نگاهی به تعطیلی پنجشنبه‌ها

نظام آموزش که دست مدارس راهنمایی و دبیرستان را برای تعطیلی در روزهای پنجشنبه باز گذاشته بود، چنان با استقبال این مقاطع روبه‌رو شد که خواسته یا ناخواسته به تعطیلی تمام آنها تن داد، اما با وجود دفاع تمام قد وزارت آموزش و پرورش از این طرح، به عقیده برخی آسیب‌های این تعطیلی پس از گذشت حدود پنج ماه از اجرای آن بتدریج خود را نشان می‌دهند، تا آنجا که منتقدان تصمیم تعطیلی پنجشنبه‌ها را معادل فاجعه آموزشی می‌خوانند.

رسانه‌های وابسته به وزارت آموزش و پرورش تعطیلی مدارس در روزهای پنجشنبه را به معنی حذف یک روز ناکارآمد از تقویم مدارس تعبیر کرده‌اند.

از موضع موافقان این طرح، ساعات آموزشی مقاطع راهنمایی و متوسطه بین 32 تا 34 ساعت تعیین شده است، ولی آموزش و پرورش برای جلوگیری از بروز بعضی ناهنجاری‌ها و بی‌نظمی‌ها، عملا ساعات آموزشی را تا 36 ساعت افزایش داده است.

گرچه بعضی از مناطق آموزش و پرورش تلاش دارند این هزینه اضافی را تحت عنوان شهریه از اولیا اخذ کنند، ولی این اقدام عملا در تمامی مناطق کشور غیرممکن است. با تعطیلی پنجشنبه، حدود 10 درصد از هزینه‌های جاری ناشی از حق‌التدریس کاهش می‌یابد.

با صرفه‌جویی در هزینه‌های مصرفی می‌توان با گسترش و احداث اردوگاه‌ها و کانون‌های فرهنگی، اقدامات مناسبی در خصوص تعلیم و تربیت غیررسمی انجام داد. کارشناسان همگی اذعان دارند که برنامه‌های رسمی ارائه شده هرگز نمی‌تواند جوابگوی نیازهای آموزشی دانش‌آموزان باشد.

با گسترش این مراکز می‌توان به تعیین و تبیین جایگاه آموزش و پرورش غیر‌رسمی پرداخت. یکی از مشکلات اجرای دوره‌های ضمن خدمت، برگزاری اکثر این دوره‌ها در تابستان است.

برگزاری فشرده این دوره‌ها در تابستان باعث ناکارآمدی دوره‌ها می‌شود. دوره‌های ضمن خدمت در تابستان، تعطیلی و اوقات فراغت را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و مانع استفاده مطلوب از این ایام می‌شود.

با تعطیلی پنجشنبه‌ها می‌توان با برگزاری این دوره‌ها در طول سال تحصیلی از آموزش مداوم و کارآمد بهره‌مند شد بدون آن‌که تعطیلی و استراحت جمعه تحت‌الشعاع قرار گیرد.

همچنین، اگرچه معلمان موظف به انجام تدریس 24 ساعت در هفته هستند ولی هرگز با آرامش خیال نمی‌توانند برنامه‌های زندگی خود را پیگیری کنند. با تعطیلی پنجشنبه‌ها، معلمان عملا تا حدودی به این آرامش دست می‌یابند.

مروری بر مقالات منتشر شده از سوی کارشناسان آموزش و پرورش در حمایت از طرح تعطیلی آخر هفته مدارس نشان می‌دهد که بیشتر آنان تعطیلی دو روز را برگرفته از نظام آموزش کشورهای پیشرفته تلقی می‌کنند و به نوشته آنان، کلاس درس با استرس‌های ناشی از آزمون‌های مداوم همراه است.

بیش از نیمی از برنامه‌های آموزشی توسط دانش‌آموزان در منزل پیگیری می‌شود. قصور و تنبلی دانش‌آموز باعث بروز استرس و ناآرامی در رفتار وی می‌شود. از سوی دیگر، ایاب و ذهاب دانش‌آموز در شرایط فعلی کشور بالاخص در کلانشهرها با استرس همراه است. انواع مزاحمت‌های خیابانی، آرامش را از دانش‌آموزان سلب می‌کند.

