عراق به ارمغان بیاورد. به همین دلیل ما می‌بینیم که در طول 9 سال گذشته شاهد تشدید تنش‌ها و درگیری‌های طایفه‌ای در عراق بوده‌ایم. آمریکایی‌ها هم نتوانسته‌اند امنیت لازم را در عراق برقرار کنند، بنابراین در نهایت ترجیح داده‌اند از عراق خارج شوند.

هر چند موافقتنامه امنیتی بغداد - واشنگتن (که سال 2008 میان جورج بوش، رئیس‌جمهور سابق آمریکا و نوری المالکی، نخست‌وزیر عراق به امضا رسید) به روشنی تاکید دارد که نیروهای آمریکایی تا پایان سال 2011 از عراق خارج شوند و در چارچوب همین توافقنامه هم خروج نیروهای آمریکایی از عراق عملیاتی شده است، اما به طور کلی باید گفت آمریکایی‌ها ترجیح دادند تا برای جلوگیری از هزینه‌های مالی و انسانی بیشتر، از عراق خارج شوند زیرا حضور نظامی ‌آمریکا در عراق به شرایط دشوار مالی آمریکا ضربه می‌زند. گذشته از این باید به یاد داشت که این کشور اکنون دچار بحران مالی شدید شده است، لذا این خروج به نوعی پیروزی سیاسی برای دولت آقای نوری المالکی، نخست‌وزیر عراق و نوعی شکست برای هژمونی آمریکا تلقی می‌شود.

اکنون آقای نوری المالکی طرح امنیتی کلانی را برای سپردن امنیت عراق به نیروهای بومی‌ تهیه دیده و قرار است که نیروهای بومی‌ عراق بتدریج و بر اساس اولویت‌بندی استان‌ها امنیت را در عراق در اختیار گیرند و از راه آموزش‌هایی که به آنها داده می‌شود فرآیند تامین امنیت در عراق را برقرار کنند. در این شرایط هر چند یک رشته مقاومت‌هایی از سوی گروه‌های تروریستی موجود در عراق وجود دارد تا بعد از خروج نیروهای آمریکا از عراق به ناامنی‌ها دامن بزنند، اما در شرایطی که اکنون وجود دارد نیرو‌های دولتی عراق می‌توانند با بهره‌گیری از تجارب گذشته خود امنیت را در این کشور برقرار کنند. در این خصوص اگر امنیت در این کشور برقرار شود عراق از مرحله منازعات داخلی به مرحله تثبیت کانون‌های قدرت و نهادهای مدنی حرکت خواهد کرد.

بی‌گمان حضور نیروهای آمریکایی در عراق نه‌تنها به برقراری امنیت کمک نکرد، بلکه عامل تشدید خشونت‌ها در این کشور بود. حساسیت‌هایی که گروه‌های تروریستی نسبت به نیرو‌های آمریکایی داشته‌اند و همچنین وجود شکاف میان طیف‌های مختلف عراقی به تشدید ناامنی‌ها در 9 سال گذشته کمک می‌کرد. در این شرایط خروج نیرو‌های آمریکایی از عراق موجب خواهد شد تا دولت با استفاده از سازوکارهای محلی و بومی‌ خود بتواند امنیت را در عراق برقرار کند و شرایطی را فراهم سازد که با استفاده از تجربه نیروهای کردستان عراق (که در طول سال‌های اخیر تجربه بسیار مهمی‌ برای تامین امنیت مناطق کردنشین عراق بوده است) بتواند این تجربه را در سایر مناطق دیگر و درجهت بومی‌سازی امنیت به کار گیرد. بر این اساس دولت می‌تواند از نیروهای بومی ‌اقلیم کردستان برای برقراری امنیت و حتی آموزش نظامی ‌به نیروهای امنیتی عراق هم استفاده کند.

