دانستنی‌های‌ خورد‌ و ‌خوراک سالمندان

الگوی مصرف سالمندان در کشور ما نشان می‌دهد کاهش دریافت انرژی باعث مصرف ناکافی برخی مواد مغذی می‌شود. به دنبال پیری توانایی سلول‌ها برای حفظ مواد مغذی کاهش می‌یابد. برای افراد مسن بالای 51 سال توصیه می‌شود مردان به میزان 600 کیلو کالری در روز و زنان به میزان 300 کیلو کالری در روز دریافت انرژی مصرفی خود را کاهش دهند، زیرا در سالمندی نیاز به دریافت انرژی کاهش می‌یابد و میزان آن به اندازه 33 تا 34 کیلو کالری به ازای هر کیلو از وزن بدن است. اما چیزی که باید مورد تاکید قرار گیرد، استفاده از 8 لیوان آب در روز است که سبب افزایش انرژی، کم شدن مشکلات جویدن، تنظیم شدن درجه گرمای بدن و کاهش یبوست می‌شود.

مصرف شیر و ماست و پنیر در هرم غذایی افراد مسن جایگاه ویژه‌ای دارد. این مواد در حفظ سلامت استخوان‌های سالمندان نقش اصلی را ایفا می‌کند. نیاز به کلسیم و ویتامین D و B12 نیز با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد. اگرچه این مواد می‌توانند با انتخاب درست مواد غذایی تامین شوند اما گاهی اوقات بعضی از افراد مسن نیازمند دریافت این مواد به شکل مکمل‌های غذایی هستند تا میزان ویتامین‌ها و مواد معدنی را در بدن حفظ کنند.

در دوران میانسالی و پیری کاهش سلامت و سطح هوشیاری و بیماری‌های حاد ممکن است عادات غذایی افراد را تحت‌تاثیر قرار دهد و داشتن یک درآمد ثابت یا کم می‌تواند قدرت خرید و تهیه مواد غذایی سالم را در آنان کاهش دهد، همچنین در این سن سالمندان با مشکلات هضم نیز مواجه می‌شوند.

از سوی دیگر مصرف بیش از حد مواد غذایی در سالمندان منجر به بروز چاقی می‌شود و بیماری‌های مزمن مثل دیابت، ‌فشارخون یا مشکلات قلبی را به‌وجود می‌آورد.

مصرف سبزیجات تازه برای سالمندان بسیار ضروری است، زیرا این سبزیجات ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز بدن آنان را تامین می‌کنند و به خاطر فیبر موجود در سبزیجات مانع از بروز یبوست می‌شوند. سبزیجات اثر کاهنده چربی دارند. مصرف آن برای کسانی که چربی‌خون دارند، ضروری است.

سبزیجات نشاسته‌ای مثل سیب‌زمینی یکی از منابع خوب تامین انرژی برای سالمندان است، به صورتی که از دریافت انرژی بیش از اندازه نیز جلوگیری می‌کند. برای حفظ سلامت سالمندان در درجه اول مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین‌های مورد نظر و در درجه بعد مصرف مکمل‌های ویتامین می‌تواند مفید باشد.

عوامل خطر بروز سوءتغــذیه در سالمندان شامــل بیمـــاری‌هـــا، تغذیه نامناسب،‌ مشکلات اقتصادی و اجتماعی و ‌مصرف داروهــــای مختلف است و با دانستن این موارد مــــــی‌توان برای حفظ و ارتقای سلامت آنان برنامه‌ریزی کرد.

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد، سالمندان تحت مطالعه از حیث مواد مغذی دچار کمبود هستند و احتمال خطر سوءتغذیه و عدم تعادل در آنها بالاست و از آنجا که مشکلات رژیمی با عوامل چندگانه فیزیولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی مرتبط و بعضا غیرقابل اجتناب هستند، ضروری است استراتژی‌های مناسبی برای حمایت و آموزش تغذیه سالمندان با هدف بهبود و اصلاح رژیم غذایی آنان صورت گیرد که این برنامه‌ریزی کمک ارگان‌های گوناگون، کانون‌های بازنشستگی و رسانه‌ها را می‌طلبد.

غذا در شرایط‌خاصی و به نحو مناسبی سرو شود. به عادات غذایی آنان احترام بگذارید و هر نوع تغییر با ملایمت و دوستانه صورت گیرد.

برای سالمندان دچار کم‌خوابی و بی‌خوابی چای و قهوه سرو نشود و یک لیوان شیر گرم قبل از خواب نوشیده شود.

اگر تمایل به مصرف یک غذای کامل دارید، این وعده باید در ناهار باشد و وعده‌های دیگر سبک باشد. تعداد وعده‌های غذایی را افزایش و حجم غذای مصرفی را کاهش دهید.

سالمندانی که به خاطر داشتن دندان مصنوعی قادر به خوب جویدن نیستند، بهتر است برنج نرم به صورت کته، گوشت نازک قیمه‌ای آب‌پز و نرم و سیب‌زمینی پخته و پوره شده مصرف کنند. همچنین آبمیوه، نان‌های نرم، مرغ و تخم‌مرغ پخته و آب آن، شیر و ماست و پنیر هم مفید است.

سالمندان باید از غذاهای چرب، سرخ شده، سس، ‌تخم‌مرغ نیمرو، حبوبات، سبزی‌های نفاخ مثل پیاز، پیازچه، تربچه، شلغم، کلم، هندوانه، خربزه، گاهی عدس، لپه و لوبیا پرهیز کنند.

گوشت‌های کم‌چرب مثل ماهی و مرغ بدون پوست و گوشت گوساله به صورت خورشتی و بیفتکی برای آنان مناسب است.

تخم‌مرغ به صورت یک روز یا دو روز در میان مصرف شود و اگر کلسترول بالا داشته باشید، مصرف آن ممنوع است.

مواد پرفیبر مانند نان کامل گندم و میوه‌هایی مانند گلابی رسیده و آلو و زردآلو مصرف شود. رژیم غذایی کم‌سدیم برای سالمندان با فشار خون بالا توصیه می‌شود.

در تهیه انواع فرنی و پوره به جای آرد گندم می‌توان از ارزن، جوی سیاه، ذرت و گندم کامل استفاده کرد.

سیب به دلیل داشتن پکتین زیاد باعث کاهش چربی و کلسترول می‌شود. بنابراین بهتر است روزانه یک یا 2 عدد سیب مصرف شود.

اضافه کردن پودر فندق و بادام به حریره‌ها و غلات برای تامین منیزیم بدن ضروری است.