کود سبز به کشاورزی ایران جان می‌دهد

امروزه در اثر بهره‌برداری بیش از حد از زمین‌های کشاورزی و تغذیه گیاهان توسط کودهای شیمیایی آن هم بدون توجه به کودهای آلی مغذی در خاک، خاک‌های کشاورزی جزو خاک‌های فقیر از مواد آلی به حساب می‌آیند که این موضوع نشانگر ضرورت استفاده از کود سبز در تناوب‌های زراعی برای افزایش ماده آلی خاک است. منظور از کود سبز شخم زدن گیاه در خاک پس از رشد کافی و بدون برداشت محصول است. اثر کود سبز بر خصوصیات فیزیکی خاک همانند کود حیوانی است بدون آن‌که تبعات منفی ناشی از مصرف کودهای شیمیایی را به همراه داشته باشد. بر این اساس طرحی تحت عنوان کود سبز در استان‌های کشور طی سال‌های اخیر در دست مطالعه بوده و برای نخستین بار در استان لرستان اجرایی شده است. بنا بر گفته هادی سپهوند، مجری طرح، کود سبز در استان لرستان می‌تواند با کاهش استفاده از کود‌های شیمیایی در مزارع کشاورزی، تحول بزرگی را در توسعه کشاورزی پایدار رقم بزند.

کد خبر: ۳۶۱۰۶۰

استفاده از سموم و کودهای شیمیایی در مزارع و باغات علی‌رغم این‌که بازدهی اولیه نسبتا خوبی را دارند، ولی در درازمدت اثرات سویی برجا می‌گذارند. در واقع کشاورزان با توجه به تاثیرات زودبازده کودهای شیمیایی، تبعات مصرف چنین کودهایی را نادیده گرفته و استفاده از کودهای آلی که در جهت بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی خاک الزامی است را به دست فراموشی سپرده‌اند و همین امر باعث شده تا علاوه بر تبعات زیست‌محیطی ناشی از کاربرد این نوع کودها، خاک‌های زراعی نیز سخت شوند و نفوذپذیری آنها کاهش یابد. این وضعیت سبب تخریب هرچه بیشتر ساختمان خاک شده و در عین حال خاک نیز سنگین می‌شود. بر این اساس توسعه فرهنگ استفاده از کودهای آلی به جای کودهای شیمیایی در بین کشاورزان امری ضروری است. همچنانکه تداوم فقر خاک در اکثر مناطق ایران از نظر مواد آلی ریزمغذی سبب شده تا ساختمان خاک شرایط مناسبی برای رشد ریشه نداشته و افت عملکرد را به دنبال داشته باشد.

خاک‌های زراعی نفس می‌کشند

کود سبز عملا مواد غذایی به خاک اضافه نمی‌کند، بلکه آنچه را که طی رشد خود از خاک جذب کرده و در خود ذخیره کرده است به خاک بر می‌گرداند اما در صورتی که از گیاهان تیره بقولات به عنوان کود سبز استفاده شود تمام ازت تثبیت شده را به خاک بر می‌گرداند. از طرف دیگر کود سبز با جذب و ذخیره مواد غذایی در خود از شسته شدن آنها جلوگیری می‌کند. در این شرایط عمدتا از گیاهان خانواده حبوبات برای تهیه کود سبز استفاده می‌شود. به علاوه کود سبز را باید حدود یک ماه قبل از کاشت در خاک شخم زد تا پوسیدگی مناسبی اتفاق افتاده و رطوبت کافی برای رشد محصول اصلی در خاک ذخیره شود.

هادی سپهوند، کارشناس نباتات علوفه‌ای سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان و مجری طرح کود سبز در گفت‌وگو با جام‌جم با تاکید بر این‌که طرح کود سبز بیشتر در مناطق گرمسیر کشور که وزش بادها بیشتر و شدت بارندگی نیز بیشتر است اجرا می‌شود، می‌گوید: برای تهیه کود سبز از گیاهانی مثل ماش، شبدر، عدس و ماشک که از خانواده گلومینوز و حبوبات هستند استفاده می‌شود زیرا ریشه آنها خاصیت تثبیت‌کنندگی ازت هوا را دارد و موجب افزایش ازت در خاک می‌شود. یک هکتار کود سبز معمولاً بین 25 تا50 تن شاخ و برگ و انساج گیاهی تازه تولید می‌کند که این میزان برابر با 10 الی20 تن کود حیوانی است که به خاک اضافه می‌گردد.

وی اضافه می‌کند: پس از برگرداندن کود سبز در خاک، قسمت هوایی و ریشه‌های آن پوسیده شده و ماده آلی خاک را افزایش می‌دهد. به علاوه چون پوششی برای خاک ایجاد می‌کند آن را در برابر فرسایش‌های بادی و آبی حفظ می‌کند. از همه این مزایا مهمتر آنکه استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی را در سطح استان لرستان کاهش می‌دهد به گونه‌ای که با اجرای طرح کود سبز، استفاده از کودهای شیمیایی به شدت کاهش پیدا کرده و تنها به عنوان مکمل و در حد بسیار کمی استفاده می‌شود و در نتیجه مواد آلی در خاک افزایش می‌یابد. ناگفته نماند که کشت بعدی ما پس از تغذیه خاک زراعی با کود سبز به گندم اختصاص خواهد داشت.

کاهش اثرات منفی زیست محیطی

اسحاق طاهری‌مقدم، رئیس سازمان جهاد کشاورزی نیز در ارتباط با اجرای این طرح در لرستان می‌گوید: در این روش و به منظور تهیه کود سبز از خانواده حبوبات استفاده می‌شود، چرا که ریشه آنها خاصیت تثبیت کنندگی ازت هوا (78 درصد) داشته و موجب افزایش ازت در خاک شده و این فرآیند، تقویت و حاصلخیزی خاک را به همراه خواهد داشت. جهت دستیابی به کود سبز گیاهان برای مدت زمان معین در زمین کاشته شده و پس از رشد کافی، معمولا بعد از مرحله گلدهی و ابتدای دانه بستن به وسیله عملیات شخم به زمین برگردانده می‌شود.