نقش هنر و فناوری در آینده دندانپزشکی

این موضوع تا آنجا اهمیت می‌یابد که به گفته دکتر پایدار ، رئیس دومین کنگره کشوری انجمن دندانپزشکی ایران، معمولا آن دسته از دندانپزشکان که با وجود داشتن دانش علمی بالا از هنر دندانپزشکی برخوردار نیستند در کار عملی، دندانپزشکان موفقی محسوب نمی‌شوند.

البته فقط هنر نیست که همسو و هم‌راستای علم قرار می‌گیرد چراکه فناوری‌های متنوع نیز در دندانپزشکی همانند بسیاری از حوزه‌های دیگر تحولات عظیمی ایجاد کرده تا جایی که به اعتقاد کارشناسان رفته‌رفته تکنولوژی جایگاه علم را در آینده نزدیک خواهد گرفت.

«هنر و تکنولوژی دندانپزشکی مدرن تا سال 2020» عنوان کنگره‌ای است که این هفته در شیراز آغاز می‌شود و در آن می‌کوشد تا چشم‌اندازی برای دندانپزشکی کشور بر اساس تکنولوژی‌های آینده ترسیم شود. گفت‌وگوی ما را با دکتر عباسعلی پایدار، رئیس این کنگره درباره نقش هنر و تکنولوژی در آینده دندانپزشکی بخوانید.

آقای دکتر شما معتقدید که دندانپزشکی هم علم و هم هنر است و دندانپزشک برای درمان دندان می‌بایست، علاوه بر دانش دندانپزشکی از دستان هنرمندی نیز برخوردار باشد. این موضوع را بیشتر توضیح دهید؟

اطلاق دندانپزشکی به عنوان علم و هنر توام با هم، گفته من نیست، بلکه اصولا دندانپزشکی را رشته‌ای با عنوان ART & Scienceدر نظر می‌گیرند و کتاب‌های فراوانی هم به عنوان علم و هنر دندانپزشکی تالیف و ترجمه گردیده است. شاید یکی از تفاوت‌های این رشته با رشته پزشکی و اغلب تخصص‌های پزشکی نیز همین باشد که در دندانپزشکی کار عملی (یا به گفته شما هنر دندانپزشکی) و داشتن دستانی هنرمند حداقل 50 درصد از توانایی‌های این رشته بوده و اصلا با این رشته عجین شده است.

شما نمی‌توانید به فردی 100درصد دروس دندانپزشکی را تدریس کنید و انتظار داشته باشید که بتواند کار عملی دندانپزشکی را انجام دهد، چرا که باید نحوه کار عملی را نیز آموزش ببیند و نحوه صحیح به دست گرفتن توربین و مهار آن را بلد باشد (توربین‌ دندانپزشکی دارای دور بالا بوده و حداقل با 200 هزار دور در دقیقه حرکت می‌کند که مهارت استفاده از آن را هم دندانپزشک باید یاد بگیرد.) در واقع اگر دندانپزشک از دانش بالایی برخوردار باشد ولی دستان هنرمندی نداشته باشد به مشکل برخواهد خورد و این استنباط، نتیجه حدود 20 سال کار و سابقه من در دندانپزشکی است.

متاسفانه الان هم خیلی از افراد هستند که به صورت غیرمجاز در امور دندانپزشکی دخالت می‌کنند و اصلا درس هم نخوانده و شاید به جرات بگویم که 50 درصد از آنها دیپلم هم ندارند ولی بدلیل همان مطالبی که در ابتدا بیان نمودم دندانپزشکی دو شق عملی و تئوری دارد که می‌توان گفت برای موفقیت 100درصد در این رشته باید در هر دو مهارت کافی داشت ولی هر فردی می‌تواند فقط با یادگیری کارهای عملی و نگاه کردن، کار عملی دندانپزشکی را انجام دهد (البته صحت یا عدم‌صحت آن که مشخص است!!)

پس نه تنها تکنولوژی می‌تواند در ارتباط با ارتقای درمان‌های دندانپزشکی تحول ایجاد کند، بلکه حتی می‌تواند نقایص عملی کار و عدم تجربه کافی در درمان‌های دندانپزشکی را نیز کاهش داده و جبران کند.

