امسال، هوای تهران، آلوده‌تر از همیشه

وضعیت آلودگی هوای تهران مانند بیماری است که پزشکان از آن قطع امید کرده‌اند و نمی‌توان هیچ امیدی به بهبودش داشت و بدتر از همه این ‌که پیش‌بینی‌های مسوولان شهری از وضعیت چند ماه آینده آلودگی هوا نه‌تنها جای هیچ امیدواری برای کاهش آلودگی هوا نمی‌گذارد بلکه هشداری است برای این ‌که با این وضعیت هفته‌ها و ماه‌های آلوده‌تری در انتظار تهرانی‌ها خواهد بود.

این خبر تاسف‌آوری است که با گذشت 5 ماه از سال 90 شهروندان تهرانی حتی یک روز هم در هوای پاک نفس نکشیده‌اند.

اما تاسفبار تر آن است که در تمام طول 8 سالی که دستگاهای سنجش کیفیت هوا در تهران فعالیت می کند،سال 90 آلوده تر از همه سال ها ثبت شده است.155 روز تنفس در هوای آلوده بدون داشتن حتی یک روز هوای پاک، سهم تهرانی‌ها از 5 ماهه اول امسال بوده است.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران این آمار را با استناد به بررسی‌ها و مطالعات کارشناسی که هر روز بر مبنای اندازه‌گیری شاخص‌های آلاینده‌های موجود در هوا به‌دست می‌آید، ارائه داده و ایست قلبی و بیماری‌های تنفسی را از جمله عوارض شایع افزایش آلودگی هوا طی ماه‌های اخیر می‌داند.یوسف رشیدی، چندی پیش هم با استناد به داده‌های به دست‌آمده از ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا در سطح شهر تهران گفته بود که بررسی‌ها بیانگر این واقعیت تلخ است که تعداد روزهای «ناسالم» از روزهای «پاک و سالم» در پایتخت فراتر رفته است.

صرف‌نظر از ذرات معلق و گرد و غباری که 2 سالی است از کشورهای عربی وارد کشورمان شده‌اند، این بار نوبت به خودروسازان و تولیدکنندگان موتورسیکلت‌ها رسیده که انگشت اتهام به سمتشان نشانه برود؛ همان‌هایی که خودروها و موتورسیکلت‌های تولیدی‌شان عامل 85 درصد آلودگی هواست.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به موضوع پایداری آلودگی هوا طی ماه‌های اخیر در پایتخت، انگشت اتهام را مستقیما به سوی تولیدکنندگان داخلی خودرو گرفته و می‌گوید: در حالی که خودروهای خارجی به درجه‌ای از استاندارد در تکنولوژی رسیده‌اند که خروجی اگزوز برخی از آنها از هوای تهران تمیزتر است، خودروهای داخلی به‌زور موفق به اخذ استاندارد یورو 2 می‌شوند.

رشیدی با تاکید بر این که خودروسازان باید به سمت تولید خودروهای با کیفیت و در عین حال کم‌مصرف بروند، می‌گوید: تا وقتی خودروسازان به جای استفاده از تکنولوژی مدرن، موتور پیکان را روی پژو بگذارند، وضعیت از این بهتر نمی‌شود.وی استفاده از کاتالیست (تصفیه‌کننده سوخت)‌ در خودرو و تعویض دوره‌ای کاتالیست‌ها را از جمله راهکارهای کاهش آلودگی هوا دانسته و می‌افزاید: باید استفاده از آزبست به صورت کامل حذف شده و جایگاه‌های بنزین به سیستم جذب بخارهای بنزین مجهز شود.

رشیدی، گریزی هم به وضعیت موتورسیکلت‌های غیراستاندارد زده و معتقد است هم‌اکنون موتورسیکلت‌هایی در سطح شهرهایمان تردد می‌کنند که دیگر در هیچ نقطه‌ دنیا از آنها استفاده نمی‌شود.

وی با بیان این ‌که 75 تا 85 درصد آلودگی هوا ناشی از وسایل نقلیه و باقی‌مانده آن ناشی از کارخانه‌ها و منازل است، در توضیح نقش آلایندگی خودروها در آلودگی هوا می‌گوید: بنزین، ترکیبات سرطان‌زا دارد و اگر نسوخته وارد هوا شود، سرطان‌زاست و خودروهایی که در کشور تولید می‌شوند عموما تکنولوژی پایینی دارند و حتی الزام معاینه فنی خودروها در کشورمان رعایت نمی‌شود.

رشیدی هشدار می‌دهد، در حالی که موضوع هیدروکربن‌های سرطان‌زا و ذرات آزبست به معضلی برای هوای تهران تبدیل شده‌، استانداردهای منوکسیدکربن نیز بتدریج در حال کاهش است.

معلوم نیست آلودگی هوا دست از سر ساکنان کلانشهر تهران بردارد، انگار قرار است تماشای آسمانی صاف و آبی و تنفس در هوایی سالم کم‌کم آرزویی محال برای تهرانی‌ها شود؛ کابوسی که با گفته‌های مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران بتدریج می‌رود تا به واقعیتی تلخ و نگران‌کننده تبدیل شود، این‌ که هوای تهران برای همیشه آلوده خواهد ماند.