با کاهش تعداد روزهای مدرسه، استرس‌های ناشی از تنبلی در فراگیری دروس و ناهنجاری‌های اجتماعی کاهش می‌یابد.

پانا، خبرگزاری دانش‌آموزی نیز در این باره اعلام کرد: برخلاف تصور عوام، حرفه معلمی جزو کارهای سخت محسوب می‌شود که متأسفانه تا به حال مورد توجه مسوولان و حتی مدافعان حقوق صنفی قرار نگرفته است. در صورت تأمین حداقل امکانات زندگی، تعطیلی روز پنجشنبه می‌تواند از فشارهای جسمی و روحی معلمان بکاهد.

علی‌اکبر نوری، کارشناس آموزشی و بازنشسته فرهنگی در این باره می‌گوید:این طرح نمی‌تواند خالی از اشکال باشد، اما به بهانه چند ایراد نباید کل طرح را زیر سوال برد، تعطیلی پنجشنبه‌های مدارس یک اقدام شجاعانه است، چون ساعات درسی در ایران طولانی است و آن‌طور که باید بازدهی ندارد. تعطیلی پنجشنبه‌ها زمان تجدید قوا برای معلم و دانش‌آموز است.

به گفته او، از طرفی دو روز تعطیلی در هفته در ماه‌های سرد سال می‌تواند هزینه‌های مدارس را به طور قابل توجهی کاهش دهد و این امر برای وزارتخانه‌ای که همواره با کمبود بودجه مواجه است برنامه حمایتی محسوب می‌شود.

مفید آقااحمدی، کارشناس مسوول مقطع ابتدایی شهرستان‌های تهران نیز دراین‌باره معتقد است: دانش‌آموزان در هر لحظه در حال آموزش و یادگیری مطالب جدید هستند، با این تفاوت که آموزش آنها به شکل رسمی نیست، آموزش رسمی آنان در مدارس انجام می‌شود ولی این محیط نباید محیط کنترل باشد تا آموزش آنها با رغبت و ماندگار باشد.

وی می‌گوید: به دلیل این‌که دانش‌آموزان از این تعطیلی استفاده کرده و راضی هستندو اهداف این کار محقق شده است، می‌توان گفت که این تعطیلی در مجموع بسیار رضایت‌بخش بوده است و حتی والدین آنها نیز از این تعطیلی خشنود هستند.

حتی از مجلس هم می‌توان صدای مدافعان طرح تعطیلی پنجشنبه‌های مدارس را شنید. بهروز جعفری، نایب رئیس فراکسیون فرهنگیان مجلس توضیح می‌دهد: به نظر من طرح تعطیلی پنجشنبه‌های مدارس طرح جدیدی است، زیرا ما تجربه‌ای از آن نداریم و بعضی اوقات موضعگیری‌های غیرکارشناسانه‌ای در قبال آن داریم.

او تصریح می‌کند: با این طرح موافق هستم به‌طوری که از آن یک روز تعطیل به نحو مطلوبی استفاده شود و قطعا در کلاس‌های انجمن اولیا و مربیان و آموزش خانواده درباره این طرح باید بحث شود. فکر می‌کنم روش جدید و نوآوری‌های خوبی درباره طرح تعطیلی پنجشنبه‌های مدارس انجام شده و باید این طرح پیش برود تا ثمرات آن را مشاهده کنیم.

اما گذشته از کسانی که از ابتدا در مواجهه با این طرح ساز‌مخالف زده‌اند و از پیامدهای کاهش یکروزه فعالیت مدارس ابراز نگرانی کرده‌اند، گروهی از کارشناسان عقیده دارند که اجرای سراسری و بدون آزمایش طرح باعث شده تا مشکلات کاهش روزهای درسی به تدریج خودش را نشان دهد.

طرح تعطیلی پنجشنبه‌ها هرچند از اسفند سال گذشته به زبان‌ها افتاد، اما از پنج ماه قبل تاکنون به محل منازعه وزارت آموزش و پرورش و مجلس تبدیل شده تا آنجا که حتی زمزمه استیضاح وزیر را در مجلس مطرح کرده است، چرا که نمایندگان مجلس اجرای آن را بدون اجازه و نظرخواهی از مجلس مجاز نمی‌دانند و معتقدند وزارت آموزش و پرورش اجرای این تصمیم را فارغ از قانون و مصوبه مجلس تلقی می‌کند.

