شهر در ‌قرق ‌تابلوهای ‌تبلیغاتی

گرچه شاید بسیاری از آنها که هنگام رانندگی و موتور‌سواری و پیاده‌روی شش‌دانگ حواسشان پرت رنگ‌های تند و گول‌زنک همین بیلبوردها می‌شود، ندانند امروزه برخی شرکت‌های تجاری داخلی و خارجی برای تبلیغ کالای خود روی یکی از همین بیلبوردهای آهنی پر زرق و برق در فلان بزرگراه یا خیابان پرتردد محدوده مرکزی یا شمالی شهر گاه ماهانه اجاره‌بهایی تا 10 میلیون تومان نیز می‌پردازند.

هرکه بیلبوردش خیره‌کننده‌تر باشد برنده است. حالا دیگر تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان در این بازار عرضه و تقاضا به رمز تبلیغات پی برده‌اند. همه چیز برای یک تجارت پرسود فراهم است، فقط باید چشم‌نوازی شهر را خرید حتی اگر به قیمت آشفتگی بصری شهر تمام شود.

درچند سال اخیر بیلبوردها و تابلوهای تبلیغاتی در خیابان‌ها و بزرگراه‌های شهری رشدی قارچ‌گونه یافته‌اند و بیراه نیست اگر بگوییم دیگر برای دیدن فضایی عاری از ردپای تبلیغات باید به جستجو پرداخت. تبلیغات گوناگون در سطح شهر تهران چهره پایتخت را مخدوش کرده بدون این‌که سازمان‌های متولی چاره‌ای برای آن بیندیشند و در این میان سود و درآمد کلانی که در این حوزه جریان دارد موجب می‌شود که همچنان روزگار بر وفق مراد متولیان تبلیغات شهری بگردد. و امروز که بیش از 10 سال از تولد بیلبوردها و تابلوهای تبلیغاتی غول‌پیکر در خیابان‌ها و بزرگراه‌های شهرهای بزرگ و پرجمعیت می‌گذرد، شهروندان بالاخره به صرافت رشد قارچ‌گونه این حجم‌های آهنی پر زرق و برق افتاده‌اند و رفته رفته از خودشان می‌پرسند: این همه تابلوهای غول‌پیکر آهنی در این شهر چه می‌کند؟

نصب پلاکاردهای مختلف با مضامین گوناگون و رشد قارچ‌‌گونه تابلوهای تبلیغاتی، چهره شهرها و بخصوص پایتخت را به یک تابلوی تبلیغاتی بزرگ تبدیل کرده است که به قامت یک معضل جدی اما ناشناخته ابراز وجود می‌کند.

اینجا حرف از میلیون است

همت، ورودی کردستان اجاره یک ماهه 8 میلیون تومان، مدرس آفریقا بیلبورد 40 متری ماهیانه 5 تا 6 میلیون تومان، اتوبان صدر روی عرشه پل اجاره یک ماهه 12 میلیون تومان و....

این نرخ برخی از بیلبوردهای تبلیغاتی بزرگراه‌های تهران است که از طریق سازمان زیباسازی شهرداری تهران در اختیار افراد حقیقی و حقوقی قرار می‌گیرد و به این ترتیب است که به گفته مسوولان سازمان زیباسازی شهرداری تهران درآمد شهرداری تهران از محل تبلیغات محیطی سالانه به بالای 20 میلیارد تومان می‌رسد.

البته اگر این قیمت‌ها را در اجاره چند ماهه تا یکساله محل نصب هر یک از این بیلبوردها ضرب کنیم، به یک رقم نجومی خواهیم رسید که قطعا تنها شرکت‌ها و تولیدکنندگان بزرگ و معروف براحتی از عهده پرداخت اجاره چند ماهه آن برمی‌آیند. این درحالی است که به گفته متولیان بحث تبلیغات محیطی و بیلبوردهای تبلیغاتی، اجاره محل نصب بیلبوردهای تبلیغاتی بسته به ابعاد بیلبورد، تعداد آن، مدت زمان اجاره و این‌که متقاضیان بخواهند بیلبورد تبلیغاتی‌شان در کدام بزرگراه نصب شود، گاه فقط برای یک ماه سر به میلیون‌ها تومان می‌زند.

