ادبیات محاوره‌ای در روایت تاریخی

طبیعی است وقتی یک سریال تاریخی را تماشا می‌کنیم توقع داشته باشیم شیوه سخن گفتن پرسوناژها و شخصیت‌های قصه متناسب با آن دوره تاریخی باشد و رعایت این موضوع را به پای دقت و درایت سازندگان اثر می‌گذاریم که قصه خود را به زبان و ادبیات حاکم و رایج در آن دوره تعریف می‌کنند.

از سوی دیگر، اما همین مساله خود به دافعه یک فیلم یا سریال تبدیل شده و دیالوگ‌پردازی‌های پرطمطراق و پیچیده شخصیت‌های قصه، خود به یک مترجم یا زیرنویس و دوبله نیاز دارد تا منظور کلام آن شخصیت را برای مخاطبانش ترجمه کند بنابراین یکی از دلایلی که برخی آثار تاریخی با استقبال خوبی مواجه نمی‌شوند این است که آنقدر ادبیات سخت و پیچیده‌ای دارند که مانع درک درام و قصه از سوی مخاطب می‌شوند.

سریال‌ «سال‌های مشروطه» به کارگردانی محمدرضا ورزی ، اما از این فضا دور بوده و کارگردان سعی کرده است دیالوگ سریال را براساس ادبیات محاوره‌ای امروز با اصطلاحات قدیمی آن دوره بیامیزد تا هم به نوعی وفاداری خود را به تاریخ اثبات کند و از دست ندهد و هم مخاطب عام که مخاطب اصلی سریال اوست بتواند آن را بفهمد و با خود اثر ارتباط برقرار کند.

ضمن این‌که باید پذیرفت وقتی پای یک فیلم یا سریال تاریخی در میان است سویه دراماتیک و نمایشی آن بر اصالت و حقیقت تاریخی ماجرا می‌چربد و قرار است در اینجا یک اثر داستانی با مخاطبانش ارتباط برقرار کرده، زبان قابل فهمی را به آنان معرفی کند تا به واسطه فهم آسان‌تر، قصه روایت و درک شود.

از این نظر نه تنها نمی‌توان به نحوه دیالوگ‌نویسی سریال سال‌های مشروطه ایراد گرفت بلکه می‌توان آن را یکی از حسن‌های این سریال هم دانست، اما این شیوه دیالوگ‌پردازی بی‌عیب هم نیست.

دستکم در مورد سال‌های مشروطه دو عیب عمده را می‌توان از منظر دیالوگ نویسی برشمرد. اول این‌که برخی واژه‌ها و اصطلاحاتی که در این سریال مورد استفاده قرار گرفته خیلی معاصر و امروزی است که قطعا در آن زمان کاربرد نداشته و مورد استفاده قرار نمی‌گرفته است و دوم این‌که گاهی این ساده گویی و همه فهم گویی دارای وجوه زیبایی شناختی نبوده و جاذبه ادبی و هنری آن را حذف یا کم اثر می‌کند.

مثلا یکی از جذابیت‌های آثار علی حاتمی، شیوه دیالوگ‌پردازی و ادبیات خاص سینمای وی بوده که زیباشناختی اثر را تقویت می‌کرد اما شاید در برخی مواقع این مساله برای مخاطب عام آزاردهنده باشد.

دیالوگ‌نویسی سریال سال‌های مشروطه ساده و روان و قابل فهم است اما دارای زیبایی‌شناسی نیست و صرفا در خدمت آسان‌فهم بودن آن از سوی مخاطب است.

شاید نمونه موفق دیالوگ‌نویسی تاریخی که در عین ساده و سلیس بودن، دارای کارکردهای زیبایی‌شناختی هم هست به آثار میرباقری برمی‌گردد که اتفاقا کارگردان موفقی در ساخت آثار تاریخی و مذهبی است.

سید رضا صائمی