باورهای پاک مردمی‌که هنوز با خود بیگانه نشده‌اند

من به عمد زبان بومی را برای کتابم و توصیف این منطقه انتخاب کردم و به نظرم نمی‌آید که یک فارسی زبان متوجه معنای کلمات آن نشود. اگرچه در انتها یک فهرست لغات گذاشته‌ام، اما شاید هر کسی پیش از مراجعه به آن با کمی فکر متوجه معنای کلمه بشود. شاید بتوانم بگویم که ویژگی نثر کتاب هم به قلم خودم مربوط است و هم به زبان مردم منطقه که زبان مادری‌ام است که من بر هر دو مسلط بودم. انگار من زبان آنان را فقط ویرایش کردم و چون آنها نمی‌نوشتند من به جایشان نوشتم. البته من همیشه دغدغه زبان‌شناسی داشته‌ام.

در تک نگاری باید تمام عناصر فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی یک جامعه کوچک را بررسی کرد. ولی من درباره نظرکرده چنین ادعایی ندارم، اما این همیشه دغدغه من بوده که روی یک موضوع کار کنم. مثلا دوست داشتم فقط روی موضوع امامزاده کار کنم. شاید چنین کاری نیز با حضور یک گروه باید انجام می‌شد. من خودم می‌گویم که این ضعف «نظر کرده» است. در یک جمله باید بگویم که این کتاب، روایت باورهای پاک مردمی است که هنوز با فرهنگ و گذشته خود بیگانه نشده‌اند.

من شخصا کار کتابخانه‌ای را نیز قبول دارم و این‌گونه نیست که فقط بخواهم از کوی و میدان، شواهدم را بنویسم. اسنادی را هم جستجو کردم، اما منابع کتابخانه‌ای یا اسنادی که در آن زمان به دستم رسید بسیار محدود بود و اطلاعات آن یکی دو تا کتابی را هم که پیدا کردم مناسب کار من نبود. در هر صورت چون منبع مشخصی نیافتم کارم را به شنیده‌های اهالی منطقه محدود کردم. تا پیش از من کسی روی این موضوع در منطقه کار نکرده بود. شاید هم کسی برای دل خودش کار کرده، اما اثرش در آرشیو شخصی‌اش در حال خاک خوردن است. من مایل نبودم که دریافتی زیادی از سازمان خاصی داشته باشم اما کتابم در کتابخانه‌های آنجا بماند و فقط دست گروهی که گاه علاقه‌مند هم نیستند، برسد.

بسیاری از کسانی که امروز متولی امامزاده‌ها هستند دیگر آن اطلاعات قدیمی را ندارند. یکی از مشکلات بسیار بزرگ من یافتن ساکنان قدیمی بود که خاطرات و اطلاعات زیادی از امامزاده داشتند. گاهی، وقتی من به امامزاده می‌رسیدم که بهترین شخص پاسخگو تازه فوت شده بود یا حتی گاهی یک هفته پس از گفت‌وگوی من، چنین افرادی با کهولت سن از دنیا می‌رفتند.

این درست ماجرای همان درختانی است که دیگر امروز بچه‌های شهری به باورهای مردم آنجا اعتقاد ندارند یا آداب ویژه حضور در امامزاده را به درستی به جا نمی‌آورند. از وقتی این روستاها ییلاقی ـ قشلاقی شدند، بسیاری از جنبه‌های فرهنگی آنها نیز از بین رفت. زیرا دیگر مردم وابسته به زمین نبودند. بیشتر درآمدشان از شهر بود. من علاقه داشتم به بررسی جنبه‌های امروزی مساله بپردازم، اما این کار زمان زیادی نیاز داشت چون باید در تمام مراسم امروزی شرکت می‌کردم تا بتوانم تغییرات را ببینم. مایل نبودم که تنها بر اساس چند مشاهده مطالبی ضعیف بنویسم.