مرگ قنات تاریخی یزد

این قنات از روستای فهرج در 60 کیلومتری شهر یزد سرچشمه می‌گیرد و حدود 30 کیلومتر آن نیز از اکرمیه تا دروازه قرآن از زیر شهر یزد می‌گذرد و پس از خروج از شهر طی چند کیلومتر دیگر به بخش زارچ می‌رسد.پیش از این آب قنات پس از خروج از مظهر در زارچ، مزارع و باغات اطراف به وسعت 420 هکتار را آبیاری می‌کرد.

قنات زارچ در طول مسیر خود، 2115 حلقه میله چاه دارد و با توجه به این‌که قنات قبل از اسلام و در زمان زرتشتیان حفر شده، برخی از میله‌های چاه آن به رسم آن دوران، به صورت مربع حفر شده است.به گزارش مهر، یک کارشناس منابع طبیعی در این شهرستان، با بیان این‌که قنات زارچ دارای 3 شاخه اصلی است، گفت: شاخه شیرین و شاخه ابراهیم خویدکی شاخه‌های خشک شده قنات زارچ هستند و هم‌اکنون تنها شاخه اصلی شور به طول 72 کیلومتر آبدهی دارد که آبدهی این شاخه در بالادست قنات 60 لیتر در ثانیه، اما در مظهر قنات 28 لیتر در ثانیه است.

سید غلامرضا طبایی عقدایی ادامه داد: توسعه شهر یزد طی بیش از 20 قرن، ساختمان‌سازی در حریم قنات، ریزشی بودن سقف و دیواره مجرای قنات و میله چاه‌ها، نشست فاضلاب‌ها به درون قنات و قرار دادن لوله‌های فاضلاب در برخی مناطق در دالان قنات مشکلات بسیاری را برای این قنات کهن به وجود آورده است، به عنوان نمونه هدایت فاضلاب‌ها به قنات سبب ایجاد گاز CO2 شده که این امر لایروبی را برای مقنیان مشکل و خطرآفرین کرده است.

طبایی عقدایی با بیان این‌که از میزان 30 کیلومتری که قنات زارچ در زیر شهر یزد طی می‌کند، 2 نقطه در بافت تاریخی شهر یزد واقع شده‌اند، افزود: این مناطق فاقد فاضلاب هستند و برخی از منازل مسکونی و حتی بیمارستان گودرز فاضلاب خود را به داخل قنات هدایت کرده‌اند. وی حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق در حوالی قنات و عدم لایروبی و مرمت قنات را از دیگر تهدیدات این قنات دانست.

وی تاکید کرد: با کاهش میزان آبدهی قنات، فاضلاب و آلودگی‌های آب قنات اکنون خود را آشکار کرده است.

محمد شریفی، عضو شورای شهر و شورای قنات زارچ نیز در این زمینه گفت: کشاورزان در گذشته با بهره‌برداری از محصولات باغی و زراعی، اقدام به پرداخت نفقه برای احیا و لایروبی قنات می‌کردند؛ اما بعد از کاهش سطح آب و غیرقابل شرب بودن آب قنات، سهامداران نیز دیگر حاضر به پرداخت نفقه خود نشدند و با عدم لایروبی از یک سو و حفر چاه در اطراف قنات برای دسترسی به آب، قنات هر روز و هر روز تحلیل رفت تا به شکل فعلی درآمد.

سرنوشت قنات 3000 ساله زارچ اکنون نامعلوم است و قناتی که روزگاری توان آبیاری 420 هکتار زمین زراعی داشت، اکنون به سمت نابودی می‌رود.