100 درصد، تکنولوژی اصلا به همین دلیل پیشرفت می‌کند تا نقایص عملی مربوط به هر شغلی را پوشش دهد. مثلا در ارتباط با درمان ریشه دندان‌ها، وقتی فایل‌های دستی به سیستم روتاری تبدیل شد درمان‌های دندانپزشکی، هم سریع‌تر شد و هم ارتقای کیفیت پیدا کرد. وقتی از گوتای مایع برای پرکردن کانال استفاده می‌کنیم هم همین وضعیت را داریم. همچنین استفاده از سیستم‌های کامپیوتری برای درست کردن روکش‌ها و بریج‌ها که در اصطلاح CAD-Cam گفته می‌شود خیلی از نواقص و خطاهای تراش دندانپزشکان را تصحیح می‌کند و تکنولوژی ساخت ایمپلنت و دانش نوین همواره در ارتقای سطح درمان‌ها موثر می‌باشند.

ما در درمان‌های دندانپزشکی در سطح کشور اصلا از تکنولوژی روز عقب نیستیم و با استفاده از اینترنت و شرکت‌های قوی که در عرصه توزیع و ارائه محصولات و تکنولوژی جدید وجود دارند تمامی درمان‌ها و دانش نوین دندانپزشکی را در اختیار داشته و همیشه جدیدترین تجهیزات را دندانپزشکان ما در مطب‌ها و کلینیک‌های مختلف استفاده می‌نمایند.

به روز شدن، سادگی درمان‌ها، صرفه‌جویی در وقت، استهلاک بدنی کمتر دندانپزشکان و صدها فایده دیگر که حتی می‌تواند یک رشته یا یک نوع درمان را متمایز کند.

امیدوارم که هرگز چنین اتفاقی نیفتد، وقتی از ربات‌ها و جایگزینی آنها با انسان صحبت می‌شود، من به شخصه ترس وجودم را فرا می‌گیرد. ربات و ماشین‌ها هیچ‌وقت نمی‌توانند جایگزین تفکر و استنتاج در حین درمان شوند. شاید در ساخت ماشین، ربات خیلی کمک‌کننده باشد ولی درمان‌های دندانپزشکی Uniform و یکسان نیستند و ممکن است در یک درمان خاص، نیاز به کارهای دیگر و تصمیم‌گیری لحظه‌ای باشد که در آن صورت ربات نمی‌تواند کارساز باشد. خوشبختانه هنوز در پزشکی و دندانپزشکی ربات‌ها نمی‌توانند تصمیم‌گیری کنند و فقط در امر نرم افزاری درمان‌ها یاریگر بوده و بیشتر در درمان‌های جراحی میکروسکوپی کمک‌کننده هستند.

علم و پیشرفت تکنولوژی نامحدود است و افق دستاوردهای دندانپزشکی در هر لحظه وسیع‌تر می‌گردد. به نظر می‌رسد دندانپزشکی به سمت دندانپزشکی بدون درد و بدون تزریق بی حسی پیش خواهد رفت. مواد دندانپزشکی بیش از پیش متحول خواهند شد و کارکرد با آنها ساده و ساده‌تر می‌شود. در ضمن به نظر می‌رسد از موادی که تحریک کننده و آزاردهنده هستند استفاده نخواهد شد. همچنین دندان مصنوعی به سمت دندان‌های نرم و Functional پیش می‌رود و ارتودنسی با براکت‌های نامرئی انجام می‌پذیرد.

دستگاه‌ها متحول شده و لیزر جایگاه خود را در دندانپزشکی پیدا خواهد کرد. تکنولوژی ایمپلنت و کاشت دندان به حداکثر پیشرفت خود می‌رسد و تمام این پیشرفت‌ها به یکباره دستخوش تغییر گردیده و زمانی که با استفاده از بیوتکنولوژی و نانوتکنولوژی بتوانیم به جای دندان‌های از دست رفته، جوانه دندانی را در دهان فرد بکاریم و به جای دندان‌های مصنوعی و ایمپلنت فرد دندان طبیعی در دهان خود ببیند، آن وقت است که به نهایت افق دندانپزشکی رسیده‌ایم. آرزوی من این است که زمانی هر فردی در هر کجای این کره خاکی، وقتی به دندانپزشک یا کلینیک‌های کاشت بافت دندانی مراجعه می‌کند، رایگان و یا با کمترین هزینه‌ای قادر به کاشت جوانه دندانی در دهانش باشد.

شرکت‌های مواد و تجهیزات دندانپزشکی و دانشکده‌های دندانپزشکی و محققان جوان ما آنقدر خوب و با سرعت کار می‌کنند و با تکنولوژی و علم روز پیش می‌روند که من معتقدم با دانش و فرهنگ ایرانی و پشتکار متخصصان و جوانان مستعد دندانپزشک در سال 2020 هم ما از نظر تکنولوژی و درمان‌های دندانپزشکی اصلا از دنیا عقب نخواهیم بود.