40 سال فراموشی
شاید این بار طلسم شکسته شود. شهردار دستور خود را صادر کرده است. به دستور شهردار تهران ، میدان امام حسین (ع) با اعتباری بالغ بر 5/17 میلیارد ریال و پس از 4دهه رکود، بازسازی خواهد شد.
با گسترش و بزرگ شدن شهر تهران ، میدان امام حسین (ع) تبدیل به میدانی شد که ساکنان شرق تهران را به قسمتهای مرکزی شهر می رساند، اما بافت این میدان ، تغییری نکرده است.
چندین دهه پیش ، میدان امام حسین (ع) که نام دیگری داشت به اندازه میدان فعلی بود.
دایره بزرگ میدان هم که اکنون زیر گذری برای خودرو دارد، به طور کامل یک حوض بزرگ سنگی بود و پیکره 2 فرشته در 2 طرف میدان به کسانی که وارد میدان می شدند خوشامد می گفت.
میدان امام حسین (ع) در آن سالها بیشتر بر سر 3 جاده اصلی کشور قرار داشت. کسانی که عازم خراسان و استانهای همجوار بودند باید از این میدان عبور می کردند و کسانی که عازم ییلاقات تهران و بعدها شمال کشور بودند، این میدان را زیارت می کردند.
اما نکته جالب آن است که از حدود بیش از 40 سال پیش ، این میدان همین اندازه فعلی را داشته است. در آن سالها تعداد اندکی مغازه در آن دیده می شد و کف آن آجرفرش بود.
آنچه از همان سالها تا به حال مانده ، بازار تره بار خیابان شهرستانی است که در ضلع جنوب شرقی میدان واقع است. بازار تره باری که از قدیم کشاورزان و باغداران شرق تهران مانند دماوند، رودهن ، بومهن ، جاجرود و... محصولات خود را برای فروش به تهران و این میدان می آوردند.
این بازار، هم اکنون نیز جزو یکی از مهمترین مراکز فروش میوه و تره بار تهران است و البته باید آن را، منبع یکی از مشکلات این میدان به حساب آورد. بسیاری از مشتریان میدان امام حسین (ع)، مشتریان همین بازار هستند؛ بازاری که در آن هیچ پارکینگی برای خودروها تعبیه نشده و غیر از آن ، وضعیت بهداشت آن هم تعریفی ندارد.
میزان داد و ستد در آن بسیار است و ورود و خروج در آن فراوان تر. علاوه بر تمام اینها، میدان امام حسین (ع) تبدیل به یک مرکز خرید بزرگ نیز شده است.
جنوب شرق آن بازار تره بار، جنوب غرب ، بورس لباسهای مردانه و جین و شمال میدان نیز مرکز غذاخوری ها، مغازه های نوارفروشی، ادویه فروشی و بدلیجات و... است.
میدان ، همان میدان قدیمی است اما حالا تا دلتان بخواهد انواع و اقسام کارکردها را پیدا کرده است. کمی آن طرف تر از میدان امام حسین (ع)، به فاصله چند قدم ، بازار دیگری وجود دارد که معضلات آن بر دوش این میدان اضافه شده است.
حدفاصل نظام آباد و خیابان مازندران که به این میدان می رسد؛ بازار اجناس دست دوم است ؛ بازاری که گاهی اجناس سرقتی نیز در آن به فروش می رسد؛ بازاری غیررسمی که همه چیز در آن پیدا می شود؛ از آویز لوستر گرفته تا آیینه و شمعدان و مبل و تخت و... برای شلوغی و به هم ریختگی و آلودگی یک میدان ، چند دلیل باید آورد؛
آنچه میدان امام حسین (ع) را به یک میدان پر مشکل تبدیل کرده است ، فقدان برنامه ریزی مسوولان شهرداری در آن است ؛ مشکلی که از قدیم بوده و تا به امروز ادامه پیدا کرده است.
سالهاست کسانی که از این میدان تردد می کنند، تجلی این بی برنامگی را دیده اند. حدود 7 یا 8 سال پیش ، مسوولان برای حل مشکل ترافیکی میدان امام حسین (ع ) دست به ابتکار زدند.
خیابان های اصلی ورودی را به 3 قسمت تبدیل کردند؛ 2 قسمت برای رفت و آمد خودروهای سواری و قسمت سوم و میانی خیابان مختص تردد اتوبوس ها شد. خیابان ها را جدول بندی کردند؛ اما دردی از ترافیک حل نشد. فقط مشکل اتوبوس ها تا حدی حل شد.
ترافیک برای خودروهای سواری همچنان باقی بود، چرا که سهم آنان از خیابان ناگهان کاهش پیدا کرده بود. مساله پارکهای دوبل خودروهایی که برای خرید سوارانشان ایست کرده بودند، لاینحل باقی ماند.
حجم ترافیک حتی تا خیابان های فرعی کشیده شد. پس از گذشت حدود 5 سال جدولها برداشته و قسمتها در هم ادغام شد. هر چند وضع بهبود پیدا کرد، اما طولی نکشید که دوباره خیابان به شکل قبلی برگشت.