آمریکایی‌ها از مارس 2003 که عراق را اشغال کردند با توجه به تجربه‌ای که پس از جنگ جهانی دوم در ژاپن داشتند تلاش کردند تا در عراق هم به صورت دائمی‌ چند پایگاه را داشته باشند، ولی با مرور زمان و مشخص شدن حساسیت‌های ملت عراق در مورد حضور نیروهای بیگانه، آمریکایی‌ها نتوانستند پایگاه‌هایی در عراق به دست آورند. در عین حال با توجه به عدم موفقیت در کسب پایگاه‌های دائمی،‌ سفارتخانه‌ای ایجاد کرده‌اند که در آن 15 هزار نیرو ـ که غالبا امنیتی و نظامی ‌هستند ـ حضور دارند و می‌توانند در مسائل داخلی عراق دخالت کنند. اگر دولت نوری المالکی از تعداد 15 هزار نفر نیروهای آمریکایی در قالب سفارتخانه آمریکا در بغداد نکاهد، قطعا این امر از یک‌سو مزاحمت‌هایی را برای عراق و دولت این کشور به وجود خواهد آورد و از سویی نیز کنترل این نیروها برای دولت عراق دشوارتر خواهد شد، بنابراین دولت آقای المالکی باید در مرحله بعد تعداد نیروهای موجود در سفارتخانه آمریکا در بغداد را به تدریج کم کند و به سقفی قابل قبول برساند.

سفر نوری المالکی به واشنگتن و گفت‌وگوی وی با باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا نشان داد که اختلاف‌نظرهای زیادی میان دولت عراق و آمریکا وجود دارد. یعنی هر چند آمریکایی‌ها سعی می‌کنند از عراق به عنوان اهرم فشاری بر ضد کشور‌های منطقه (مانند سوریه و ایران) استفاده کنند، اما نوری المالکی زیر بار این فشارها نرفت و موضع مستقلی را اتخاذ کرد. این شکاف در رویکرد بغداد و واشنگتن نشان می‌دهد که اختلاف‌نظرها در دیدگاه‌های دولت آمریکا و بغداد کاملا فاحش و آشکار است و دولت عراق هم تلاش می‌کند تا استقلال سیاسی ـ اقتصادی خود را حفظ کند و اجازه دخالت سیاسی ـ امنیتی به آمریکایی‌ها ندهد که این امر خود امتیازی برای دولت عراق خواهد بود.

آمریکایی‌ها به ارتش عراق همواره به عنوان نیرویی نگاه می‌کنند که بتوانند از آن بهره‌گیری امنیتی، نظامی و ‌سیاسی داشته باشند. تلاش آمریکایی‌ها اکنون این است که نیروهای نظامی ‌امنیت عراق را به گونه‌ای تربیت کنند تا آنها را وابسته به آمریکا کنند و ساز و کاری را تعریف کنند تا در آینده نیز نقشی فرادستی به نیروهای مسلح عراق دهند. به همین دلیل آمریکایی‌ها اصرار دارند که نیروهای نظامی‌ وابسته به رژیم دیکتاتور بعث عراق را مجددا به ساختار نظامی ‌و امنیتی عراق بازگردانند تا در آینده از وجود این نیروها علیه دولت المالکی و دولت‌های آینده عراق استفاده کنند. با این حال به نظر می‌رسد که با توجه به هوشمندی رهبران عراق جدید مانند دکتر جلال طالبانی، رئیس‌جمهور و نوری المالکی، نخست‌وزیر، آمریکا نتواند به اهداف خود برای بازسازی ارتشی که از آمریکا دستور بگیرد، برسد به همین دلایل هم بازگشت نیروهای بعثی به بدنه نیروهای مسلح از نظر آقای طالبانی و نوری المالکی قابل قبول نیست.

همچنان که کردستان عراق توانست با استفاده از نیروهای بومی‌ خود امنیت را در این اقلیم برقرار کند. دولت مرکزی عراق هم می‌تواند با استفاده از این تجربه نیروهایی را که قابلیت لازم برای خدمت به امنیت عراق داشته باشند وارد عرصه امنیتی و نظامی‌ کند و اجازه ندهد که برخی از طیف‌های تندرو در عراق در مسائل امنیتی این کشور دخالت کنند. از سوی دیگر عراق باید با برخی از کشورهای عرب همسایه این کشور (بویژه عربستان و اردن که نوعا گروه‌های تروریستی از این دو کشور وارد عراق می‌شوند) صریحا وارد مذاکره شود و دولت بغداد باید اخطارهایی شدید به عربستان و اردن دهد تا این کشور‌ها مرزهای خودشان را روی گروه‌های تروریستی ببندند و اجازه ندهند که این گروه‌های تروریست از مرز عربستان و اردن وارد عراق شوند. در این خصوص اگر این مرزها بسته شود طبیعتا دولت نوری المالکی بهتر خواهد توانست با استفاه از نیروهای بومی‌ قابل‌قبول و غیرافراطی، امنیت را در این کشور برقرار کند.