وزیر آموزش و پرورش در این باره تاکید می‌کند: این‌که مدارس بخواهند چه روزی درس بدهند و چه روزی تعطیل باشند از اختیارات شورای عالی آموزش و پرورش است که در این شورا هشت وزیر عضو هستند و مورد تایید مجلس شورای اسلامی نیز هست؛ همچنین در قانون مدیریت خدمات کشوری آمده که جز دانشگاه‌ها و مدارس روز کاری باید 6 روز باشد بنابراین برای تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها نیازی به تصویب قانون نیست.

مهم‌ترین مخالف طرح تعطیلی پنجشنبه‌ها را در کنار برخی کارشناسان شاید بتوان علی عباسپور تهرانی، نماینده تهران در مجلس و رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس دانست.

به عقیده او، تعطیلی روزهای پنجشنبه همه مدارس شهر تهران «فاجعه فرهنگی آموزشی» است که با ندانم‌کاری و سطحی‌نگری مسوولان آموزش و پرورش یک اتفاق ناگوار در حال وقوع است.

عباسپور با بیان این‌که متاسفانه مسوولان آموزش و پرورش به جای کار‌های عمقی در آموزش و پرورش به دنبال کارهای سطحی و شعاری هستند، معتقد است: کمتر کسی می‌داند که هدف وزیر آموزش و پرورش در این وزارتخانه چیست؟ اما با این وجود، ما با تعطیلی سطحی و یک دفعه‌ای مدارس در روزهای پنجشنبه مخالفیم و مجلس قطعا با این مساله برخورد می‌کند. این گام بسیار خطرناکی است که آموزش و پرورش برداشته است، زیرا صاحب‌نظران و کارشناسان طرح تعطیلی دبستان‌ها را مردود اعلام کردند و هنگامی که بحث تعطیلی مدارس راهنمایی و دبیرستان‌ها مطرح شد آن را مطلقا رد کردند.

او می‌افزاید: براساس گزارش‌هایی که به دست ما رسیده کیفیت آموزشی مدارس در کشور متاسفانه در سطح پایینی قرار دارد و ساعات تدریس در مدارس ما نسبت به مدارس در برخی از کشور‌ها خیلی کمتر است. با این حال می‌توان به این نتیجه رسید که این طرح می‌تواند باعث بروز مشکلاتی در سیستم تعلیم و تربیت کشور شود.

وی با اشاره به گزارش‌های تهیه شده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در رابطه با تعطیلی پنجشنبه‌های مدارس عنوان می‌کند: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با تهیه گزارشی علمی به نتیجه رسیده که این طرح برای مدارس ما دارای تبعات منفی‌ است که ما نیز این گزارش‌ها را به آموزش و پرورش منعکس کرده‌ایم، اما متاسفانه هنوز اثری نداشته است.

برخی عقیده دارند که شاید تعطیلی مدارس ابتدایی در دو روز آخر هفته، راهی برای رسیدن به افزایش بهره‌وری آموزشی و کاهش فشار روانی بر معلمانی باشد که شش روز هفته به کلاس‌ها می‌رفتند یا عاملی در مشارکت بیشتر خانواده‌ها در تعلیم وتربیت دانش‌آموزان باشد، اما در مورد دانش‌آموزان و دبیران دوره‌های بالاتر تحصیلی این امور کمتر صادق است.

شاید گفته‌های یک مادر دانش‌آموز دوم دبیرستان بهترین مصداق این ناکارایی باشد: «والله ما که پنجشنبه‌ها نمی‌بینمش، صبح از خونه می‌زنه بیرون می‌ره تو میدون نزدیک خونه فوتبال، تا ظهر که خسته و گرسنه برای ناهار می‌رسه و تا غروب می‌خوابه، تازه بیشتر نگرانشم که وقتی از خونه بیرون می‌زنه بلایی سرش نیاد، من روز پنجشنبه که خودم هم شاغلم چطور پسر 16ـ 15 ساله رو توی خونه حبس کنم؟!»

غلامعلی حدادعادل، رییس کمیسیون فرهنگی مجلس هم در این‌باره به تازگی با ابراز تردید نسبت به تعطیلی روزهای پنجشنبه در مدارس راهنمایی می‌گوید: باید در حال حاضر «پژوهش‌های میدانی ضمن اجرای طرح» انجام شود تا معلوم شود که از این طرح سود برده‌ایم یا زیان کرده‌ایم.

