طرح‌های جدید برای حل‌مشکلات دانش‌آموزان عشایر

نگاهی به وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان عشایر نشان می‌دهد که آموزش رسمی در بین خانواده‌های عشایر جایگاه مطمئنی ندارد و کوچک‌ترین مانع برای ادامه تحصیل کودکان و نوجوانان، خانواده‌ها را وا می‌دارد تا از رفتن آنان به مدارس ممانعت کنند.

هر چند امسال یک میلیارد تومان اعتبار برای تجهیز مدارس کپری اختصاص یافته، اما مدارس کپری و چادری عشایری که قرار است بزودی جایشان را به مدارس کانکسی بدهند، هنوز چند قدم از امکانات مدارس شهری عقب‌ترند، نمونه آن را می‌توان در محرومیت 60 درصد دانش‌آموزان عشایری از طرح ملی شنای مدارس دید که در اعلام رسمی وزارت آموزش و پرورش، به دلیل نبود استخر در مناطق عشایری و کمبود اعتبارات، بیشتر دانش‌آموزان عشایری نمی‌توانند آموزش شنا را فرابگیرند.

از سوی دیگر، دانش‌آموزان عشایری همچنان به دلیل نوع زندگی و مدارس کم‌امکانات، با مشکلات بهداشتی و سلامت روبه‌رو هستند، بطوری که وزارت آموزش وپرورش برای حل این مشکل سایر دستگاه‌ها را به کمک فراخوانده است. بر این اساس، کمبود امکانات، کوچ‌های طولانی و پراکنده، نبود سرویس‌های بهداشتی، تحصیلات پایین معلمان عشایر، بیسوادی و کم‌سوادی خانواده‌های عشایر و ترک تحصیل دانش‌آموزان در مقطع ابتدایی و راهنمایی از مهم‌ترین چالش‌های مناطق عشایری است.

در حال حاضر بیش از 160 هزار دانش‌آموز عشایردر نقاط مرزی و مرکزی کشور تحصیل می‌کنند که سازمان نوسازی مدارس براساس برنامه‌ریزی سالانه اعتبارات ویژه‌ای را برای مدارس عشایری اختصاص می‌دهد، اما گویا این اعتبارات همواره از حد نیاز آنان پایین‌تر است چرا که از استان‌های مختلف خبر می‌رسد کمبود فضای آموزشی و کلاس درس مناسب، کمبود امکانات آموزشی و آزمایشگاهی و فراهم نبودن امکان ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر در بسیاری از نقاط عشایری آموزش را برای معلمان این مدارس دشوار کرده است.

یک کانکس 6 متری و 6 دانش‌آموز که 2 نفر آنان دوم راهنمایی هستند، چند میز و نیمکت فرسوده و تخته و گچ تمام امکانات تحصیلی منطقه عشایری در خراسان شمالی است. نه از پرده و دستگاه‌های گرم‌کننده و خنک‌کننده خبری است و نه از وسایل ورزش و آبخوری و دستشویی مجهز، دنیای دانش‌آموزان این مدرسه عشایری زمین تا آسمان با دنیای دانش‌آموزان مدارس غیردولتی شهری متفاوت است.

معلم این مدرسه می‌گوید: «بچه‌ها چند ماه اینجا هستند و بقیه سال را در نقطه‌ای دیگر و وقتی برمی‌گردند، پراکنده می‌شوند و حتی برای امتحان آخر سال نمی‌توانم همه را جمع کنم، از طرفی هیچ وسیله کمک آموزشی در اختیار نداریم و بچه‌ها از این نظر محرومند.»

به گفته این معلم، مقطع پیش‌دانشگاهی در بیشتر مناطق عشایری وجود ندارد و این مشکل به عنوان یک مانع در مقابل راهیابی دانش‌آموزان عشایر به مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها محسوب می‌شود.