و باز هم به گفته همین مسوولان نرخ بیلبوردهای تبلیغاتی بیشتر به جای این‌که به ابعاد بستگی داشته باشد به مکان نصب مرتبط است به طوری که تبلیغات روی عرشه پل‌ها و در بزرگراه‌هایی همچون صدر، مدرس و همت، گران‌ترین هزینه‌ها را برای سفارش‌دهندگان آن و بیشترین سود را برای متولیانش رقم می‌زند.

بیلبوردهای بالای شهرنشین

اگر مساحت تابلوهای اتوبان بعثت در جنوب تهران به یک سوم تابلوهای اتوبان مدرس و صدر نمی‌رسد، اگر مشتریان فضای تبلیغاتی بزرگراه‌ها و خیابان‌های مناطق شمالی شهر چند برابر جنوب شهر است، اگر هزینه تبلیغات در اتوبان‌های شمالی و غربی چند برابر خیابان‌های جنوب شهر است و شرکت‌های بزرگ و معتبر خارجی که در داخل کشورمان نمایندگی دارند فقط ترجیح می‌دهند در اتوبان‌های شمالی و غربی پایتخت برای تبلیغات کالایشان هزینه‌های چند ده میلیونی کنند، اینها تقصیر هیچ کس نیست.

چرا که به نظر می‌رسد اگر مسوولان شهرداری تهران خیابان‌های جنوب شهر را دوباره با طلا بازسازی کنند در نظر تولیدکنندگان و شرکت‌های تبلیغاتی آنها باز هم همان جنوب شهر است که تبلیغات میلیونی برای فروش فلان کالا روی بدنه پل هوایی فلان خیابان منطقه 16 هیچ بازدهی ندارد، بلکه سرمایه‌گذاری شکست خورده است. با این شرایط باز هم متولیان امور تبلیغات شهری از برنامه این سازمان برای ارزان کردن فضای تبلیغاتی در جنوب تهران در جهت تشویق سرمایه‌گذاران و شرکت‌های تبلیغاتی خبر می‌دهد.

بانک‌ها همچنان می‌تازند

به گفته کارشناسان حوزه تبلیغات شهری هم اکنون 60 درصد تبلیغات شهری مربوط به شرکت‌ها و موسسات داخلی و 40 درصد آن‌ها مربوط به شرکت‌های خارجی است و در این میان، بانک‌ها در جریان مراحل قرعه کشی خود در صدر تبلیغات شهری قرار دارند و پس از آنها شرکت‌های تولیدکننده ماکارونی، فرش، موادغذایی و تبلیغ فروش فیلم‌های سینمایی هستند.

تب تبلیغات بانک‌ها برای جذب سرمایه‌گذاری آن‌قدر بالاست که تلاش سازمان زیباسازی شهرداری تهران نیز برای نظم بخشیدن به تبلیغات لجام گسیخته بانک‌ها تاکنون به جایی نرسیده به طوری که مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران در این زمینه به صراحت عنوان می‌کند: زورمان به بانک‌های دولتی نمی‌رسد، حتی زمانی که می‌خواستیم از تابلوهای بانک‌های دولتی عوارض دریافت کنیم، آنها با مراجعه به دیوان عدالت اداری، دریافت عوارض را لغو کردند.

بررسی‌ها نشان داده است بیلبوردها عامل اصلی بسیاری از تصادفات بوده‌اند. برخلاف برخی که معتقدند بیلبوردها چندان توجه‌شان را جلب نمی‌کنند، اما برخی رانندگان در هنگام رانندگی چنان محو تماشای بیلبوردها می‌شوند که به کلی فراموش می‌کنند در حال رانندگی در جاده‌ای پرتردد هستند و با هر بی‌احتیاطی ممکن است بروز حادثه‌ای مرگبار رقم بخورد.

تحقیقی که در سال 1999 در کشور آمریکا با موضوع بررسی میزان توجه رانندگان به بیلبوردهای تبلیغاتی انجام شد، نتایج قابل توجهی به دنبال داشت. بر این اساس مشخص شد 70 درصد رانندگان بیلبوردهای تبلیغاتی را می‌بینند و 63 درصد آنها را می‌خوانند. از این رو وجود بیلبوردهای بی‌شمار در سطح جاده‌ها موجب می‌شود رانندگان در دیدن علایم راهنمایی بیشتر دچار مشکل شوند که این خود می‌تواند تصادفات شدیدی را به بار آورد.

