مسجد آبی

مسجد سلطان احمد، مسجدی تاریخی در استانبول است که به خاطر تزئین دیوارهای آن با سنگ‌های آبی، به مسجد آبی نیز شهرت دارد. این مسجد شگفت‌انگیز در میدان سلطان احمد واقع شده و یکی از معروف‌ترین ساختمان‌های گردشگرپذیر مذهبی دنیاست.

این مسجد به دلیل قرار گرفتن آن در مقابل کلیسای سابق یا مسجد کنونی حاجیا سوفیا، باعث رقابت بیشتر این دو مکان در جذب گردشگر شده است. به همین دلیل هم امروزه، گردشگرانی که به ترکیه سفر می‌کنند، حتما برنامه‌ای برای بازدید از این مسجد دارند.

مسجد آبی به دستور سلطان احمد اول و توسط آقامحمد طراحی شد. ساخت این مسجد در سال ‌1609 آغاز و پس از 7 سال به پایان رسید. سلطان احمد هم یک سال بعد از تکمیل شاهکار خود در 27 سالگی فوت کرد و امروزه قبر او، همسر و 3 فرزندش درست خارج از مسجد قرار دارد.

نکته بسیار جالب درباره مسجد سلطان احمد این است که 6 مناره دارد. البته داستان جالبی هم راجع به مسجد آبی و این‌که چرا 2 مناره همیشگی و معمول مسجد تبدیل به 6 مناره شده است، وجود دارد که بهتر است قبل از بازدید از مسجد آن را بدانید.

براساس این داستان، سلطان احمد دستور ساخت مسجدی با مناره‌ای از طلا (به زبان ترکی آلتین) را داده بود، ولی مهندس معمار به اشتباه لغت آلتین را آلتی یعنی عدد 6 شنید. پس از شنیدن دستور سلطان، مهندس معمار نگران شده و این مساله را نوعی توهین و شاید هم نوآوری در طراحی و ساخت معمول مساجد دانست، چون تا قبل از آن زمان هیچ‌کس مسجدی با 6 مناره ندیده بود. بنابراین مهندس معمار با ترس از دست دادن سر خود، شروع به کار کرد و مسجدی را ساخت که اکنون در ترکیه می‌بینید.

طراحی مسجد سلطان احمد در اوج ساخت مسجد اوتومان و کلیسای بیزانتینه بوده است. این مسجد از ترکیب مصالح همسایه خود یعنی حاجیا سوفیا با ترکیبی از معماری سنتی اسلامی و آخرین مسجد بزرگ دوره کلاسیک ساخته شد.

طراحی قسمت بیرونی: نمای بیرونی محراب شبیه نمای مسجد سلمانیه است، با این تفاوت که در گوشه گنبدها برج‌هایی نیز وجود دارد. صحن حیاط نیز به بزرگی خود مسجد است و توسط ایوان‌های طاقی‌شکل احاطه شده و وضوخانه‎هایی نیز در دو طرف وجود دارد. فواره‌های شش ضلعی وسط حیاط هم دیدنی است.

زنجیره‌های سنگینی از جنس آهن در قسمت بالای ورودی حیاط و در بخش غربی آویخته شده است. گفته می‌شود تنها سلطان احمد اجازه ورود با اسب را از آن دروازه داشت و هنگام عبور از زیر زنجیرها سرش را خم می‌کرد؛ این کار به عنوان حالتی سمبولیک و به نشانه تواضع و خشوع فرمانروا در مقابل خداوند نیز بوده است.

طراحی قسمت داخلی: قسمت داخلی مسجد و پایین دیواره‌های آن، با 20 هزار کاشی دست‌ساز سرامیکی در بیش از 50 نوع طرح مختلف از گل لاله تزئین شده است. با این‌که قیمت کاشی‎ها و طراحی آنها ساعت به ساعت تغییر می‌کرده و بالا می‌رفته است، اما به فرمان سلطان احمد قیمت‌های ثابتی برای مسجد تعیین شده بود.

به همین علت کیفیت کاشی‌های به کار رفته در ساختمان نیز کم و کمتر ‌می‌شد و دیگر دقت لازم و اولیه برای طراحی آن به کار نمی‌رفت. همین عدم رضایت معمار باعث عدم دقت در انتخاب درست رنگ‎ها، تیره و کدر شدن لعاب کاشی‌ها و استفاده از کاشی‌های بازیافتی شد.

کف زمین نیز با فرش‌های اهدایی از طرف اشخاص خیر پوشانده شده است.

قبلا اکثر لامپ‌های داخل مسجد از طلا و جواهر پوشانده شده بود و در داخل حباب‎های کریستالی تخم شتر‌مرغ قرار داشت، اما متاسفانه تمام این تزئینات به غارت رفت و تعدادی نیز به موزه‌ها انتقال یافته است. لوح‌های بزرگ روی دیوارها نیز با سوره‌هایی از قرآن توسط خطاط قرن 17 یعنی آمتلی قاسم گوباریم تزئین و اخیرا نیز ترمیم شده است.

پنجره‌های مسجد هم بیش از 200 شیشه منقوش با طرح‌های پیچیده دارد که نور طبیعی را از بیرون انعکاس می‌دهد، ولی امروزه علاوه بر نور طبیعی، لوسترها نیز به کمک نورپردازی مسجد آمده‌اند. در طراحی‎های داخلی مسجد بیشتر از سوره‌های قرآن الهام گرفته شده و اکثرا توسط سید کاظم گوباری که به عنوان یکی از بزرگ‌ترین خطاطان آن زمان شناخته می‌شد، نوشته شده است.

هر نصف گنبد 14 پنجره دارد و گنبد مرکزی دارای 28 پنجره است. شیشه‌های رنگی تزئینی روی پنجره‌ها نیز اهدایی شاهزاده ‌ونیز‌ به سلطان احمد است. البته امروز اکثر این شیشه‎های رنگی توسط نمونه‌های مدرن آن و با ارزش هنری کمتر جایگزین شده است.

مسلما مهم‌ترین قسمت در بخش داخلی مسجد، محراب آن است. محراب از سنگ مرمر اعلا تراشیده و کنده‌کاری شده است. دیوار مجاور محراب نیز از کاشی‌هایی با روکش سرامیک ساخته شده که پنجره‌های زیاد آن از جلوه‌ و نمایش‌اش کاسته است. در سمت راست محراب نیز‌ منبری با تزئین اشرافی به چشم می‌خورد.

کوشک سلطنتی نیز در گوشه جنوب غربی قرار دارد و شامل سکو، ایوان سرپوشیده و دو اتاق استراحت است. از طریق این کوشک می‌توان به غرفه سلطنتی در جنوب شرقی مسجد رسید. کوشک سلطنتی با ده ستون از سنگ مرمر ساخته شده است و محرابی دارد که توسط گل‌هایی سرخ با روکش آب طلا تزئین شده است.

امیدواریم در سفر بعدی که به ترکیه و شهر استانبول رفتید، سری نیز به این مسجد بزنید. اگر هم قبلا به آنجا رفته‌اید و از آن بازدید کرده‌اید، با خواندن این مطلب اطلاعات بیشتری راجع به آن دارید و از مرور خاطرات‌تان بیشتر لذت می‌برید، ولی اگر فعلا هیچ برنامه سفری ندارید، بدانید خواندن این مطلب و دیدن تصاویر مسجد آبی هم خالی از لطف نیست.

مترجم: سمیه عیقرلو