علاوه بر این اتوبوس های برقی نیز راه افتادند؛ اما پس از یکی دو سال ، باز هم به دستور شهرداری بتونهای وسط خیابان برداشته و خیابان ها فقط با خطکشی تقسیم بندی شدند.
پل آهنی سرپا می شود، خیابان را حصاربندی می کنند، تا عابران از روی پل عبور کنند و هنوز چند وقتی نگذشته ، دوباره پل می نشیند روی زمین و از بنیان برداشته می شود و باز چند وقت بعد از اول آغاز می کنند. هر چند وقتی هم پل هست ، مقدار انگشت شماری از روی آن رد می شوند. مرتضوی یکی از مغازه داران ابتدای خیابان انقلاب است.
او عامل اصلی ترافیک میدان را عابران پیاده می داند و می گوید: در این میدان ، قانون وجود ندارد. فرقی بین خیابان و پیاده رو نیست. شما هر جا را که نگاه می کنید، آدم می بینید. اینجا ایستادن پشت چراغ قرمز معنی ندارد. هرچند یک پلیس هم نیست.
اگر 2 تا پلیس اینجا باشد، شاید کمی فرق کند. چند سال پیش که طرح عبور و مرور به طور کامل اجرا می شد و نظارت پلیس هم بیشتر بود، باور کنید خیلی فرق کرده بود. آن موقع عابران مجبور بودند پشت چراغ بایستند و فقط از محلهای خط کشی شده عبور کنند.
تاثیرش را هم در ترافیک می شد دید و هم در شکل و شمایل میدان ؛ اما آن هم مثل هر قانونی که در کشور ما چندی سفت و سخت رعایت و نظارت و بعد رها می شود، رها شد؛ هرچند این قانون هنوز در برخی میادین مانند ولی عصر و انقلاب رعایت می شود. شاید اگر آن در میدان امام حسین (ع) ادامه پیدا می کرد، تاثیر بیشتری داشت.
مرتضوی معتقد است که نابسامانی های این میدان بیشتر جنبه فرهنگی دارد، تا شهری و ادامه می دهد چند سال پیش پرچم حرم امام حسین (ع) را از کربلا به این میدان آورده بودند و ضریح کوچکی درست کرده بودند و مردم می آمدند و زیارت می کردند.
من بارها به چشم خودم دیده بودم که رانندگان خودروها در دایره میدان پارک می کردند و می رفتند زیارت ، یا حتی اگر پشت ترافیک معطل می شدند، از ماشین پیاده می شدند و می رفتند زیارت. یک لحظه فکر نمی کردند که این توقفها مانع راه دیگری است.
یا همین مسافرکش ها هر جا که مسافر باشد، ترمز می کنند و به هیچ چیز فکر نمی کنند؛ چون در آن لحظه فقط خودشان را می بینند. گداها هم که در میدان امام حسین (ع) سرقفلی دارند. طرح جمع آوری متکدیان هر چند وقت یکبار اجرا می شود، اما گداهای این میدان همیشه ماندگار هستند. ظاهر میدان با بویی که همیشه از جوهای گرفته میدان برمی خیزد، هماهنگی کامل دارد.
آزادنیا می گوید: بیش از 15 سال است که هر روز از این میدان برای رسیدن به محل کارش رد می شود. او با شنیدن خبر اختصاص بودجه به این میدان می گوید: فکر نمی کنم با این بودجه ها مشکل میدان حل شود.
مشکلات آنقدر زیاد است که باید روی چند برابر آن فکر کرد. مهمترین مشکل این میدان ، ترافیک همیشگی آن است و از بین نمی رود مگر با تعریض خیابان که آن هم بودجه اش سر به فلک می زند، زیرا همه ساختمان های مجاور تجاری هستند.
همین بوی نامطبوعی که مجبوریم هر روز تحمل کنیم ، از بین نمی رود، مگر آن که به وضعیت فاضلاب آن رسیدگی شود. من فکر می کنم اگر می خواهند به داد این میدان برسند، باید خیلی بیشتر از اینها بودجه اختصاص دهند.
شهردار تهران در بیست و پنجمین جلسه شورای معاونان شهرداری تهران ، مبلغ 80 میلیارد ریال به مسائل عمرانی ، فرهنگی و فضای سبز این منطقه اختصاص داده است ، اما رفع مشکلات این منطقه با توجه به تعداد ساکنان و بافت قدیمی و سنتی محله های آن بسیار سخت می نماید.
بخصوص آن که به گفته مسوولان شهرداری ، این بازسازی بعد از 4 دهه رکود انجام می شود.
40 سال است که این میدان به حال خود رها شده و حالا قرار است بازسازی شود.
ای کاش هر چند وقت یکبار در طول این سالها نیم نگاهی به آن می شد تا حجم مشکلات زیاد جلوه نکند و ساکنان و کسبه میدان و خیابان های اطراف ، ساماندهی آن را یک شوخی ندانند.
مهدی ناصح
گفت و گو
