خداحافظی با افسانه برف‌های کلیمانجارو

تازه‌ترین تحقیقاتی که در زمینه تاثیرگذاری شرایط اقلیمی حاکم بر جهان و بخصوص آفریقا انجام شده نشان می‌دهد برف‌های کلیمانجارو که همواره به عنوان سمبلی تاریخی برای قاره سیاه شناخته شده‌اند بتدریج در حال ناپدید شدن هستند و البته نکته نگران‌کننده‌تر این است که ناپدید شدن احتمالی برف‌ها و یخچال‌های این قله به زمان بسیار دوری مربوط نمی‌شود و احتمالا تا 2 دهه آینده برف‌های کلیمانجارو را فقط در تصاویر و فیلم‌ها می‌‌توان پیدا کرد.

توده‌های یخ و برفی که برای هزاران سال در نوک قله کلیمانجارو خودنمایی کرده‌اند بتدریج در حال ذوب شدن هستند و این فرآیند نه‌تنها برای تانزانیا که این کوه مرتفع در آن قرار دارد نگران‌کننده است بلکه کارشناسان حامی محیطزیست در آفریقا و سراسر جهان، نسبت به این موضوع نگران‌کننده حساسیت نشان داده‌اند. تازه‌ترین مطالعاتی که در این زمینه انجام شده نشان می‌دهد توده‌های برف و یخ کلیمانجارو در مقایسه با یکصد سال گذشته به طرز قابلتوجهی ذوب شده‌اند. محققانی که در این بررسی طولانی‌مدت حضور داشته‌اند، معتقدند در صورت تداوم این روند، تنها تا 2 دهه آتی اثری از توده‌های یخی کلیمانجارو باقی نخواهد بود. از آن گذشته، برخی نیز طول این بازه زمانی را کوتاه‌تر عنوان کرده‌اند.

اما علت اصلی ذوب شدن این توده‌ها چه چیزی است؟ لونی تامپسون از زمین‌شناسان دانشگاه اوهایو که در را‡س این تحقیقات جدید قرار دارد، انگشت اتهام را به سوی فرآیند گرمایش زمین و شدت گرفتن آن در چند دهه گذشته نشانه رفته است؛ البته این برای نخستین بار نیست که افزایش جهانی دمای آب و هوا و تداوم تغییرات جوی به عنوان عامل اصلی ذوب شدن توده‌های یخی در قلل مرتفع جهان از جمله اورست و آلپ عنوان می‌شود. در سال‌های گذشته و بخصوص سال 2007 رشته تحقیقات دامنه‌داری در این زمینه صورت گرفت که بر اساس نتایجی که از آنها به دست آمد نباید تداوم گرمایش زمین را به عنوان فاکتور ابتدایی ذوب شدن توده‌های برف و یخ کلیمانجارو عنوان کرد. با این حال تامپسون و تیم تحقیقاتی همراهش معتقدند تحقیقات جدید و جامع‌شان گویای این نکته است که گرچه بروز تغییرات در حجم توده‌های ابر احاطه‌کننده این توده‌ها و همچنین فرسایش خاک می‌توانند نقش قابل توجهی در ذوب شدن مناطق یخی کلیمانجارو داشته باشند، اما بخوبی روشن است که بخصوص در دهه‌های اخیر این دو فاکتور در مقایسه با پدیده شومی به نام تداوم گرمایش زمین، اهمیت به مراتب کمتری دارند.

این تحقیقات دامنه‌دار در حالی انجام شده است که محققان دیگری هم با وی و یافته‌هایش موافق هستند . دیوید وراردو ، مدیر برنامه Paleoclimate Program بنیاد ملی علوم آمریکا از جمله این صاحب‌نظران برجسته است. وی می‌گوید: ‌ذوب شدن حجم قابل توجهی از توده‌های برف و یخ کلیمانجارو توجه صاحب‌نظران را از گوشه و کنار جهان به خود جلب کرده است. به نظر وی یکی از نگران‌کننده‌ترین تبعاتی که ذوب شدن برف و یخ کلیمانجارو به همراه دارد، تحت‌تاثیر قرار گرفتن منابع آبی منطقه است. کارشناسان دریافته‌اند توده‌های برف و یخ ناچیز باقیمانده در ارتفاعات کلیمانجارو از همه جهات در حال آب شدن هستند. از این رو باید اعتراف کرد توده‌های برف و یخ کلیمانجارو نیز همچون ارتفاعاتی که توده‌های یخ و برف آنها در ارتفاعات میانه و پایین قرار دارند تنها مدت زمان کوتاهی مهمان ساکنان زمین خواهد بود.