رشیدی می‌گوید: نه تنها با گذشت 5 ماه از سال، تهران حتی یک روز هوای پاک نداشت بلکه از نیمه دوم امسال به دلیل پایداری هوا و وارونگی دما، آلودگی هوا و انباشت آلاینده‌ها بیشتر هم خواهد شد.

به این ترتیب با تصویر نه‌چندان امیدوارکننده‌ای که از وضعیت آلودگی هوای تهران در نیمه دوم امسال ترسیم شده است به نظر می‌رسد تهرانی‌ها باید خود را به زندگی در هوای غبار‌گرفته و سمی شهرشان برای همیشه عادت دهند.

وی با بیان این که اگر نتوانیم این کار را انجام دهیم با مشکلات جدی روبه‌رو می‌شویم، تصریح می کند: با گسترش حمل و نقل عمومی باید به نقطه‌ای برسیم که شهروندان استفاده از وسایل نقلیه عمومی را به وسیله نقلیه شخصی خود ترجیح دهند.

15 سال پیش وقتی برای اولین بار وضعیت هوای تهران در شرایط ناسالم قرار گرفت، مسوولان اجرایی کشور به تکاپو افتادند و کار به جایی رسید که در سال 74 مجلس برای کاهش آلودگی هوای تهران و دیگر کلانشهرها لایحه کاهش آلودگی هوا را به تصویب رساند.

براساس این قانون 18 دستگاه موظف شدند آلودگی هوای تهران و کلانشهرهای دیگر کشور را کاهش دهند. سازمان محیط‌زیست نیز طبق این قانون موظف شد آیین‌نامه اجرایی را براساس ماده 39 این قانون تهیه و به دستگاه‌های مربوط ابلاغ کند.

همه‌ چیز در این قانون پیش‌بینی شده ‌و قرار بود این طرح تا پایان برنامه چهارم توسعه به بار نشیند و هوای شهر به همان روزهایی برگردد که نشانی از آلودگی ‌نداشت، اما آیین‌نامه اجرایی این قانون درست 4 سال بعد از تصویب چنین قانونی تدوین و همین موجب شد بسیاری از سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی متولی، این قانون را جدی نگیرند.

کوتاهی‌ها باعث شد که حالا آلودگی هوا به معضلی برای پایتخت‌نشینان تبدیل شود و این همان موضوعی است که مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران هم به آن اشاره کرده و می‌گوید: 10 سال پیش وقتی موضوع آلودگی هوای تهران جدی شد تاکید کردیم که اگر کاری نکنیم وضعیت بدتر می‌شود و حالا باز هم می‌گوییم که اگر راهکار جدی برای این معضل به کار نگیریم قطعا 10 سال آینده وضعیت بمراتب بدتر از شرایط فعلی خواهد شد.رشیدی با تشبیه وضعیت آلودگی هوای امروز تهران به 10 سال پیش پایتخت مکزیک، می‌افزاید: از نظر ذرات معلق هم شبیه عراق هستیم و در مجموع از نظر کیفیت هوا وضعیت خوبی در دنیا نداریم.

رشیدی تجهیز ناوگان حمل و نقل عمومی را به عنوان مهم‌ترین راه‌حل آلودگی هوا مورد تاکید قرار داده و تصریح می‌کند: محدودیت برای تردد خودروهای شخصی و بخصوص تک‌سرنشین‌ها و توسعه حمل و نقل عمومی مهم‌ترین راهکار برای کاهش و کنترل بحران آلودگی هواست.

اگر پروژه نوسازی خودروهای فرسوده به بن‌بست نمی‌خورد، اگر هشدارهای 2 سال پیش برخی کارشناسان زیست‌محیطی درباره نفوذ ریزگردها به کشور جدی گرفته می‌شد، اگر حمل و نقل عمومی توسعه می‌یافت و شهروندان استفاده از اتوبوس و مترو را به خودروی شخصی ترجیح می‌دادند و اگر مسوولان ترافیکی شهر به جای مسکن‌های کوتاه مدت راهکارهای اساسی برای روان‌سازی ترافیک ارائه می‌دادند و هزاران اما و اگر دیگر، شاید امروز آلودگی هوا به معضل روبه بحران کلانشهرهای کشور تبدیل نمی‌شد.

تهرانی‌ها دیگر مدت‌هاست خود را به نفس کشیدن در هوای غبار گرفته و سمی عادت داده‌اند و البته چاره‌ای هم جز این ندارند چرا که به دلایل مختلف شاید تعداد معدودی از شهروندان بتوانند مانند کلاغ‌های شهرمان که از وضعیت آلودگی هوا به ستوه آمده‌اند به شهرهای دیگر کوچ کنند، اما یک پرسش از مسوولان و متولیان امر دارند و این ‌که تا کی باید تاوان کوتاهی‌ها و سهل‌انگاری‌ها را بپردازند؟ چرا که آنها یا باید هوای آلوده را به ریه‌هایشان بفرستند، یا کلا از خانه خارج نشوند!

پوران محمدی / گروه جامعه