آموزش و پرورش عشایر استان کهگیلویه و بویراحمد هم در بیان مشکلات دانش‌آموزان عشایر، اعلام کرده که پراکندگی جمعیت، بعد مسافت، صعب‌العبور بودن مسیر، مشکلات معیشتی و رفاهی فرهنگیان، مختلط بودن برخی مدارس عشایری به دلیل به حدنصاب نرسیدن دانش‌آموزان، عدم ماندگاری نیروهای متخصص در مناطق عشایری و ازدواج زود‌هنگام دختران دانش‌آموز عشایر از مهم‌ترین مشکلات آنهاست.

به گفته بهمنی، رئیس آموزش و پرورش این استان، با توجه به مشکلات خاص عشایر باید در گزینش معلمان عشایری با در نظر گرفتن قابلیت‌هایی چون چندمهارتی (چندمنظوره)، مردمی، اجتماعی و متعهد بودن، با رویکردی بومی توجه کرد.

در استان‌های کرمانشاه و لرستان هم نبود دبیرهای تخصصی در مقاطع متوسطه از یکسو و کمبود مدارس در دوره‌های راهنمایی و دبیرستان از سوی دیگر مهم‌ترین موانع آموزشی عشایر است. اما به گفته معلمان عشایر هر چند آموزش و پرورش حتی برای 2 دانش‌آموز هم مدرسه برپا می‌کند، اما مخالفت والدین و کم‌سوادی آنان همچنان مهم‌ترین عامل ترک تحصیل در عشایر است.

داریوش قنبری، نماینده ایلام در مجلس درباره مشکل آموزشی عشایر توضیح می‌دهد: موضوعی که باعث رشد ترک تحصیل در برخی مناطق به شکل خاص شده، کم‌توجهی مسوولان وزارت آموزش و پرورش به وظایف خود است. در برخی مناطق عشایری و روستایی دورافتاده چندان توجهی به تحصیل نمی‌شود. هنوز روستاهایی در حوزه انتخابیه بنده وجود دارند که امکان ادامه تحصیل برای دختران در دوران دبیرستان یا حتی بعضا در دوران راهنمایی نیست.

وی می‌افزاید: چون دختران برای ادامه تحصیل باید به شهرها و مناطق دوردست بروند و این امکان در محل زندگی آنها فراهم نیست و از طرف دیگر حساسیت‌های خاصی هم نسبت به رفت و آمد دختران وجود دارد، لاجرم آنها از ادامه تحصیل بازمی‌مانند. این معضلی است که در نقاط دورافتاده و محروم کشور با آن روبه‌رو هستیم.

در چنین شرایطی، عبدالرسول شکیبافر، مدیرکل دفتر عشایری به ایسنا می‌گوید: در طرح و برنامه‌هایی که در حوزه آموزش و پرورش کمتر توسعه‌یافته و عشایر صورت گرفته نظارت بر تمامی حوزه‌ها از اولویت‌های آموزش و پرورش است و تمامی عملکرد و روند فعالیت‌های آموزشی و پرورشی در این مناطق مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.وی اضافه می‌کند: توانمندسازی معلمان با برگزاری دوره‌های آموزشی برای ارتقای بنیه علمی معلمان این مناطق برنامه دیگری است که با جدیت دنبال می‌شود.

به گفته شکیبافر، یکی از سیاست‌های امسال آموزش و پرورش در حوزه پرورشی، مهارت‌آموزی به جوانان مناطق عشایری است و در این راستا مدارس راهنمایی به عنوان جامعه هدف در نظر گرفته شده است.

وی می‌افزاید: با توجه به مقتضیات بومی در رشته‌های مختلف از جمله بافت فرش، گلیم، جاجیم، حصیر، گلدوزی، سوزن‌دوزی، دامداری، کشاورزی، فیلمبرداری، برق و ساختمان، سیم‌کشی و برخی رشته‌های دیگر با توجه به علاقه‌مندی دانش‌آموزان یک یا دو مهارت به آنها آموزش داده می‌شود. شکیبافر همچنین خبر می‌دهد: پس از 3 سال حق کوچ معلمان عشایر را پرداخت کرده‌ایم که مبلغ آن حدود یک میلیارد تومان بود و شهریور امسال حق کوچ 1850معلم پرداخت شد.