سزارین در ایران دو برابر استاندارد جهانی

ماجرا این است که زیاد بودن آمار سزارین در کشوری نه‌تنها نشان از بهتر بودن نظام سلامت نیست، بلکه مشکلات آن کشور در این حوزه را گوشزد می‌کند. از نظر علمی باید 15 تا20 درصد از زایمان‌های هر جامعه‌ای به صورت سزارین باشد.

زایمان سزارین یک عمل جراحی غیرانتخابی است، به این معنی که در صورت وجود مشکلاتی مانند کوچک بودن لگن مادر، پزشک تشخیص می‌دهد که این عمل جراحی برای حفظ سلامت مادر یا نوزاد انجام شود. اما علی‌رغم این موضوع در کشور ما این عمل جراحی با همه عوارض بعد از آن، به شکل انتخابی از سوی مادر یا با تشویق پزشک انجام می‌شود.

اما زایمان طبیعی به خاطر فوایدی که برای مادر و نوزاد دارد، مورد تایید است. این مزیت‌ها شامل کاهش عوارض جراحی، جلوگیری از خونریزی، کاهش خطر عفونت، جلوگیری از جراحت اعصاب مجاری ادراری و شکم، آغاز سریع‌تر تغذیه با شیر مادر نسبت به عمل سزارین و پرداخت هزینه کمتر است.

در انگلیس هر مادر باردار یک تا 3 نوبت سونوگرافی می‌شود و آمار سزارین در این کشور 21 درصد از کل زایمان‌های انگلیس است، اما در ایران یک مادر ممکن است تا 15 بار سونوگرافی شود و آمارهای غیررسمی در شهری‌های بزرگ نشان می‌دهد که بیش از 70 درصد زایمان‌ها به روش سزارین است.

گذشته از تبعات منفی بالا بودن سزارین‌ها برای مادران، نبود توجه به جایگاه ماما‌ها در ترویج و فرهنگ‌سازی برای مراقبت‌های دوران بارداری و زایمان طبیعی، به بیکاری آنها نیز دامن‌زده است.

در این زمینه، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در مراسمی که به مناسبت روز جهانی ماما (15 اردیبهشت) دو روز زودتر با حضور مسوولان وزارت بهداشت برگزار شد، گفت: براساس استانداردهای جهانی به ازای هر هزار تولد 30 تا 50 ماما نیاز است. بر این اساس در کشور ما که یک میلیون و 300 هزار تولد در سال داریم نباید مامای بیکار داشته باشیم، اما بیش از دو سوم جمعیت مامایی کشور اشتغال مناسب نداشته یا بیکار هستند.

او با تاکید بر به‌کارگیری ماماها براساس تعریف‌ها و نیاز‌های جدید افزود: برنامه‌های شبکه بهداشت و درمان کشور مربوط به سال 1351 است که جمعیت ایران 30 میلیون بوده و امروز نظام شبکه بهداشت و درمان با شاخص‌های جدید همخوانی ندارد.

علاوه بر بالا بودن آمار سزارین، بی‌توجهی به جایگاه ماماها در ارائه خدمات مشاوره دوران بلوغ، مشاوره قبل و پس از ازدواج، مسائل زناشویی، مشاوره برای بارداری و همه آنچه که به عنوان بهداشت باروری مطرح می‌شود، نیز پررنگ نیست.در واقع جایگاه ماما در نظام سلامت تنها به انجام زایمان طبیعی برنمی‌گردد، خصوصا که این گروه اجازه تاسیس مطب را هم دارند.

به گفته ماماها، این رشته از نداشتن یک جایگاه مشخص در وزارت بهداشت ضربه خورده است. ماماها خواهان استقلال دانشکده‌های مامایی و برخورداری از ردیف استخدام خاص برای گروه مامایی هستند.

