حسین معمارزاده؛ اصلی‌ترین گوینده نقش‌های مکمل

او دوبله را از 20 سالگی با گویندگی در فیلمی به سرپرستی علی کسمایی شروع کرد و به دلیل صدای محکم، استعداد، عشق و علاقه فراوان به یکی از بهترین دوبلورهای ایران تبدیل شد. آن مرحوم در رادیو نیز فعال بود و به غیر از بازی در فیلم‌های «گل گمشده» و «مرگ پلنگ» ـ در سال‌های 1341 و 1368 ـ هیچ فعالیت تصویری انجام نداد و تمام وقت خود را برای صداپیشگی در نظر گرفت. معمارزاده طی 37 سال حضور در دوبله، بیشتر گوینده نقش‌های دوم و بعضا فرعی ـ بویژه شخصیت‌های منفی و خاکستری ـ بود که گاهی اهمیت‌شان کمتر از نقش اصلی نبود همانند عبدالله حاکم مدینه در «محمد رسول‌الله» یا نز دگومرا در «صادق خان»، لوئیس در «عملیات مرداب»، ماکس در «ارتش سری»، طارق بود در سریال «تجارت مرگ»، صفربیگ در «روزی روزگاری»، رئیس پلیس در سریال ایرانی «مزد ترس» و اباقطام در سریال «امام علی(ع)». او هم در آثار خارجی و هم در آثار ایرانی به جای بازیگران معروف و نام‌آشنای فراوانی صحبت کرد، اما با وجود قابلیت‌هایی که داشت جز در چند مورد گویندگی به جای یک بازیگر خاص، تداوم نیافت.

پیش از انقلاب تعدادی از دوبلورها و مدیردوبلاژ‌ها آنگاژه یک استودیو می‌شدند، بنابراین اگر چند فیلم از یک بازیگر به استودیوهای مختلف می‌رفت، احتمال داشت که دوبلورهای مختلف به جای آن شخص صحبت کنند. از طرفی در دوبله نیز از قدیم تاکنون مثل هر فعالیت دیگری برخی با عده‌ای دیگر کار نمی‌کنند. در این میان یک مساله دیگر نیز وجود دارد؛ این که تعدادی از مدیر دوبلاژ‌ها به این نکته توجه نمی‌کنند که قبلا چه کسی به جای بازیگر فیلمی که دوبله می‌کنند، صحبت کرده است و براساس نقشی که بازیگر ایفا کرده، گوینده‌اش را انتخاب می‌کنند. مجموعه این عوامل باعث شده تا گویندگی بعضی از دوبلورها برای بعضی از بازیگران تداوم نداشته باشد. با این حال، معمارزاده در اولین دوبله فیلم‌های بروس‌لی به جای این بازیگر معروف صحبت کرد و با این که دیالوگ‌های بروس‌لی زیاد نبود، هنوز هم برخی معمارزاده را با فیلم‌‌های این بازیگر به یاد می‌آورند. تریورهاوارد در «گرگ‌های دریا»، دونالد اوبراین و وودی استرود در «کئوما»، ریچارد ویدمارک، رابرت مورلی، جک‌ هاوکینز و لی‌وان کلیف از جمله بازیگران معروف و نام‌آشنایی هستند که آن مرحوم به جایشان گویندگی کرده است. معمارزاده بین گویندگی‌های نقش اولش کار در فیلم «سرزمین من» به جای آنتونی هاپکینز را بسیار دوست می‌داشت و آن را جزو بهترین کارهایش می‌دانست و با توجه به استعدادش بعید نبود دوبله «سکوت بره‌ها» با گویندگی او به جای هاپکینز کار درخشانی شود.

این گوینده فقید به دلیل صدای قابل انعطافش در بعضی از آثار بیش از یک نقش گفته است، از جمله: «محمد رسول‌الله»، «تیرانداز»، «فرقه»، «بیلیارد باز» و سریال «معما» و‌ »کمپیون». بین گویندگی‌های وی کارش در یکی از نقش‌های دوم ارتش سری و یکی از نقش‌های اصلی «از سرزمین شمالی» بسیار قابل توجه است. او در ارتش سری به جای شخصیتی به نام ماکس صحبت کرده که عضو گروه مقاومت بود، اما به اعضای این گروه خیانت کرد و سرانجام کشته شد. دوبلور این نقش باید به گونه‌ای صحبت می‌کرد که خائن بودن وی فاش نشود و معمارزاده این کار را بسیار خوب انجام داده است. از سرزمین شمالی، مجموعه‌ای ژاپنی بود که اوایل دهه 70 پخش شد. معمارزاده در این اثر به جای مردی به نام گورو صحبت کرده که پس از جدایی از همسرش با فرزندانش به یکی از مناطق بسیار سردسیر در شمال می‌رود و زندگی تازه‌ای را آغاز می‌کند. گورو آدمی مغرور است که زیاد احساسات و عواطف خود را بروز نمی‌دهد، اما بتدریج غرور را کنار می‌گذارد و رابطه‌اش با فرزندانش نیز بهتر می‌شود. کار معمارزاده برای درآوردن چنین نقشی بسیار دشوار بود. بویژه که گورو خیلی زیاد بریده بریده (مقطع)‌ صحبت می‌کرد، اما این گوینده توانا موفق شده این کار دشوار را به زیبایی انجام دهد. لحظه لحظه گویندگی معمارزاده در این سریال، قابل توجه است، اما فقط به 2 صحنه اشاره می‌کنیم:

