موزه رادیو تا پایان سال افتتاح می‌شود

موزه رادیو جایی است که تاریخ 70 ساله رادیوی ایران در آن ورق می‌خورد؛ تاریخی که شامل سخنرانی‌ها و ترانه‌ها، شعرها و داستان‌ها و حرف‌هایی می‌شود که در این 70 سال در جعبه رادیو گفته شده‌اند. تاریخ رادیو سرشار از قصه‌هایی است که هر کدامشان بیانگر گوشه‌هایی از پیشینه این مرز و بوم هستند.

سال گذشته که برای تهیه گزارش درباره پیشینه رادیو به ساختمان ارگ رفتم، یکی از تهیه‌کنندگان گفت:‌ الان چندگونی نامه در انبار داریم. نامه‌هایی که شنوندگان خطاب به عوامل برنامه‌های مورد علاقه‌شان نوشته‌اند.

اگر قرار باشد موزه رادیو افتتاح بشود، این نامه‌ها نیز می‌توانند زینت‌بخش فضای موزه باشند. علاوه بر این خیلی از بزرگان عرصه هنر و فرهنگ همچون مهدی اخوان ثالث، جلیل شهناز، فـرهاد فخرالدینی، غـــلامحسین بنان و... به ساختمان رادیو رفت و آمد داشته‌اند. هم‌اکنون عکس‌ها و دستخط‌های این افراد موجود است که می‌تواند در موزه مورد استفاده قرار بگیرد.

حسین قهرمانی، مدیر واحد آرشیو و کتابخانه معاونت صدا با اشاره به سابقه هفتاد ساله رادیو در ایران می‌گوید:‌ آرشیو رادیو به عنوان بزرگ ترین آرشیو شنیداری کشور گنجینه‌ای بسیار ارزنده از اطلاعات قبل از انقلاب و بعد از انقلاب را در خود جای داده. این آرشیو به نوعی تاریخ شفاهی ایران معاصر محسوب می‌شود. برخی از این برنامه‌ها شاهدی هستند بر استقامت و پایمردی مردم، مثل مجموعه ارزنده پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس که همه منابعش در رادیو موجود است.

به گفته او منابع آرشیو شامل بیش از 220 هزار ساعت صدا و هزاران سی‌دی، دی وی دی، صفحه و... می‌شود. از این حجم 35 هزار ساعتش مربوط به قبل از انقلاب است، چون آن زمان یک شبکه رادیویی بیشتر نبوده است.

وی ادامه می‌دهد: ما آرشیوی از برنامه‌های زنده نداریم، اما برنامه‌های تولیدی همگی به صورت آرشیو نگهداری می‌شوند. قهرمانی با بیان این که وظیفه مهم آرشیو، حفظ و نگهداری از این میراث شنیداری است، تاکید می‌کند: در مرحله بعد باید این منابع را در دسترس‌پذیر کنیم. در حال حاضر تمامی منابع بعد از انقلاب را در نرم‌افزارهای آرشیو اطلاعات تحلیلی و توصیفی ثبت کردیم. هر مراجعه‌کننده‌ای می‌تواند با داشتن یکی از عناصر کارشناس، سردبیر، موضوع، برنامه و... اطلاعات مورد نیازش را از آرشیو رادیو دریافت کند. البته برای مقطع قبل از انقلاب هم چنین نرم‌افزاری در حال تهیه است.

وی متون رادیویی و نوشته‌ها را نیز از منابع ارزشمند می‌داند و می‌گوید: بالغ بر 3 میلیون صفحه از این متون در آرشیو ما موجود است. استاد مطهری، مرحوم مهدی اخوان ثالث، هوشنگ مرادی‌کرمانی و خیلی از فرهیختگان دیگر در رادیو قلم زده‌اند. دست‌خط‌های همه این افراد موجود است. دستور معاون صدا این بوده که همه این منابع اسکن بشوند تا ماندگاری بیشتری داشته باشند.

مدیر واحد آرشیو و کتابخانه معاونت صدا درباره شرایط نگهداری این اسناد و مدارک توضیح می‌دهد: ساختمان آرشیو کاملا کاربری آرشیو را دارد و از اول با هدف آرشیو ساخته شده و به لحاظ ایمنی کاملا امن است. رطوبت، درجه هوا و میزان گرد و غبار کاملا در آن جا کنترل می‌شود.

از قهرمانی می‌پرسم بجز منابع اشاره شده چه چیزهای دیگری می‌توانند به موزه رادیو منتقل شود. او پاسخ می‌دهد:‌ در موزه دستگاه‌های ریل خوان (امپکس) و تجهیزات سخت افزاری، صفحه‌های صوتی، عکس و صدا و هر چیزی که مربوط به دوران قدیم رادیو باشد می‌تواند قرار بگیرد. آرشیو می‌تواند بخش عمده مواد مورد نیاز موزه رادیو را تامین کند.

حتی اسناد مالی هم در رادیو موجود است. به عنوان مثال فیش حقوقی فریدون حافظی از نوازندگان موسیقی سنتی ایران در آرشیو موجود است و مشخص است که سال 1352 چه مبلغی به حساب او واریز شده است. این اسناد واقعا منحصر به فرد هستند. صداهای ماندگار هم می‌تواند در موزه عرضه شود.

وی در پاسخ به اخبار منتشر شده درباره استاندارد نبودن شرایط آرشیو رادیو گفت:‌ در زمان جنگ ما تحریم اقتصادی بودیم. نوارها به کشور ما فروخته نمی‌شد. برخی تهیه‌کننده‌ها می‌گفتند نوارهای قبل از انقلاب را در اختیار ما بگذارید تا رویش برنامه جدید ضبط کنیم. دوستان ما در آرشیو به هر زحمتی بود همه اینها را محفوظ نگه داشتند. آن زمان وقتی نوار یکساعته به آرشیو فرستاده می‌شد، این احتمال وجود داشت که 10 دقیقه انتهایش خالی باشد. دوستان ما تک تک این نوارها را گوش می‌کردند و آن قسمت‌های خالی را در اختیار تهیه کننده‌ها می‌گذاشتند. ما باید کار این افراد متعهد را ادامه بدهیم. ما کاری با محتوای نوارها نداریم. اینها میراث شنیداری این مرز و بوم است.

قهرمانی ادامه می‌دهد:‌ شرایط نگهداری نوارها کاملا استاندارد است. دمای آرشیو باید 18 درجه باشد. در محیط آرشیو نباید جارو زده بشود، چون گرد و خاک ایجاد می‌کند. در آرشیو ما نواری با قدمت 60 سال هم وجود دارد. این نوارها کیفیت خوبی دارند. هر قدر دما سرد تر باشد مدت زمان دوام نوارها بالاتر می‌رود. در آرشیـو دماسنج و رطوبت سنجی دیجیتال گذاشته‌ایم. هر وقت دما بالا و پایین بشود این دستگاه‌ها هشدار می‌دهند.

این مدیر رادیویی با بیان این که ما الان در مرحله دیجیتال هستیم، تاکید می‌کند:‌ خیلی از منابع قبل از انقلاب را دیجیتال کرده‌ایم. این صداها را در قالب دیجیتال نگهداری می‌کنیم. برنامه‌های گل‌های تازه، رنگارنگ و نمایش‌های قدیمی به صورت دیجیتال نگهداری می‌شوند. آرشیو دیـــجیـــتال را به صورت نمادین افتتاح کردیم و در چند روز آینده به صورت رسمی آغاز به کار می‌کند.

احسان رحیم‌زاده ‌/‌ گروه رادیو و تلویزیون