حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
درک بهتر زمینلرزهها با بررسیهای دقیقتر زمینشناسی
بررسی اطلاعات جدید جمعآوری شده از سیستم مکانیاب جهانی (GPS) از زلزله 2010 که بخشهایی از شیلی را ویران کرده و منجر به کشته شدن 500 نفر شد، سرنخهای جدیدی در مورد زلزلههای بزرگ مانند آنچه در شیلی به وقوع پیوست یا لرزشهایی با بزرگی 9 ریشتر که 11مارس امسال، سواحل شرقی ژاپن را لرزاند آشکار میکند.
بزرگترین زلزلهها که مگاتراست نامیده میشوند، زمانی اتفاق میافتند که صفحات تکتونیکی طی فرآیندی به نام فروروی یا زیرخوابی زیر یکدیگر میلغزند. کمترین میزان قدرتی که میتوان برای این زمینلرزهها تصور کرد 5/8 ریشتر است؛ چرا که بندرت چنین زلزلههایی در تاریخ ثبت شدهاند.
اما اینک ایستگاههای سیستم موقعیتیاب جغرافیایی (GPS) میتوانند دقیقا اتفاقاتی را که برای سطح زمین طی زمینلرزهها میافتد، اندازهگیری کرده و به فیزیکدانها در درک بهتر این فرآیند کمک کنند.
اکنون یک تیم بینالمللی از محققان به سرپرستی کریستوف ویگنی، ژئوفیزیکدان مرکز ملی پاریس در حال تحلیل و بررسی اطلاعات ثبت شده توسط GPSها مربوط به زلزله 8/8 ریشتری شیلی هستند.
این دادهها مربوط به پیش از GPS بوده و جزئیات دقیق و بیسابقهای در مورد نواحی شکستخورده زمین در اختیار محققان قرار داده و آنها را قادر میسازد تا تغییرات سطح زمین حتی به اندازه چند میلیمتر را اندازهگیری کنند. این اطلاعات دقیق به محققان اجازه میدهد آنچه طی لرزشهای مگاتراست اتفاق میافتد را با دقت بیشتری مطالعه کنند.
در زلزله شیلی صفحه Nazca به زیر صفحه قارهای آمریکای جنوبی خزیده بود. اطلاعات GPSها نشان میداد که مرکز زلزله حدود 40 کیلومتری جنوب غربی تخمینهای اولیه بود. شکست زمین با سرعتی حدود 3 کیلومتر بر ثانیه و با مساحتی به اندازه 500 کیلومتر در ناحیه فروروی منتشر شده بود و صفحهها به اندازه 15 متر زیر هم لغزیده بودند. دکتر ویگنی میگوید: دانستن دقیق اندازه گسست، محققان را قادر میسازد تا فشار باقیمانده در بخشهای گسل که شکسته نشدهاند را ارزیابی کنند. در شیلی ناحیه فروروی حدود 4000 کیلومتر بود و این به آن معناست که 3500 کیلومتر دچار گسست نشده است. همچنین در ژاپن شبکهای از ایستگاههای GPS وجود دارد که اطلاعات جمعآوری شده از این شبکه به درک ما از زلزلههای مگاتراست میافزاید.
اطلاعات اولیه موجود در مورد زلزلههای ژاپن و شیلی حاکی از آن است که زلزلههای مگاتراست و در مناطقی که گسلها به دلیل اصطکاک و عدم حرکت 2 صفحه تکتونیکی بشدت به هم قفل شدهاند، اتفاق میافتد، این بهآن معناست که هنگام شکستن گسلها مقدار بسیار زیادی انرژی تولید و سپس آزاد میشود.
چنانچه دیگر نواحی کاملا قفل نشده باشند، نشان آن است که احتمال وقوع زلزلههای مگاتراست در آنجا کم است. ناحیهای که هماکنون صفحات تکتونیکی به هم قفل شده و میتوانند منجر به وقوع زلزلههای مگاتراست در آینده شوند، نواحی شمال شیلی و نانکایی در جنوب ژاپن است.
اکثر زلزلههای بزرگ در ناحیهای موسوم به حلقه آتش رخ دادهاند که از سال 1960 و ثبت زلزله والدیویا به این طرف به وقوع پیوستهاند. زلزله 1960 با قدرت 5/9 ریشتر باعث مرگ 1655 نفر و بیخانمان شدن بیش از 2 میلیون نفر شد.
Nature / مترجم: آتنا حسنآبادی
گفت و گو