نخستین محاسباتی که در زمینه ذوب شدن حجم برف و یخ کلیمانجارو انجام شده نشان می‌دهند که در حد فاصل سال‌های 2000 تا2007 حجم نگران‌کننده از این توده‌ها ذوب شدهاست که در نتیجه می‌توان گفت کلیمانجارو در حال آب رفتن است. انتشار آمارها در این زمینه بر شدت نگرانی‌ها افزوده است. بر اساس یکی از این آمارهای تایید شده، بالغ بر 85 درصد از توده‌های یخی که کلیمانجارو را در سال 1912 پوشانده بودند تا سال 2007 ذوب شده‌اند و از آن گذشته هم‌اکنون نیز از 26 درصد از توده‌های یخی که ارتفاعات کلیمانجارو را در سال 2000 پوشانده بودند، خبری نیست. اما مبنای محققان در ارائه چنین آماری چه فاکتورهایی بوده است؟ سیگنال رادیواکتیویته‌ای که به سال‌های 1951 و 1952 مربوط می‌شود و در سال 2000 در عمق 6/1 متری زیر سطح توده‌های یخی کلیمانجارو ردیابی شده بود، اکنون از میان رفته است و محققان با اشاره به این نکته برآورد کرده‌اند که در این مدت حدود 5/2 متر از ضخامت توده‌های یخ کلیمانجارو کاسته شده است. از آن گذشته توجه به برخی شواهد دیگر، تاکید جدی بر سرعت بالای ذوب شدن توده‌های یخی کلیمانجارو دارد. محققان با بررسی دقیق این توده‌ها متوجه حباب‌های هوای کشیده شده و به دام افتاده در یخ‌های ارتفاعات کلیمانجارو شده‌اند که خود نشان‌دهنده ذوب شدن و دوباره منجمد‌شدن یخ‌های کلیمانجاروست.

مشاهداتی که محققان درخصوص تأثیر شرایط آب و هوایی بر کلیمانجارو و ارتفاعات آن داشته‌اند تاییدکننده این حقیقت است که شرایط فعلی آب و هوا در این منطقه از جهان طی 11 هزار سال گذشته بی‌سابقه بوده است. ذوب شدن توده‌های یخی کلیمانجارو نگرانی‌های دیگری را نیز برای دانشمندان به همراه داشته است. این فرآیند موجب شده لایه‌های سطحی یخی این منطقه از جهان نیز دستخوش تغییرات و ناپایداری‌های زیادی شده و در مقایسه با دوره‌های گذشته نازک‌تر شوند. هم‌اکنون برآورد می‌شود از ارتفاع 2 قله توده یخی شمالی و جنوبی کلیمانجارو به ترتیب 9/1 و 1/5 متر کاسته شده باشد. همچنین یخچال کوچک‌تر کلیمانجارو موسوم به Furtwangler Glacier که پس از ایجاد حفره‌های مختلف در آن در سال 2000 مشخص شد در حال ذوب شدن است، طی سال‌های 2000 تا 2009 تا 50‌درصد ذوب شده است. تامپسون با نگرانی ادامه می‌دهد: نیمی از ضخامت توده‌های یخی کلیمانجارو از بین رفته است. درآینده نیز روزی فرا خواهد رسید که یخچال دیدنی Furtwangler Glacier ‌ناپدید خواهد شد که علت اصلی چنین فاجعه‌ای تداوم گرمایش زمین خواهد بود. به عقیده محققانی همچون تامپسون آنچه در کلیمانجارومی‌گذرد آیینه‌ای روشن از در جریان بودن فرآیندی مشابه در دیگر ارتفاعات آفریقا نظیر کوهستان‌های Rwenzori در آفریقا و یخچال‌های مرتفع‌ آند در آمریکای جنوبی و رشته کوه‌های هیمالایاست. از این رو باید گفت این حقیقت که بسیاری از یخچال‌های یخی نهفته در ارتفاعات زمین در حال ذوب شدن هستند، باید عاملی مشابه داشته باشد، یعنی تغییرات جوی و تداوم گرمایش زمین.

زمین‌شناسان به این نتیجه رسیده‌اند که رفتار توده‌ها و یخچال‌های سراسر زمین در چند دهه گذشته با تغییرات و نوسانات زیادی همراه بوده است. تداوم گرمایش زمین که با انتشار حجم بیشتری از گازهای گلخانه‌ای در چند دهه اخیر همراه بوده است، نشان می‌دهد این رفتار پیچیده همچنان ادامه خواهد داشت که نتیجه‌ای جز تحت تاثیر قرار گرفتن منابع آبی و حیاتی ساکنان زمین به همراه نخواهد داشت.

مترجم:‌ مهدی پیرگزی
منبع: Science Daily