هیچ سازمانی مسوولیت بیماران روانی مجرم را نمی پذیرد

براساس آخرین آمار رسمی منتشر شده از سوی وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی، شیوع اختلالات روانی در جمعیت بالای 15 سال در مناطق شهری و روستایی کشور حدود 21 درصد است، اما این آمار فقط شمار بیماران ثبت شده در مراکز درمانی را نشان می‌دهد و به گفته دکتر کیوان دواتگران، سرپرست امور مداخله و بازتوانی سازمان بهزیستی، هنوز پایش دقیقی برای تعیین شمار واقعی مبتلایان و آنها که به روانپزشک و مشاور مراجعه نمی‌کنند، وجود ندارد.

این نکته ای است که وزیر بهداشت هم بر آن اذعان دارد و قول استخراج آن را تا 6 ماه آینده می‌دهد. هرچند این آمار، از چند سال گذشته تاکنون هنوز نو نشده، اما مسلم است که در صورت انجام پایشی جدید در این زمینه نیز آمار مبتلایان به اختلالات روانی در سال‌های اخیر کاهش نداشته و بیشتر شده است؛ با این حال هنوز تولیت این گروه از بیماران، در تعارف‌های سازمانی و بنا به مصالح برخی سازمان‌ها، دست به دست می‌شود و درباره بدیهی‌ترین اصول ساماندهی آنها هم اتفاق نظر وجود ندارد.

این که بیماران روانی مزمن مجرم جایی برای نگهداری ندارند، این که بخش عمده‌ای از خدمات درمانی و توانمندسازی این گروه از بیماران، تحت پوشش بیمه قرار ندارد، این که وزارت بهداشت، رغبتی به قبول مسوولیت نگهداری و درمان این گروه از بیماران نشان نمی‌دهد و این که ساماندهی همه این نابسامانی‌ها بر دوش بهزیستی است، همه دلایلی هستند که دکتر فرید براتی‌سده، کارشناس بهزیستی و سرپرست سابق ستاد ساماندهی بیماران روانی را وادار کرد، ناامیدانه اعتراف کند «شانه‌های بهزیستی تاب تحمل مسوولیت بیشتر در قبال بیماران روانی را ندارد.»

نابسامانی در حوزه ساماندهی بیماران روانی مزمن، همان بار سنگینی است که براتی‌سده می‌گوید بهزیستی زیر آن کمر خم کرده است و روز گذشته 9 مسوول از این سازمان را همراه با مسوولانی از پزشکی قانونی و انجمن صنفی مراکز غیردولتی بیماران روانی، در گردهمایی تخصصی سلامت روان به مناسبت هفته بهداشت روان در سازمان بهزیستی کشور دور هم جمع کرد تا درباره اش گفتگو کنند، اما نکته تاسف برانگیز این است که متولیان اصلی رسیدگی به امور این بیماران، در این جلسه حضور نداشتند!

براساس فهرستی که خبرنگار جام‌جم در این جلسه از مدعوین تهیه کرد، وزرات بهداشت بخصوص معاون نظارت و برنامه‌ریزی این سازمان و مدیرکل دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد، نماینده‌ای از سازمان بیمه خدمات درمانی و معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت رفاه از جمله کسانی بودند که حضورشان در این نشست تخصصی می‌توانست سرنوشت‌ساز باشد، اما غیبت آنها دیگر حاضران را از به سرانجام رسیدن بیماران روانی مزمن ناامید کرد.

«دور نیستند سال‌هایی که در فرآیند تجربه تعدیل اقتصادی در دوران سازندگی، برخی خانواده‌های بیماران روانی مزمن، زیر فشار بار اقتصادی نگهداری این بیماران، آنها را در خیابان رها کردند» براتی سده، یادآوری این خاطره را بهانه‌ای کرد که هشدار دهد اگر بار دیگر هم فشار‌های اقتصادی بر مردم زیاد شود، بعید نیست با پدیده‌هایی اینچنینی در جامعه مواجه شویم.

او پس از این یادآوری، با اشاره به طرح هدفمند کردن یارانه‌ها توضیح داد: «مسلما این طرح سبب می‌شود خانواده‌هایی که بیمار روانی دارند، بیشتر به حمایت بهزیستی در نگهداری از بیماران شان نیاز داشته باشند و به این ترتیب، مسوولیت‌های بهزیستی در قبال این گروه از بیماران، بیشتر خواهد شد.

براتی سده با اشاره به این افزایش مسوولیت بهزیستی،‌ در پاسخ به یکی از شرکت‌کنندگان در نشست که معتقد بود این سازمان باید مسوولیت مراکزویژه نگهداری بیماران روانی مزمن مجرم را هم عهده‌دار شود، گفت: «این مسوولیت قوه قضاییه است و بهزیستی توان قبول مسوولیت‌های بیشتر در این زمینه را ندارد.»

او در گفتگو با «جام‌جم» توضیح داد: «متاسفانه نظر متخصصان روانپزشکی درباره ابتلا به بیماری روانی یک مجرم، برای قضات حجت نیست و برخی قضات هم مجرم را برای سنجش وضعیت روانی به متخصصان روانپزشکی و پزشکی قانونی ارجاع نمی‌دهند.»

همچنین عبدالرئوف ادیب‌زاده، معاون آموزش و پژوهش سازمان پزشکی قانونی کشور درباره دیگر مشکلات بیماران روانی در دستگاه قضا اظهار کرد: «هنوز برخی از اصطلاحات همچون مهجور بودن بیمار یا تعیین توانایی داشتن یا نداشتن بیمار در تحمل کیفر، برای روانپزشکان مبهم است و به نظر می‌رسد این متخصصان باید در قالب جلساتی مشترک با قضات، بیشتر و بهتر با اصطلاحات حقوقی آشنا شوند.»

بحث‌های نشست تخصصی این جلسه درخصوص مشکلات بیماران روانی مزمن در دستگاه قضا چنان مفصل بود که سهم زیادی برای پرداختن به مشکلات بیمه این بیماران باقی نماند و نبود نماینده‌ای از وزارت رفاه برای پرداختن به این موضوع هم بر فراموشی این بحث دامن زد.

با این حال، دواتگران در گفتگو با «جام‌جم» در این زمینه توضیح داد: بیمه هنوز در حوزه توانبخشی و درمان‌های غیر دارویی که مهم‌ترین بحث در ساماندهی بیماران روانی محسوب می‌شود، تعهدی قبول نکرده است!

او با تایید این که در حوزه درمان‌های دارویی هم بیمه مسوولیتی محدود را پذیراست، اظهار کرد: قصد داریم امسال بسته خدماتی این گروه از بیماران را افزایش دهیم و درمان‌های غیردارویی را هم تحت پوشش بیمه قرار دهیم.

مریم یوشی‌زاده 
گروه جامعه