برابر ماده 106 آیین نامه راهنمایی و رانندگی نصب آگهی، علامت، تابلو یا وسایلی که شباهت به علایم و تابلوهای راهنمایی و رانندگی داشته باشند و همچنین نصب چراغ‌های رنگی تبلیغاتی در کنار چراغ‌های راهنمایی که موجب عدم تمرکز و در نتیجه اشتباه رانندگان شود، ممنوع است.

در تبصره 2 همین ماده عنوان شده ضوابط و چگونگی تهیه، نصب یا الصاق آگهی‌های تبلیغاتی و تابلوهای هدایت به مکان‌ها در شهرها و جاده‌ها بر حسب مورد به وسیله شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور در شهرها و وزارت راه در جاده‌ها تعیین می‌شود.

شورای عالی هماهنگی ترافیک موظف به تهیه ضوابط نصب بیلبوردهای تبلیغاتی و ابلاغ آنها به سازمانهای اجرایی همچون شهرداری و سازمان زیباسازی است که تاکنون اقدامی در این راستا انجام نداده است.

اینها گفته‌های رئیس اداره تصادفات راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ در گفتگو با «جام‌جم» است.

بیلبوردهای تصادف‌ساز

سرهنگ غلامرضا روشنی با اشاره به این‌که توجه به جلو بیشترین دلیل بروز تصادفات است و این در حالی است که بررسی صحنه تصادفات بیانگر بالا بودن آمار تصادفاتی است که در نتیجه حواس پرتی و عدم توجه به جلو در محل‌های نزدیک به نصب تابلوهای تبلیغاتی و نمایشگرهای شهری رخ داده است.

وی با بیان این‌که متاسفانه در حال حاضر تعدادی از بیلبوردهای نصب شده در سطح بزرگراه‌ها و خیابان‌های شهر فاقد شرایط استاندارد هستند، تصریح می‌کند: انتقال پیام در بیلبوردهای تبلیغاتی به صورت تصویری بهتر از نوشتاری است چرا که خواندن و درک پیام‌های نوشتاری زمان و دقت بیشتری می‌طلبد در حالی که پیام‌های تصویری با سرعت بیشتری منتقل می‌شود همچنین بیلبوردهای تبلیغاتی نوشتاری نیز باید در قالب کلمات درشت و کوتاه باشد تا پیام سریع منتقل شود. در حالی که هم‌اکنون مشاهده می‌شود که برخی بیلبوردها و تابلوهای تبلیغاتی نصب شده در بزرگراه‌ها و معابر شهری گاه چند خط نوشته دارند و خیره شدن چند ثانیه‌ای رانندگان برای خواندن پیام این تابلوها موجب عدم تمرکز و بروز تصادفات می‌شود.

سرهنگ روشنی تاکید می‌کند که راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ مدتی است بررسی بیلبوردهای تبلیغاتی که نصب آنها در برخی بزرگراه‌ها و معابر ضریب خطر بروز تصادفات را افزایش می‌دهد را آغاز کرده است تا با ابلاغ آنها به سازمان‌های مسوول نسبت به جمع‌آوری یا تغییر مکان نصب این بیلبوردها اقدام شود.

به گفته رئیس اداره تصادفات راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ در این راستا چندین بار به سازمان زیباسازی شهرداری تهران نامه نگاری‌های مکتوبی برای جمع آوری یا جابه‌جایی مکان نصب برخی از بیلبوردهای تبلیغاتی که محل نصب فعلی آنها خطرساز است، شده که آخرین مورد این نامه‌نگاری‌ها به یک ماه پیش برمی‌گردد اما هنوز سازمان زیباسازی اقدامی در این خصوص انجام نداده است.

