مکث
معنای اربعین
در عرف عام در هفتمین، چهلمین و سالگرد رویداد یک مصیبت، مراسم عزاداری برگزار میشود، اما مراسم چهلمین روز مخصوص همان سال نخست است و چهلمین روز سالگرد مناسبت خاصی محسوب نمیشود مگر برای مصیبت عاشورا. گرامیداشت اربعین حسینی چنین به ذهن القا میکند که گویی حادثه عاشورا همین امسال و همین 40 روز پیش رخ داده و این اربعین، چهلمین روز مصیبتی است که خلایق همین امسال بهآن مبتلا شدهاند.
بیشک حادثه عاشورای حسینی بر اساس اسناد تاریخی، واقعهای است واحد که در روز دهم محرم سال 61 هجری قمری رخ داد اما معنی عاشورا در فرهنگ شیعی و ایرانی ما صرفا به یک حادثه تاریخی خلاصه نمیشود، بلکه عاشورا بنیادیترین مفهوم این فرهنگ است؛ مفهومی که با خود حاوی ارزشهای ویژهای است. این ارزشها در مرام و عرف افراد متعلق به این فرهنگ جلوه تام و تمامی دارد.
عاشورا واقعهای است که در سال 61 هجری رخ داد اما نقل و روایت آن طی قرنها به اصلیترین مفاهیم اخلاقی و دینی ما، معنا و مصداق ویژهای بخشیده است؛ مفاهیمی چون ایثار، توبه، شهادت، جوانمردی، آزادگی، ایمان، شجاعت، غیرت، عشق و.... در فرهنگ شیعی ما معنای اصلی این مفاهیم از حادثه عاشورا اخذ میشود. در این فرهنگ، اخلاقیات و ارزشها با این حادثه معنا مییابد.
در این فرهنگ ملاک و مصداق آزادگی، حر بن یزید ریاحی و تصمیم سرنوشتساز او در روز عاشورا است. در این فرهنگ ملاک و مصداق جوانمردی، غیرت و یاری برادر، ابوالفضل عباس (ع) است که با وجود عطش از نوشیدن آب پیش از سیراب کردن کاروان حسینی چشم پوشید. در این فرهنگ ملاک و مصداق ایمان و شجاعت، حسین بن علی (ع) و ایستادگی او با جان و مال و اهلبیت خود به پای عقیده است و ملاک و مصداق صبوری، استقامت و روشنگری، حضرت زینب کبری (س). بنابراین فرهنگ شیعی ما فرهنگی است ـ به معنایی خاص ـ تاریخمدار و ارزشمحور که برای مهمترین ارزشهای اخلاقی خود، مصادیقی تام و تمام و ایدهآل و در عین حال واقعی در عرصههایی از تاریخ دارد. بدینسان شناخت این مصادیق و حادثه عظیم عاشورا، اهمیتی کلیدی در شناخت اخلاقیات، تعیین ارزشها و چگونگی روابط انسانها در این فرهنگ خواهد داشت. به همین دلیل، شناخت درست عاشورا و حفاظت آن از تحریفات و غرضورزیها باید مهمترین دستورالعمل و سیاست فرهنگی باشد.
حسین شقاقی / دبیر گروه اندیشه
گفت و گو