1 ـ صحنه‌ای که گورو با صدای بلند به پلیسی که می‌خواهد دوچرخه را از او بگیرد، اعتراض می‌کند. 2 ـ صحنه‌ای که گورو پیش یکی از همسایگانش می‌رود و با لحنی آرام از او به خاطر کمک به پیدا کردن جون و یوکیکو تشکر می‌کند و می‌خواهد به او پول بدهد. کار معمارزاده در سریال فرانسوی «مظنون» (در نقش گلاشنر)‌ و «رقیبان شرلوک هلمز» (نقشی در یکی از قسمت‌ها)‌ نیز قابل توجه بود. فیلم‌های «دونده ماراتن»، «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» «توطئه خانوادگی» هیچکاک‌، «قانون» رامش سی‌پی‌، «آشوب» کوروساوا، «آرواره‌ها»، «شکارچی گوزن»، «فرار به سوی پیروزی»، «هفت دلاور»، «آخرین امپراتور» و مجموعه‌های «ویرجینیایی» (به جای جیمز دراری)‌، «جزیره اسرارآمیز» (در نقش اسمیت)‌، «سال‌های دور از خانه» (پدر ریوزو)‌، «لبه تاریکی» (مک کراون)‌، «جنگجویان کوهستان» سانگ چیانگ، «پوآرو» و کارتون‌های «خانواده دکتر ارنست»، «دختری به نام نل» و «لوک خوش‌شانس» ازجمله معروف‌ترین آثار خارجی هستند که او در آنها گویندگی کرده است. معمارزاده در دوبله آثار ایرانی نیز زیاد حضور داشت، اما همانند آثار خارجی فقط در چند مورد گویندگی‌اش به جای یک بازیگر خاص تداوم یافت.

سعید پیردوست دست‌کم در فیلم‌های سرب، دندان مار و گروهبان، احمد قدکچیان در فیلم‌های نیش و دیوانه‌وار، هادی مرزبان در فیلم جنگلبان و سریال‌های مرغ حق و بخش 4 جراحی، حسین خانی‌بیگ در فیلم شاخه‌های بید و سریال‌های هشت بهشت و سیمرغ، سیروس گرجستانی در فیلم‌های راه دوم و تنوره دیو و سریال امام علی(ع)‌، منصور والامقام در فیلم‌های 53 نفر و مجازات و سریال هدف گمشده، ولی شیراندامی در فیلم‌های وسوسه و 2 سرنوشت و خسرو دستگیر در فیلم‌های اتوبوس و ساوالان ازجمله بازیگرانی هستند که او بیش از یک بار به جای آنها صحبت کرد. هرچند در این جمع صدایش بیشتر مناسب احمد قدکچیان و حسین خانی‌بیگ بوده است. معمارزاده به گفته همکارانش، انسانی نجیب و آرام بود. اهل جنجال‌آفرینی نبود و حتی در هیات مدیره انجمن گویندگان کم حرف می‌زد. همکارانش او را گوینده‌ای علاقه‌مند و منظم توصیف می‌کنند که حاضر بود به خاطر جزیی‌ترین موارد کارش را تکرار کند و به دلیل جنس صدایش در هر فیلمی نیاز به او احساس می‌شد و پس از گذشت 14 سال از مرگش هنوز جایش خالی است. حسین معمارزاده نیمه آبان 1375 پس از بازگشت از یک کار دوبله به دلیل بیماری قلبی به بیمارستان منتقل شد، اما برخلاف نظر پزشک با رضایت خودش به خانه رفت و سرانجام در 17 آبان پس از چند روز بیهوشی فوت کرد. گویندگی در سریال «تنهاترین سردار» به جای فتحعلی اویسی که ناتمام ماند و فیلم توفان ساخته محمدرضا بزرگ‌نیا جزو آخرین کارهای وی بودند.