مجمع‌الجزایری از زباله‌ در دل اقیانوس آرام

زباله‌ها نفس اقیانوسها را گرفته‌اند

مسواک‌های کهنه، عینک‌های آفتابی شکسته، بطری‌های کوچک و بزرگ؛ اینها زباله‌های دورریزی هستند که اکنون در نقطه‌ای از جهان جایگاه خاصی برای خود دارند. گرداب شمال اقیانوس آرام منطقه‌ای در جهان است که هم‌اکنون شمار قابل توجهی از گونه‌های آبزیان به لطف میلیون‌ها تن زباله شناور در حال زندگی هستند.

کد خبر: ۲۷۹۹۴۴

همه ساله صدها هزار تن انواع زباله به دریاهای آزاد و اقیانوس‌های مختلف جهان ریخته می‌شود. با این حال موضوع نگران‌کننده این است که این همه زباله نه‌تنها از بین نمی‌روند (یا حداقل به این زودی‌ها از بین نمی‌روند) بلکه تنها از نقطه‌ای به نقطه‌ای دیگر جابه‌جا می‌شوند و در این رهگذر گروه تازه‌ای از جانداران گیاهی و جانوری در معرض انواع خطرات قرار می‌گیرند. بتازگی گروهی از دانشمندان در سفر به اقیانوس آرام از شناسایی یکی از بزرگ‌ترین زباله‌دان‌های اقیانوسی در سراسر جهان خبر داده‌اند که همچون مجمع‌الجزایری در دل این اقیانوس به صورت شناور باقی‌مانده است. در این سفر تحقیقاتی که تحت عنوانSEAPLEX انجام شده است، محققان موفق شدند تا نخستین جزییات دقیق از توده‌های بزرگی از زباله‌ها و بخصوص پلاستیک‌های شناور در یکی از دورافتاده‌ترین مناطق اقیانوس آرام را به دست آورند.

این سفر دریایی با استفاده از کشتی تحقیقاتی «افق جدید»، از سان دیاگوی آمریکا آغاز شد و طی آن محققان از گرداب بزرگی در اقیانوس آرام شمالی موسوم به گرداب شمال اقیانوس آرام سر درآوردند. این منطقه از جهان در فاصله 1600 کیلومتری سواحل کالیفرنیا قرار دارد. زمانی که محققان به توده‌های گسترده‌ای از زباله‌ها و بخصوص پلاستیک‌های شناور در این منطقه رسیدند به شدت متحیر شدند. آنها با مشاهده این وضعیت شروع به نمونه‌برداری‌های مختلف کردند تا در ادامه آنها را در محیط‌های آزمایشگاهی مورد تجزیه و تحلیل‌های دقیق‌تر قرار دهند. تلاش اصلی محققان در پروژه‌هایی از این دست بر این است تا تاثیرات چنین توده‌هایی را بر حیات جانداران دریایی مورد ارزیابی دقیق قرار دهند. تا پیش از آغاز این تحقیقات، محققان اطلاعات بسیار کمی از ابعاد توده زباله‌های این منطقه از اقیانوس آرام در اختیار داشتند. از این رو دانش آنها در خصوص تهدیداتی که این زباله‌ها برای حیات جانداران دریایی و و محیط زیست این گرداب به دنبال دارد نیز بسیار محدود بوده است. این سفر تحقیقاتی به سرپرستی تیمی از محققان انستیتو اقیانوس‌شناسیScripps آغاز شد و در آن گروهی از محققان جوان با همکاری دانشگاه کالیفرنیا و بنیاد ملی علوم آمریکا تحقیقات گسترده‌ای را درخصوص زباله‌های دریایی آغاز کردند. با گذشت 6 روز از آغاز این سفر دریایی، محققان به نخستین توده زباله‌ها رسیدند. به این ترتیب نمونه‌برداری‌ها به صورت 24 ساعته آغاز شد. آنها برای این منظور از تورهای بزرگ و مخصوصی برای دستیابی به توده زباله‌های دریایی در اعماق مختلف اقیانوس استفاده کردند. در این بررسی محققان تلاش کردند تا وضعیت زندگی ریزجانداران دریایی نظیر فیتوپلانکتون‌ها و زوپلانکتون‌ها در مجاورت چنین توده‌هایی را مورد ارزیابی قرار دهند. به گفته برخی از این محققان، برای مشاهده توده‌های بزرگ زباله‌ها و بخصوص پلاستیک‌ها کار چندان سختی در پیش نداشته‌اند چون این توده‌ها آنقدر وسیع و متعدد هستند که به راحتی می‌توان آنها را در زیر سطح نیلگون اقیانوس مشاهده کرد.

