اهمیت درست حرف زدن

زیربنای رشد یا انحطاط فرهنگ‌ها را ارتباطات کلامی پایه‌گذاری کرده است. آنچه مسلم است نخستین شیوه ارتباط انسان‌ها با یکدیگر در اعصار پیشین به تاریخ عصر حجر یا پیشتر از آن مربوط می‌شود که با ادای اصوات صورت می‌گرفت و حالات احساسی مثل خشم، ترس، برتری‌طلبی، خوشحالی و مانند آن به وسیله همین اصوات نامنسجم شکل می‌گرفت.

بتدریج و در گذر ایام، انسان‌‌ها در نقاط گوناگون سیاره زمین با استفاده از کلمات قراردادی، هر جمعیت یا گروهی قادر شدند تا خواست و نظر خود را بهتر به دیگران تفهیم کنند و این روند همچنان ادامه یافت و رشد و تعالی پیدا کرد. صورتی که امروزه انسان‌ها قادرند ظریف‌ترین نیات و اندیشه‌های خود را با بیان کلمات و جملات اظهار کنند. این شیوه ارتباطی به شکل متعالی‌تر و در قالب آثار مکتوب جایگاه ارزنده‌تر و شیواتری یافت.

در جوامع امروزی شمارگان روزنامه‌ها، مجلات و کتاب‌ها متفاوت است. شمارگان کتاب در ایران در قیاس با بسیاری از کشورهای غربی و صنعتی ارقام کوچکی را شامل می‌شود و مردم بیشتر از طریق ارتباط گفتاری با محیط اطرافشان تماس دارند و از همین راه در جریان سیال گذر زندگی قرار می‌گیرند.

در این وضعیت نقش صدا و سیما بلامنازع بوده و بی‌رقیب است. تاثیرگذاری نوع گفتار، لحن و لهجه گویندگان و مجریان صدا و سیما را در اقصی نقاط کشور به خوبی مشاهده می‌کنیم.

این تاثیرگذاری به گونه‌ای است که اگر نوع گفتار مردم استان‌های کشور را در 50 سال پیش با امروز مقایسه کنیم متوجه تسلط و فراگیری زبان ملی خواهیم شد. در این زمینه باید به اساتید و متولیان ادب که در شکل‌گیری و اعتلای فرهنگ گفتاری و نوشتاری فارسی اهتمام داشته‌اند، ارج و اقدام شایانی گذارده شود.

سهم گویندگان و مجریان رادیو و تلویزیون (صدا و سیما)‌ در این بستر حساس بسیار بزرگ و خطیر است.

در سازمان صداوسیما مجریان و گویندگان متبحری را مشاهده می‌کنیم که با داشتن سواد و آگاهی از ادب پارسی با بیان و گفتار صحیح این وظیفه ارجمند را به خوبی ادا می‌کنند، اما شوربختانه در این میان با وضعیت دیگری نیز روبه‌روییم که نادانسته و با ناآگاهی از ادب فارسی در نشر و گسترش اشتباهات گفتاری و کلامی‌، نقشی مخرب را به نمایش می‌گذارند و با بیان کلمات و جملات ناصحیح به پیکره زبان پارسی که رمز هویت ملی ماست زخم‌های کاری وارد می‌کنند.

در چنین شرایطی سختگیری از سوی مدیران مسوول صداوسیما و اصلاح این کجروی‌ها از امور بسیار واجب و ضروری است.

مصداق اشتباهات گفتاری در برنامه‌های گوناگون صداوسیما بر عموم فرهنگ‌دوستان بسیار آشکار است. در این مقال شاید بتوان فقط به پاره‌ای از این اشتباهات اشاره کرد و گذشت.

گاها! خواهشا! کاربرد تنوین در کلمات عربی جایز است در صورتی که هر دو واژه گاه و خواهش فارسی است و تنوین‌گذاری بر آنها غلط است. در موارد بسیاری بویژه در برنامه‌های زنده مشاهده کرده‌ایم که مجری یا گوینده در تماس تلفنی با مخاطب از جمله اشتباه «صدای منو داری؟! یا« تصویر منو داری؟!» استفاده می‌کند. حال آن که صدا را مخاطب می‌شنود. دستگاه است که صدا را دارد یا دستگاهی تصویر دارد انسان یا صدا را می‌شنود یا تصویر را می‌بیند.

شایسته آن است که بگوییم صدای مرا می‌شنوی؟ یا تصویر مرا می‌بینی؟

در مواقعی هم شنیده‌ایم که از کلمه (بی‌فرهنگ)‌ برای اشخاص خطاکار بهره می‌گیرند. حال آن که باید بدانیم هیچ کس بی‌فرهنگ نیست بلکه فرهنگ به 2 گونه بروز دارد: فرهنگ منحط وفرهنگ متعالی. گاهی مجریان از واژه‌های بیگانه استفاده می‌کنند مثلا (تایم برنامه)‌ به انتها رسیده است یا (در سری قبل)‌ که البته منظور نوبت قبل است. (سری)‌ یک واژه انگلیسی است و به معنای مجموعه به هم پیوسته و پشت‌سرهم اطلاق می‌کنند و کاربرد آن به جای نوبت اشتباه در اشتباه است.

جابه‌جایی فتحه یا کسره در ادای بسیاری از کلمات نیز اشتباه دیگری است که مرتبا می‌شنویم. مثلا واژه (سینما)‌ با گذاردن فتحه روی (ن)‌ (CiNAMA) خوانده می‌شود. حال آن که اگر به واژه صحیح‌آن توجه کنیم (CINEMA) خواهیم دید که در زیر (ن)‌ واژه سینما باید کسره قرار گیرد.

به همین مقدار بسنده می‌کنیم و از همه می خواهیم که حداقل صحیح بگوییم تا دیگران هم از ما یاد بگیرند. کنفوسیوس فیلسوف چینی می‌گوید: مردمانی که نتوانند درست صحبت کنند پیشرفت نخواهند کرد.