خودکفایی بارانی گندم

هر چند دلیل کاهش تولید و واردات گندم، بروز خشکسالی و کمیِ بارندگی اعلام شد، اما کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند دستیابی به خودکفایی واقعی؛ زمانی محقق می‌شود که این خودکفایی پایدار باشد و با کاهش بارندگی میزان محصول تا این حد با کاهش روبه‌رو نشود.

به نظر می‌رسد با پشت سر گذاشتن سال‌های خشکسالی و بالا رفتن قیمت خرید تضمینی گندم، تولید گندم با افزایش روبه‌رو شود، اما این افزایش تا چه حد خواهد بود و آیا می‌تواند علاوه بر پاسخگویی نیاز داخل به خارج کشور صادر شود؛ وعده‌ای است که باید تحقق یا عدم تحقق آن را به انتظار نشست.

محمدحسین شریعتمداری، معاون اسبق زراعت وزارت کشاورزی در پاسخ به این سوال که با توجه به شرایط اقلیمی موجود، امسال امکان صادرات گندم به خارج از کشور را خواهیم داشت؛ به «جام‌جم» می‌گوید: هر چند بارندگی‌های اخیر به بهبود تولید گندم کمک کرده است، اما تا اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد وضعیت تولید، قابل پیش‌بینی نیست؛ اما می‌توان امیدوار بود در صورت ادامه بارندگی‌ها نیاز به واردات یا قطع شود یا کاهش یابد؛ اما درخصوص از سرگیری صادرات، نمی‌توانم نظر قطعی بدهم.

شریعتمداری در پاسخ به این سوال که چه میزان از گندم کشور از طریق کشت دیم و چه میزان از طریق کشت آبی تامین می‌شود، می‌گوید: در سال‌های مختلف، با توجه به شرایط آب و هوایی متفاوت است، اما در سال‌های خوب بارندگی 4 میلیون تن از محصول از طریق دیم و حدود 11 میلیون تن از محصول از طریق تولیدات آبی صورت گرفته است.

شریعتمداری در پاسخ به این پرسش که آیا کشورمان قابلیت دستیابی به خودکفایی پایدار در تولید گندم را دارد، می‌گوید: اگر سرمایه‌گذاری در منابع پایه تولید از جمله آب، خاک، مکانیزاسیون و تحقیقات و آموزش صورت گیرد، رسیدن به خودکفایی پایدار در تولید گندم امکان‌پذیر است.

وی در پاسخ به این پرسش که تا چه حد در این موارد، سرمایه‌گذاری شده است، می‌گوید: در سال‌های 82 و 83 تا حدودی در این زمینه‌ها اقداماتی صورت گرفت، اما پس از آن، سرمایه‌گذاری کافی انجام نشد.

بهزاد قره‌یاضی، معاون اسبق تحقیقات وزارت کشاورزی نیز در گفتگو با «جام‌جم» دستیابی به خودکفایی تولید گندم را دور از ذهن نمی‌داند، اما معتقد است با توجه به بارندگی‌های خوب و توزیع مناسب بارندگی در یک‌سال پیش، نمی‌توانیم بگوییم که به خودکفایی دست یافتیم. وی بر این باور است که خودکفایی، زمانی می‌تواند اتفاق بیفتد که با استفاده پایدار از آب‌ها و تکیه بر گندم آبی صورت گیرد وگرنه تکیه بر بارندگی‌ها، نتیجه کار را به جایی خواهد رساند که کشوری که در سال 83 از لحاظ تولید گندم خودکفا بود، در سال 87 به یکی از بزرگ‌ترین واردکننده‌های دنیا تبدیل شود.

قره‌یاضی درباره تاثیر بارش‌های اخیر روی تولید می‌گوید: بارندگی‌های اواخر سال 88 و اوایل امسال ـ که اکنون نیز ادامه دارد ـ تاثیر خوبی بر تولیدات دیم ما خواهد گذاشت و قطعا میزان تولید گندم امسال بهتر از سال گذشته خواهد بود، اما این‌که آیا میزان تولید به حدی می‌رسد که بتوانیم صادر کنیم، اطمینان ندارم.

وی تصریح می‌کند: توجه بیشتر به تحقیقات و آموزش و بحث ترویج و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند تاثیر بسزایی در افزایش تولید محصولات کشاورزی داشته باشد و باید از محققانی که حدود 15 سال تلاش کردند و به واریته‌های متحمل به خشکی و کم‌آبی دست پیدا کردند یاد شود و از دستاوردهای آنها بهره گرفت.

سیداحمد بلندنظر، کارشناس زراعی و باغی نیز معتقد است که بارندگی‌های اخیر به آن اندازه کافی نبوده است که به طور یقین بگوییم به حدی از افزایش تولید دست خواهیم یافت که صادرکننده باشیم. وی در گفتگو با «جام‌جم» می‌گوید: اگر بخواهیم تولید گندم آبی را افزایش دهیم، فشار خارج از حد به منابع آبی زیرزمینی وارد می‌شود. این کارشناس می‌گوید: علاوه بر میزان بارندگی، پراکنش بارندگی نیز اهمیت دارد که باید در فصل‌های مورد نیاز بارش مناسب صورت گیرد.

وی می‌افزاید: در حال حاضر سفره‌های زیرزمینی آب به لحاظ برداشت‌های بی‌رویه دچار مشکل شده است و باید برای افزایش بازدهی آب و افزایش بهره‌وری اقدامات مناسب صورت گیرد.

بی‌شک گندم، یکی از محصولات استراتژیک کشور است و خودکفا شدن در آن برای کشور یک امتیاز محسوب می‌شود، اما افزایش تولید در این زمینه نباید غیرعلمی و بدون در نظر گرفتن شرایط پایدار صورت گیرد.

سیما رادمنش / گروه اقتصاد