مشاهده این توده‌ها گرچه برای محققان بشدت نگران‌کننده بوده است، اما نکته دیگری بر این نگرانی می‌افزاید. آنها در بررسی‌های دقیق خود متوجه شدند که برخی ارگانیسم‌های اقیانوسی به زندگی در کنار چنین توده‌هایی انطباق یافته‌اند. وجود انواع مختلفی از جانوران بی‌مهره ازجمله خرچنگ، اسفنج، انگل دریایی و جلبک که در میان این زباله‌ها زندگی می‌کردند موجب تداوم این نگرانی شده که پلاستیک ممکن است به گسترش گونه‌های متجاوز و پیش رونده دریایی کمک کند.

در این میان برخی گونه‌های سخت‌پوستان ازجمله ارگانیسم‌هایی بوده‌اند که سطح بسیاری از بطری‌ها و سایر زباله‌های اقیانوسی را پوشیده بودند. محققان مشاهده این همه زباله دریایی را در چنین منطقه وسیعی شوکه‌کننده عنوان کرده و از آن گذشته زندگی بسیاری از ارگانیسم‌های دریایی روی آنها را نیز بشدت نگران‌کننده می‌دانند. آنها حجم این زباله‌ها را بالغ بر میلیون‌ها تن برآورد می‌کنند و به دلیل عمق فاجعه‌ای که این منطقه از جهان با آن روبه‌روست، به سرعت به دنبال یافتن راههایی برای رهایی از آنها و پاکسازی نسبی این منطقه از جهان هستند. گرداب شمال اقیانوس آرام یا همان نقطه‌ای که این زباله‌ها در آن مشاهده شده است منطقه‌ای است که جریان آب مانند گرداب در جهت عقربه ساعت در حال چرخش است و آب 4 اقیانوس مهم در آنجا به یکدیگر می‌پیوندد. جریان آب، میلیون‌ها تن زباله را به مرکز این گرداب آورده که اکنون منطقه‌ای بزرگ‌تر از مساحت ایالت تگزاس در آمریکا را پوشانده است. محققانی که در این سفر تحقیقاتی حضور داشته‌اند، نزدیک به 60 نو فاکتور آلاینده اقیانوسی را در بیش از 15 نقطه از گرداب شمال اقیانوس آرام مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نکته‌ای که برای آنها بیش از هر مورد دیگری عجیب بوده است، حجم خیره‌کننده زباله‌های پلاستیکی شناور در آب اقیانوس بوده است.

دانشمندان در سفر به اقیانوس آرام از شناسایی بزرگ‌ترین زباله‌دان‌ اقیانوسی در جهان خبر داده‌اند که همچون مجمع‌الجزایری شناور باقی‌مانده است

محققان این سفر دریایی و طرفداران محیط زیست اکنون به این باور قطعی رسیده‌اند که ردپای بشر را می‌توان حتی در دورافتاده‌ترین نقاط زمین، جایی که حتی تصور نمی‌شود پای بشر به این زودی‌ها به آنها برسد نیز مشاهده کرد و این رد پا چیزی نیست جز میلیون‌ها تن زباله‌ای که به حال خود در اقیانوس رها شده و به وسیله جریان‌های قدرتمند آبی به این نقطه از جهان منتقل شده‌اند. گرچه در پروژه‌های تحقیقاتی ازجمله سفرSEAPLEX مشخص شده است ریزارگانیسم‌های مختلفی در معرض خطر نابودی قرار گرفته‌اند، اما خطر انقراض جانورانی نظیر لاک‌پشت‌های دریایی که در تنظیم تعادل زیست محیطی اقیانوس‌ها نقش قابل توجهی را ایفا می‌کنند ازجمله موارد نگرانی دانشمندان و حامیان محیط زیست به شمار می‌آیند. براساس گزارش اتحادیه جهانی حفاظت حیات وحش در حال حاضر سالانه دست‌کم 100 هزار لاک‌پشت دریایی قربانی کیسه‌های پلاستیکی می‌شوند. لاک‌پشت‌ها کیسه‌هایی را که به صورت زباله در آب‌های ساحلی رها می‌شود به جای غذا می‌بلعند و این مساله ‌موجب مرگ آنها می‌شود.

در سال‌های اخیر و همزمان با افزایش حجم زباله‌های دریایی، گروه‌های مختلف حامی محیط زیست ازجمله «صلح سبز» بر آن شده‌اند تا با استفاده از راهکارهای گوناگون، از شتاب این روند بکاهند. گروه بین‌المللی صلح سبز ازجمله این گروه‌هاست که به تازگی گزارشی نیز در این خصوص منتشر کرده است. در این گزارش آمده است، از آنجا که پلاستیک‌ها همانند مواد ارگانیکی تغییر نمی‌کنند و همواره به همان شکل باقی می‌مانند، جریان آب و جزر و مد دریا آنها را هزاران کیلومتر با خود برده و به منطقه‌ای بین هاوایی و سواحل غربی آمریکا انتقال می‌دهد. شاید باور نکنید که این گرداب شناور گاهی به بزرگی ایالت تگزاس است.