عوامل مؤثر در موفقیت برنامه‌های گفت‌وگو محور

علت موفق یا ناموفق بودن برخی برنامه‌های گفت‌وگو محور در رسانه ملی به تناسب آن با سایر برنامه‌ها بستگی دارد. یعنی برنامه‌های گفت‌وگو محور باید زمانی پخش شوند که شرایط برای آنها فراهم باشد. انتخاب روز و ساعت مناسب برای پخش برنامه‌های گفت‌وگو محور، فاصله زمانی این برنامه با برنامه‌های نمایشی، تفریحی و تخصصی، برگزیدن موضوع جذاب مورد توجه مخاطبان از جمله عوامل تضمین‌کننده موفقیت یک برنامه گفت‌وگو محور هستند. در عین حال نباید فراموش کرد برنامه‌های گفت‌وگو محور به 2 نوع سبک (مانند انواع شو‌های تلویزیونی و برنامه‌هایی که مجریان آن با طرح موضوعات پیش پا افتاده و سرگرم‌کننده به شوخی و لطیفه‌گویی با مهمانان برنامه می‌پردازند) و «سنگین» تقسیم می‌شوند. گفتنی است؛ برنامه گفت‌وگو محور سنگین از حیث اجرا و موضوع حساس است، بخصوص اگر به صورت زنده اجرا شود که حساسیت آن به مراتب بالاتر است.

اما نقش مجری که می‌تواند پخش یک برنامه گفت‌وگو محور سنگین را با موفقیت یا ناکامی محض مواجه کند، از اهمیت خاصی برخوردار است. البته اغلب چنین فرض می‌شود که هر کس برای سخنوری روی صفحه تلویزیون ظاهر شود، مجری است. یعنی فرقی میان مجری یک برنامه سنگین گفت‌وگو محور با گزارشگران، گویندگان، برنامه‌های تفریحی و سرگرم‌کننده سبک یا همان شومن آن قائل نمی‌شویم. در حالی که هر کس روی صفحه تلویزیون ظاهر می‌شود و سخنی می‌گوید، صاحب ماموریت و وظیفه‌ای است که الزاما آنها را در گروه مجریان قرار نمی‌دهد تا چه رسد گروه مجریان برنامه‌های تخصصی گفت‌وگو محور. مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی همان کسی است که در تلویزیون بعضی کشور‌ها او را لنگر برنامه و در برخی دیگر متعادل‌کننده یا متوازن‌کننده می‌خوانند.

مجری برنامه‌های تخصصی صرف‌نظر از مختصات تعریف شده هر مجری دیگر تلویزیونی شامل بیان شیوا و درست، ظاهر آراسته و سنگین، مقبولیت عمومی، تجربه و شناخت رسانه ای، درک روان‌شناختی از مخاطب تلویزیونی و بسیاری از مختصات دیگر باید از چند ویژگی بارز دیگر هم برخوردار باشد.

که در ادامه به این ویژگی‌ها پرداخته شده است.

مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی تلویزیونی باید خود بخشی از برنامه و به اصطلاح پای بحث باشد. عده‌ای از مدیران رسانه به دلیل ضرورتی که معلوم نیست از کجا به آنها ابراز شده، اصرار دارند که رسانه باید بی‌طرف باشد و در نتیجه مجری هم باید بی‌طرف باشد و هیچ مطلبی از جانب خود یا رسانه مطرح نکند و اجازه دهد مهمان برنامه سخن بگوید تا مخاطبان حقیقت را از زبان مهمان او بشنوند. گویا بعضی از ما در تعریف بی‌طرفی رسانه دچارکمی سردرگمی هستیم.