مسائل بیمه‌ها و قرارداد با ماماها نیز سبب تعطیلی مطب‌های مامایی شده و رسیدگی نکردن به مشکلات آنها باعث بیکاری بالغ بر 30 هزار ماما شده است.

عضو هیات مدیره سازمان نظام پزشکی تهران در همین راستا از شورای عالی بیمه تقاضا کرد پوشش بیمه‌ای خدمات مامایی را تصویب کند.

ناهید خداکرمی در گفتگو با ایسنا گفت: مادران بارداری که نمی‌توانند مراقبت‌های دوران بارداری، وضع حمل و غیره خود را با فرانشیزم از ماما دریافت کنند، اجبارا به بخش‌های تخصصی مراجعه می‌کنند که پیامد این امر از یکسو تحمیل هزینه‌های گزاف به سازمان‌های بیمه‌گر است و از سوی دیگر ماماها نمی‌توانند در دفاتر کار خود به قشر محروم خدمات لازم را ارائه دهند.

او با تاکید بر ضرورت تصویب پوشش بیمه‌ای ماماها در تمامی خدمات مامایی اعم از نسخه‌نویسی و انجام زایمان، افزود: در ایران نیز همانند سایر کشورهای جهان خدمات باید بیمه شود نه دهنده خدمت.

رئیس انجمن علمی مامایی ایران از شورای عالی بیمه تقاضا کرد، با تصویب پوشش بیمه‌ای خدمات مامایی به وضعیت نابسامان بیمه‌ای پایان دهند و جهت رفع گوشه‌ای از مشکلات مادران باردار قشر محروم جامعه اقدام کنند.

وزیر بهداشت در این زمینه از اقداماتی در جهت در نظر گرفتن مامای همراه برای زنان باردار خبر داد و با اشاره به قانون ارتقای بهره‌وری گفت: قانون ارتقای بهره‌وری نیروهای بالینی شامل حال ماماها نیز می‌شود.

مرضیه وحیددستجردی در مراسم روز جهانی ماما که 2 روز زودتر برگزار شد، گفت: به مناسبت روز ماما، اقداماتی در وزارت بهداشت در نظر گرفته شده تا مامای همراه برای زنان باردار داشته باشیم. به این ترتیب ماماها همراه زنان باردار در فاز اولیه زایمان و حتی در منزل همراه زن باردار خواهند بود و در فازهای بعدی زایمان، حمایت‌های روانی و عاطفی را به زنان باردار ارائه خواهند داد.

وی افزود: به ماماهای همراه براساس ساعت کار، ویزیت مامایی تعلق می‌گیرد.

دستجردی با ابراز امیدواری نسبت به این که مامای همراه در قسمت بیمه نیز به تصویب برسد و تحت‌پوشش بیمه قرار گیرد، گفت: این طرح به صورت خصوصی نیز پیام خوبی برای زنان دارد.

او با اشاره به عمر 91 ساله مامایی در کشور و لزوم تحت‌پوشش بیمه قرار گرفتن خدمات زایمان و مامایی در دفاتر کار ماماها، گفت: خوشبختانه وزارت رفاه در دولت دهم رویکرد مثبتی دارد. باید پیگیری‌های لازم به منظور تحت‌پوشش بیمه قرار گرفتن خدمات ارائه شده از سوی دفاتر کار مامایی صورت گیرد.

او با اشاره به فعالیت حدود 4 هزار و 600 ماما در طرح پزشک خانواده گفت: باید به ازای هر 10 هزار نفر جمعیت 2 ماما داشته باشیم که با توسعه پزشک خانواده به شهرها ماماهای بیشتری به کار گرفته می‌شوند.

دستجردی آمار مرگ و میر نوزادان در کشور را 5‌/‌12 در هزار عنوان کرد و گفت: امروزه در کشور 50 هزار و 340 ماما تربیت شده که از این میزان تنها 20 هزار نفر در سمت ماما شاغل هستند.

مستوره برادران نصیری / گروه جامعه