تربیت کودکان را به تئاتر بسپارید

در کارنامه هنری دولت‌آبادی، انتشار 40 کتاب، چاپ ده‌ها مقاله تخصصی، اجرای 74 نمایش، تولید تعداد زیادی آثار رادیویی و تلویزیونی و 25 سال تدریس در دانشکده‌های هنری دیده می‌شود که بیشتر آنها در ارتباط با تئاتر کودک و نوجوان است.

این مدرس دانشگاه، بتازگی بحثی فرهنگی را دنبال می‌کند که در ایران جدید است و نظرهای زیادی را به خود جلب کرده؛ «تئاتر در خانه» طرحی است که در آن به کمک هنر نمایش می‌توان دغدغه‌های تربیتی خانواده‌ها و جامعه را رفع کرد. در این رابطه گفت‌وگویی با دولت‌آبادی انجام داده‌ایم.

تربیت فرزند از چه عصری جنبه علمی پیدا کرد؟

تربیت فرزند، دغدغه‌ همیشگی والدین در طول تاریخ بشر بوده است و از این رو جوامع برای دستیابی به روش‌های تازه‌تر و موثرتر تربیت، همواره، در تلاش بوده‌اند.

با این حال، جهت‌یابی مستقل و علمی مربوط به تربیت کودک چندان قدیمی نیست و به قرن17 میلادی باز می‌گردد که جان لاک فیلسوف بریتانیایی در سال 1693 کتاب «برخی اندیشه‌ها درباره تربیت» را منتشر کرد که طی یک قرن محبوب بود.

کتاب «امیل» نوشته‌ ژان ژاک روسو در سال 1762 میلادی منتشر شد که او هم مثل جان لاک اعتقاد داشت کودکان باید به سختی عادت کنند. برای همین والدین تا سال‌ها می‌کوشیدند با رفتارهای خشنی مثل شلیک اسلحه در نزدیکی کودک بر توانایی‌های فرزندشان بیفزایند.

بعد از آن که چارلز داروین محیط و وراثت را بر تربیت انسان موثر دانست، چارلز مورتن کتاب «پرورش کودک» را در سال 1911 منتشر کرد که رفتارهای عجیب والدین مثل آویختن فرزندان با یک دست از درخت برای اثبات این نکته که انسان از نژاد میمون است را در پی‌داشت.

اما زمانی که بنجامین اسپاک در سال 1940، کتاب «پرورش نوزاد و کودک» را منتشر کرد، آسان‌گیری در تربیت کودک آغاز شد. امروز جدیت و ثبات رای والدین همراه با علاقه و احترام نسبت به نظرات فرزند اساس تربیت است. این رفتار به استقلال و اعتماد به نفس که لازمه‌ زندگی آینده است می‌انجامد.

مشاهده‌ تئاتر و مهمتر از آن مشارکت بچه‌ها در بازی‌های نمایشی، اثرات تربیتی فوق‌العاده‌ای به جا می‌گذارد. 21 قرن پیش، ارسطو در کتاب «فن شعر» به پالایش روح یا همان «کاتارسیس» به‌عنوان مهم‌ترین تاثیر تئاتر اشاره کرد.

امروز که روان‌شناسی تربیتی رشد فزاینده‌ای یافته، قابلیت‌های بسیار گسترده‌تری از تئاتر شناسایی شده و اثرات عینی آن به راحتی قابل مشاهده است.

مثل تقویت اعتقادات دینی، اعتماد به نفس، تولید نظرات نو و بدیع، تسهیل فرآیند رشد هیجانی و شناختی کودکان، افزایش رفتارهای سازگارانه در محیط خانواده، مدرسه و دیگر جوامع، ایجاد شرایط برای پذیرش مشکلات حاد زندگی و یافتن راه‌حل‌های مناسب برای کنار آمدن با آنها، تقویت رفتار و تعاملات اجتماعی مثبت از طریق مجموعه‌ای از رفتار‌های کلامی و غیرکلامی، کمک به تخلیه انرژی، ایجاد فضای لذت بخش و سرگرم‌کننده، کمک به رشد جسمی و روحی، افزایش هوش، ایجاد شرایط برای یادگیری علوم، افزایش حس زیبایی‌شناسی، رفع برخی نارسایی‌های جسمی مثل لکنت زبان و... که شمردن همه آنها وقت زیادی را می‌برد.

شروع این فعالیت، مثل هر شروعی، همت مضاعف را می‌طلبد، اما انجام این اقدام بسیار با ارزش ممکن است. اجرای چند تئاتر ساده در منزل، به کسب تجربه‌ لازم منجر خواهد شد.برای شروع می‌توان کتاب داستان‌های مناسب را به نمایش در آورد. من نیز 30 جلد کتاب شامل 150 نمایشنامه نوشته‌ام که 10 جلد آن با عنوان «نمایشنامه‌های آسان برای اجرا در کلاس درس صحنه‌ تئاتر» توسط نشر قطره منتشر گردیده است و 20 جلد دیگر را سوره مهر در دست چاپ دارد.

بخش‌های ضمیمه هریک از نمایشنامه‌های این مجموعه شرایطی فراهم کرده تا هریک از والدین، مربیان تربیتی و حتی خود بچه‌ها بتوانند این نمایشنامه‌ها را به راحتی اجرا کنند.