بی‌طرفی رسانه آنجا موضوعیت می‌یابد که در باب موضوعی اجماع یا نظر روشنی در حوزه تخصصی وجود نداشته باشد. اگر در موضوعی تخصصی، اجماعی علمی و نظریه‌ای قطعی وجود دارد و آن مجری دانشمند و متخصص برنامه هم از آن مطلع است، چه کسی می‌تواند توصیه کند آن مجری سخن نگوید که مبادا بی‌طرفی رسانه نقض شود؟ اتفاقا مداخله چنین مجری توانمندی باعث بیان روشن‌تر حقیقت می‌شود. مجری تلویزیونی نمی‌تواند بی‌طرف بماند مگر در مناظره‌ها و بحث‌هایی که دو نظر متضاد از سوی دو مهمان برنامه طرح شود که در آنجا مجری باید زمینه بحث را به مهمانان واگذارد. باز این نکته هم باید روشن شود که مجری دانشمند و تحلیلگر برنامه نباید اجازه دهد مهمانان برنامه مباحث را به هر سو که تمایل دارند، بکشند و هدف مورد نظر رسانه از تبیین علمی موضوعی خاص در آن برنامه را نقض کنند. پس باید بپذیریم مجری برنامه تخصصی به عنوان یک عنصر راهبردی، خود یک تحلیلگر و تصمیم گیرنده بحث است.

مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی تلویزیونی باید بحث تخصصی سنگین را به‌گونه‌ای هدایت کند که مخاطبان متوسط جامعه هم قدرت پیگیری و درک آن را داشته باشند. به‌کارگیری جملات پیچیده و کلمات سنگین تخصصی از سوی مجری برای درک مفاهیم، موضوعات و تحلیل‌ها باری بردوش مخاطبان است. درست همان‌گونه که به کاربردن کلمات و جملات پیش پا افتاده و سبک اعتبار بحث را می‌کاهد.

گاه در برنامه‌های تلویزیونی مشاهده می‌شود کسی که خود تا دیروز و دیشب مهمان برنامه بوده، به دلیل سخن‌های شیرینی که در برنامه‌های قبلی گفته، امروز و امشب مجری شده است. این‌گونه مجریان جدید، بالطبع گاه سهمی بیشتر از مهمان جدید برای طرح نظریات به خود اختصاص می‌دهند و به عبارت دیگر، بیشتر از مهمان حرف می‌زنند. این رویه برای مجریان تلویزیونی پسندیده نیست. مجریان معروف و سرشناس در تلویزیون‌های صاحب نام عمدتا در بزنگاه‌های حساس با طرح سوالات کوتاه یا به کار بردن کلمات استفهامی مثل چرا،‌ کی، کجا و... آن مهمان را وادار به روشنگری و تشریح سخنان ناگفته و بازگشایی معماهای ملحوظ در بیان خود می‌کنند و منظور از حضور و مداخله فعال مجری، طرح همین نکات حساس در مقاطع جدی بحث و برنامه است.

مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی تلویزیونی باید حساسیت‌های جامعه را در حوزه طرح موضوعات مهم و حساس کاملا درک کند. بارها اتفاق افتاده است که یک جمله و شاید یک کلمه نامناسب و نسنجیده، احساسات عمومی را چنان جریحه‌دار یا تحریک کرده و درک عمومی را از آن موضوع چنان به انحراف کشانده که برای جبران آن به چندین برنامه دیگر نیاز پیدا شده است.

مدیریت برنامه از جمله ماموریت‌های مهم مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی تلویزیونی است. این مجری نباید اجازه دهد که سخنی، تحلیلی و موضوعی بیشتر یا کمتر از ارزش مطلق خود در برنامه مطرح شود. دیگر این که مجری باید مانع از به خطارفتن بحث و عبث ماندن تحلیل‌ها شود.

در نهایت باید بپذیریم رسانه‌ای مثل تلویزیون در هر کجای دنیا مانند یک هواپیما یا خودروست که قواعد فنی،‌ تخصصی و علمی مشابهی بر آن حاکم است. مجریان برنامه‌های تلویزیونی هم مانند خلبانان، رانندگان و متخصصان دیگر هستند. خلبانان در هر جای دنیا که باشد، باید صاحب مختصات علمی و تخصصی باشند وگرنه هواپیمای آنها سقوط می‌کند. همین‌گونه است قابلیت‌های رانندگان، کاربران رایانه‌ها و پزشکان. پس مجری برنامه‌های گفت‌وگو محور تخصصی تلویزیونی نیز باید تمام ملاحظات تخصصی را که همقطارانش در هر جای دیگر جهان درنظر می‌گیرند، رعایت کند. آنچه در این میان تفاوت می‌کند، بخش مغزافزاری برنامه، موضوع بحث و شناخت نوع مخاطبی است که در این سو یا آن سوی جهان، حساسیت‌های گوناگونی دارند.