نگرانی مسوولان راهنمایی و رانندگی نسبت به حادثه‌ساز بودن محل نصب برخی از بیلبوردهای تبلیغاتی از یکسو و کوتاهی شهرداری تهران و سازمان زیباسازی در اجرای ابلاغیه راهنمایی و رانندگی این پرسش را مطرح می‌کند که چرا سازمان‌های متولی رغبتی در این زمینه به خرج نمی‌دهند؟

شاید در پاسخ به این پرسش دلایل متعددی مطرح شود، اما یادآوری درآمد 20 میلیارد تومانی سالانه سازمان زیباسازی از محل نصب و اجاره بیلبوردهای تبلیغاتی در سطح شهر پررنگ‌تر از سایر دلایل به چشم می‌آید. طبیعی است سود سرشاری که اجاره چند ماهه و حتی چند ساله هر یک از بیلبوردهای تبلیغاتی با توجه به این‌که در کدام بزرگراه یا معبر شهر نصب می‌شوند و این‌که کدام شرکت معتبر داخلی یا خارجی قرار است محصول خود را در این بیلبوردهای عریض و طویل تبلیغ کند، جمع آوری برخی بیلبوردهای تبلیغاتی مشکل‌دار را با اما و اگرهایی همراه کند.

و شاید همین مساله دلیلی باشد برای این‌که وعده مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران که قرار بود از شهریور سال گذشته با اتمام مالکیت بیلبوردهای تبلیغاتی سطح شهر مجددا از سوی سازمان زیباسازی مورد بازنگری قرار گرفته و در یک پروسه 3 ساله به اتمام برسد، هنوز جامه عمل به خود نپوشیده است.

نصب بیلبوردهای جدید، طبق استانداردها

تا پیش از سال 84 نصب بیلبوردهای تبلیغاتی در شهر منوط به کسب مجوز از راهنمایی و رانندگی بود و در صورت صدور مجوز، تبلیغ کالا از طریق بیلبوردهای تبلیغاتی در هر نقطه‌ای از شهر امکان پذیر می‌شد؛ در حالی که در آن زمان هیچ‌کس اعتراضی نسبت به وضعیت نصب بیلبوردهای تبلیغاتی در شهر نداشت. اما سوال اینجاست که چرا از سال 84 به بعد و زمانی که بر اساس مصوبه شورای شهر مالکیت تمام بیلبوردهای تبلیغاتی به سازمان زیباسازی واگذار شد، حرف و حدیث‌ها بر سر نابسامانی وضعیت نصب بیلبوردهای تبلیغاتی نیز بر زبان‌ها افتاد ؟

این گلایه مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران است که معتقد است: تصمیم شورای شهر مبنی بر واگذاری مالکیت بیلبوردهای تبلیغاتی شهری بار سنگین حقوقی و مالی را به این دلیل که باید تمام بیلبوردهای تبلیغاتی خریداری می‌شد به سازمان تحمیل کرد.

حجت‌الله ملاصالحی به اجرای پروژه مشترک مطالعاتی میان سازمان زیباسازی و جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران در راستای ساماندهی بیلبوردهای تبلیغاتی در پایتخت اشاره کرده و می‌گوید: با همکاری جهاد دانشگاهی تهران مطالعه و جانمایی تمام فضاهای تبلیغاتی پایتخت با بهره‌گیری از تجربه تبلیغات محیطی و نصب بیلبوردهای تبلیغاتی در کشورهای اروپایی و آمریکا و بررسی استانداردهای بین‌المللی آغاز شد و 5/1 سال به طول انجامید تا مکان‌یابی‌های جدید برای نصب بیلبوردهای تبلیغاتی انجام شود.

وی با بیان این‌که هم اکنون بیلبوردهای تبلیغاتی اتوبان حکیم، صیاد شیرازی و امام علی (ع) ساماندهی شده‌اند، به اصلاح فاصله و کاهش بیلبوردهای موجود در بزرگراه‌های پایتخت اشاره می‌کند و می‌گوید: در بسیاری از بزرگراه‌ها استانداردسازی ابعاد و فاصله بیلبوردها انجام شده است، ضمن این که در برخی از بزرگراه‌ها شاهد تراکم بیش از حد بیلبوردها بودیم که تلاش شد از حجم و تعداد آنها کاسته شود.

