دود سیگار، ژن‌ها را از قیافه می‌اندازد!

به نظر می‌رسد تحقیقات شما در خصوص تاثیر استعمال سیگار بر ژن‌ها نمونه‌های مشابهی نیز در گذشته داشته است؟

بله، اما به جهت شمار گروه داوطلبانی که روی آنها مطالعه کرده‌ایم و همچنین بررسی همه‌جانبه و تمامی فاکتورهای مرتبط با این موضوع می‌توان این تحقیقات را بزرگ‌ترین مطالعه در نوع خود عنوان کرد. به جهت این‌که هرگونه تغییری در ساختار و شکل و شمایل ژن می‌تواند به شکل‌گیری بیماری‌های سخت و حتی ناشناخته‌ای منجر شود، توجه به تحقیقاتی از این نوع بسیار مهم به نظر می‌رسد.

ما بخش‌های مختلفی از بدن را مورد بررسی دقیق قرار داده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که سیستم ایمنی بدن از جمله بخش‌هایی است که بیشترین لطمات را از جانب قرار گرفتن در معرض دود سیگار متحمل می‌شود. در گذشته نیز مشخص شده است هرگونه خللی در عملکرد سیستم ایمنی بدن موجب شکل‌گیری بیماری‌های گوناگون می‌شود. در حقیقت با تضعیف بدن زمینه لازم برای از کار افتادن بخش‌های مختلف و حیاتی بدن فراهم می‌شود.

زمانی که فرد در معرض دود سیگار قرار می‌گیرد، تمامی فرآیندهای لازم برای ابتلا به سرطان در وی فعال می‌شود. سرطان باعث مرگ تدریجی سلول‌ها و بافت‌های زنده می‌شود. البته در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری در خصوص توقف رشد توده‌های سرطانی و کمک به احیای بافت‌های زنده انجام شده است، با این حال دود سیگار تقریبا در همه جا وجود دارد و این خود می‌تواند تمامی تلاش‌هایی که برای کمک به افراد سرطانی انجام می‌شود را از بین ببرد. بجز این موارد می‌توان به اثرات منفی دود سیگار بر سوخت و ساز بدن افراد نیز اشاره کرد.

ما برای این‌که به نتایج جامع و قابل اطمینانی دست پیدا کنیم به سراغ گروه بزرگی از داوطلبان رفتیم. در خلال این تحقیق حدود 323 ژن منحصربه‌فرد را تشخیص دادیم که ساختار و شکل و شمایلشان به طرز چشمگیری با قرار گرفتن در معرض دود سیگار در ارتباط است. این گروه از داوطلبان 1240 نفر بودند که از حیث تعداد در نوع خود یک رکورد به شمار می‌آید. این افراد که عمدتا سیگاری بودند (البته میزان استعمال سیگار در آنها متفاوت بوده است) تغییرات مختلفی در ساختار ژنی خود داشتند.

پی بردن به این تغییرات کار چندان پیچیده‌ای نبود. این تغییرات به وسیله مطالعه دقیق فعالیت ژن‌ها، درون سلول‌های سفید خونی تمامی این افراد مشخص شده‌اند. به این ترتیب تغییرات ژنی مختص به هر فرد ثبت شده و با مقایسه آنها می‌توان به نتایج مختلف و کاربردی دست یافت.

تحقیقات اخیر ما نشان می‌دهد نه تنها تک‌تک ژن‌ها بلکه کل شبکه یکپارچه ژن‌ها که همواره در تعامل با یکدیگر هستند از بابت قرار گرفتن بدن در معرض دود سیگار دچار تغییرات منفی می‌شوند. زمانی که صحبت از شبکه‌های یکپارچه ژنی می‌شود، باید نگران این نکته بود که هر گونه تغییر و جهش ژنی در آنها به شکل‌گیری بیماری‌های سختی منجر شود که شاید دستیابی به شیوه‌های درمانی آنها سال‌ها زمان ببرد.

به نوعی می‌توان چنین گفت. در گذشته تحقیقات مشابهی انجام شده است که در بیشترین تعدادی که مورد استفاده قرار گرفته‌اند 42 فرد سیگاری و 43 فرد غیرسیگاری بوده‌اند. اما در تحقیق اخیر از 1240 نفر استفاده شده است که 297 نفر از آنها سیگاری بوده‌اند. همچنین در گذشته هرگز نتایج کاملا روشن و شفافی درخصوص تاثیرگذاری استعمال دود سیگار بر ساختار و شکل و شمایل ژن‌ها به دست نیامده است. ما در این بررسی متوجه این موضوع شده‌ایم که این تاثیرگذاری بسیار جدی است و باید توجه کاملی به آن شود.

اثرات مخرب استعمال سیگار بر بخش‌های مختلف بدن از جمله سیستم قلب و عروق و بافت‌های سلولی تقریبا برای همگان مشخص شده است. اما تاکنون کمتر کسی فکر می‌کرده است که استعمال دود سیگار می‌تواند بر ساختار و شکل و شمایل ژن‌ها نیز تاثیر بگذارد. اکنون که خطرات این تحقیق منتشر شده است، می‌توان به توجه بیش از پیش مردم و بخصوص افراد سیگاری امیدوار بود.

در صورت تامین بودجه مورد نظر می‌توان به ادامه آن امیدوار بود. بررسی این نکته که دقیقا کدام شبکه و ساختارهای ژنی از بابت قرار گرفتن در معرض دود سیگار تحت تاثیر قرار می‌گیرند، برنامه بعدی ما در این پروژه است.

در حقیقت چنین نیست. سیگارهای مختلفی که در بازار وجود دارند از حیث ساختار تشکیل دهنده تفاوت چندان زیادی با هم ندارند. نیکوتین در تمامی آنها عنصر ثابت و پایداری است که بر اساس یافته‌های طولانی‌مدت دانشمندان تاثیر مخربی بر فعالیت سلول‌ها و بافت‌های بدن دارند. از این رو نمی‌توان درخصوص تفاوت انواع سیگارها و اثرگذاری مخربی که بر سلول‌ها و ژن‌ها دارند صحبت کرد.

مهدی پیرگزی