حدادعادل اضافه می‌کند: من از ابتدا در رابطه با تعطیلی روزهای پنجشنبه مدارس راهنمایی و این‌که این طرح به مصلحت باشد، تردید داشتم و نگرانی و تردید خود را نیز ابراز کردم.

جبار کوچکی‌نژاد، نماینده مجلس در مورد برخی اشکالات طرح می‌گوید: معلمان ابتدایی در طول هفته فرصتی برای استراحت ندارند، با این تصمیم، معلمان و دبیران مقطع ابتدایی فرصتی برای استراحت و پرداختن به کارهای پژوهشی دارند ضمن این‌که آنها رضایت خود را از این تصمیم نشان داده‌اند.

وی معتقد است: اما اجرایی شدن این طرح در مقاطع تحصیلی راهنمایی و دبیرستان‌ها، مشکلاتی را به‌وجود می‌آورد زیرا تعطیلی روز پنحشنبه و کاهش ساعات درسی باید با حجم کتاب‌های درسی تناسب داشته باشد. تغییر ساعات درسی بدون تغییر در کتاب‌ها تنها باعث به وجود آمدن مشکلاتی برای دانش‌آموزان و معلمان شده است.

نورالله حیدری‌دستنایی، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نیز تعطیلی مدارس در روزهای پنجشنبه را موجب افت شدید تحصیلی دانش‌آموزان می‌داند و می‌گوید: این طرح بدون انجام تحقیقات و پژوهش‌های کارشناسانه و لازم اجرا شده است. به عقیده او، آموزش و پرورش بعد از تعطیلی روزهای پنجشنبه، هیچ برنامه‌ای برای دانش‌آموزان ارائه نکرده است.

وی با یادآوری این نکته که دانش‌آموزان در ساعات پایانی، کشش لازم را برای یادگیری ندارند، خاطرنشان کرد: با اضافه شدن ساعات آموزشی مدارس پس از تعطیلی پنجشنبه این مساله تشدید شده و امسال شاهد افت شدید تحصیلی دانش‌آموزان خواهیم بود.

نماینده مردم اردل و فارسان در مجلس شورای اسلامی به مشکلات یادگیری دانش‌آموزان بخاطر کاهش ساعات آموزش اشاره کرده و می‌افزاید: کتاب‌های درسی برای تدریس در 9 ماه تحصیلی تالیف شده، بنابراین یادگیری دانش‌آموزان در این زمان فشرده، ظاهری و سطحی بوده و پایدار نیست.

وی همچنین تاکید می‌کند که با انقباضی کردن ساعات در بقیه روزها، فرصت برای انجام فعالیت‌های پرورشی و تربیت‌بدنی و سایر امور غیررسمی وجود ندارد و این طرح به بخش پرورشی آموزش و پرورش نیز آسیب می‌رساند.

این نماینده مجلس با بیان این‌که معلمان و والدین دانش‌آموزان از این طرح ناراضی هستند، می‌گوید: من نمی‌دانم چه کسی از این طرح راضی است که وزیر آموزش و پرورش را به این نتیجه رسانده است.

به هرحال آموزش و پرورش در حال حاضر بدون در نظر گرفتن دیدگاه‌های مخالف همچنان بر تعطیلی پنجشنبه‌ها مصر است.

این‌که بنابر ادعای این وزارتخانه چقدر افزایش تعطیلی یکروزه مدارس می‌تواند والدین را به دانش‌آموزان نزدیک‌تر کند، از فشار روانی بر معلمان بکاهد و بهره‌وری کلاس‌های درسی را ارتقا ببخشد به نظرسنجی جامع نیازمند است، اما در این میان صدای برخی خانواده‌ها شنیده می‌شود که از نبود برنامه‌ریزی برای یک روزاضافه تعطیل برای دانش‌آموزان گله‌مندند، والدین شاغلی که مجبورند کودکان و نوجوانان را یک روز کاری در خانه تنها رها کنند، از حرف‌نشنوی برخی دانش‌آموزان دبیرستانی که پنجشنبه‌ها را زمان بازی و پرسه در کوچه‌ها تبدیل کرده‌اند، گله‌مند هستند.

کتایون مصری ‌- ‌گروه جامعه