واکاوی شکاف‌ها در جامعه؛ نیاز یا دغدغه

پژوهشگران و متولیان جامعه با ابزار رسانه و مطالعات عمیق تلاش می‌کنند شکاف‌ها را فریز کنند. یعنی اگر خط قرمز فرانسه، کورس و ماجرای همیشگی استقلال‌طلبان این جزیره است احزاب سیاسی و رسانه‌ها در اکثر اوقات به فریز کردن این شکاف می‌پردازند. گروه‌های سیاسی می‌دانند دامن زدن به این شکاف‌ها و موج‌سواری بر مثلا مطالبات مهاجران و هیجانی کردن آنها هزینه‌ای دارد که کل سیستم فرانسه را دچار می‌کند. در حوزه اقتصاد، سیاستگذاران اقتصادی برای فریز کردن شکافت‌های اقتصادی طبقاتی، به گسترش طبقه اسفنجی اعتقاد دارند. یعنی اگر 5 درصد جامعه دارای ثروت کلان و 10درصد دارای فقر دهشتناکی هستند، لایه نه سیاه و نه سپیدی هم در این میانه هست که از حداقل‌ها برخوردارند و برای فریز کردن اختلاف طبقاتی که در سالیان گذشته به درگیری‌های خونینی در اروپا انجامیده، نیاز به گسترش این طبقه میانی است.

در جامعه ایران نیز شکاف‌ها، خاص جامعه ایرانی است گرچه برخی از آنها چون جدایی‌طلبی شباهت‌های زیادی به دیگر کشورها دارد، اما در ایران به خاطر حس ناسیونالیستی غالب، از پتانسیل و اقبال چندانی برخوردار نیست و لااقل در سال‌های اخیر فریز شده است. اما شکاف‌های دیگری هم هست که از قضا برخی سیاسیون در بزنگاه‌ها بر آن سوار می‌شوند‌.‌

شکاف میان فقیر و غنی یکی از آنهاست. برخی می‌دانند طبیعتا در جامعه ما لایه اسفنجی هنوز غالب نیست و دهک‌های فرودست جامعه بیش از فرادستان است. پس برای مطامع سیاسی از دوقطبی شدن فضا استقبال می‌کنند. دیگری فاصله مطالبات برخی نخبگان و توده مردم یا مطالبات طبقه میانسال و میانسال به بالا که به آرامش و امتداد معتقدند و نسل از راه رسیده‌ای که دنیای بهتری می‌خواهد. مهم نیست آنان از حداقل آشنایی با مفاهیم سیاسی و جریان شناسی‌ها و حتی از دلایل واقعی گلایه‌هایی که دارند با خبر هستند یا نه، مهم این است مطالباتی دارند و جامعه و متولیان در این سال‌ها موفق به تامین یا کنترل یا روشنگری برای آنان نشده‌اند. پس دارای پتانسیل بالایی برای پیشقراولی و قرار گرفتن در لایه هدف منازعات سیاسی و تبلیغاتی برخی گروه‌های داخلی و خارجی هستند. به نظر می‌رسد شکاف نسلی که از راه رسیده و فرزندان همین آب و خاک است و بر خلاف نگاه برخی، از کره مریخ نیامده شکاف مهم جامعه ایرانی رو به رشد، اما سرگردان میان سنت و مدرنیته در سال‌های آینده باشد.

متولیان فرهنگی و اجتماعی می‌دانند برخی گروه‌های سیاسی داخلی و خارجی به شکاف‌های جامعه ایرانی با مطالعه دقیق می‌نگرند و نگاه ماکیاولی دارند. کولی گرفتن از شکاف‌ها برای جریان‌های سیاسی به عادتی تبدیل شده که منافع موقتی برای آنها و هزینه کلانی برای «همه» دارد. کاری که در غرب، غریبه‌ها با خود نمی‌کنند. باورم هست از همین امروز برای سال‌های پیش رو باید فکری برای شکاف‌ها کرد. درمان، فریز یا فعال کردن آن...، هر یک از این مولفه‌ها می‌تواند در تحولات آینده نقش تاثیرگذاری بازی کند.