به گفته ملاصالحی به طور نمونه در بزرگراه شهید همت بیش از 3 هزار مترمربع بیلبورد تبلیغاتی وجود داشت که به دلیل بهبود و عمق بخشیدن به میدان دید 1200متر از این بیلبوردهای تبلیغاتی بریده شد. همچنین در رفیوژ میانی بزرگراه مدرس از ورودی همت بیلبورد تبلیغاتی یکی از شرکتهای خارجی معروف نصب شده بود که چون میدان دید رانندگان را کور کرده بود با وجود این‌که خسارت مالی زیادی به سازمان تحمیل شد اما این بیلبورد نیز از آنجا برداشته شد.

مدیرعامل سازمان زیباسازی با تاکید بر این‌که تا پیش از سال 84 سهم تبلیغات فرهنگی 200 هزار متر مربع بود در حالی که فقط در سال گذشته 700 هزار متر مربع تبلیغات فرهنگی در شهر تهران نصب شده است و این درحالی است که تا قبل از سال 84 سهم تبلیغ کالاهای داخلی در بیلبوردهای تبلیغاتی شاید به 5 درصد هم نمی‌رسید اما هم اکنون 75 درصد تبلیغات بیلبوردها به شرکت‌های تولید کننده داخلی اختصاص دارد.

بیلبوردها خطرساز نیستند؟

بر خلاف اظهارنظرهای مسوولان راهنمایی و رانندگی که نسبت به نامناسب بودن محل نصب تعدادی از بیلبوردهای تبلیغاتی و تلویزیون‌های شهری در برخی از بزرگراه‌ها و معابر شهری اعتراض دارند و خواستار جابه‌جایی محل نصب این دسته از بیلبوردها یا نمایشگرهای شهری هستند، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران نصب بیلبوردهای تبلیغاتی در بزرگراه‌ها و معابر شهری را مساله‌ای رایج در بیشتر شهرهای بزرگ دنیا دانسته و معتقد است: تبلیغات محیطی روی ساختمان‌ها، انواع نورپردازی‌ها، آگهی‌های تصویری و نوشتاری در بزرگراهها، اتوبان‌ها و معابر بخشی از زیبایی‌های شهری محسوب می‌شود که شهرهای ما و بخصوص پایتخت نیز از این قاعده مستثنی نیستند.

سید جعفر تشکری هاشمی در گفتگو با جام‌جم با تاکید بر این‌که برای نصب بیلبوردها و نمایشگرهای شهری در بزرگراه‌ها و معابر شهر قطعا مطالعات کارشناسی انجام می‌شود و در صورت تصویب به اجرا گذاشته می‌شود، تصریح می‌کند: در کمیته مشترکی با حضور نمایندگانی از سازمان زیباسازی، معاونت حمل و نقل و ترافیک و سازمان حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، پس از انجام هماهنگی‌های لازم در این کمیته و در نظر گرفتن ملاحظات شهری، برای نصب هر بیلبورد یا نمایشگر تصمیم گیری می‌شود.

وی در عین حال به این نکته نیز اشاره می‌کند که چون بسیاری از تبلیغات شهری طی سال‌های گذشته شکل گرفته، نمی‌توان همه آنها را تغییر داد.

تشکری هاشمی همچنین به تعامل و همکاری سازنده‌ای که میان معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران و راهنمایی و رانندگی وجود دارد تاکید کرده و معتقد است که هیچ اختلاف نظری در این زمینه بین شهرداری تهران و راهنمایی و رانندگی وجود ندارد و هر پیشنهادی که از سوی راهنمایی و رانندگی مبنی بر احتمال این‌که نصب فلان بیلبورد یا نمایشگر شهری موجب کاهش ایمنی تردد رانندگان می‌شود باید در کمیته ایمنی شورای ترافیک تهران مطرح شود و پس از بررسی و مطالعات کارشناسی در صورت تایید و تصویب قطعا لازم الاجرا خواهد بود.

با همه این دفاعیات مبنی بر ضرورت انکار ناپذیر تبلیغات شهری، این پرسش همچنان به قوت خود باقی است که چطور می‌توان آلودگی‌های بصری را از چهره شهرمان زدود. شاید تا زمانی که تب مصرف گرایی در زندگی‌های شهری بالاست، نتوان به نظم و قاعده درآوردن بازار تبلیغات در زندگی شهری و جنبه اجرایی یافتن طرح‌ها و برنامه‌های ساماندهی تبلیغات شهری خوشبین بود.

پوران محمدی