دایناسورها تنها قربانیان شهاب‌ سنگ‌ها

حقیقتی که امروزه برای دانشمندان به عنوان یک اصل درآمده، این که منطقه درونی منظومه شمسی تا حد زیادی به لطف میدان‌های گرانشی زهره و مشتری تحت مراقبت قرار داشته است. این میدان‌ها می‌توانند شهابسنگ‌های فضایی را به فضای بین ستاره‌ای رانده و گاهی اوقات نیز آنها را به سوی سیارات غول پیکر پرتاب کنند. دانشمندان زیادی برای بررسی برخوردهای شهابسنگی با زمین وارد عمل شده‌اند و گروهی از آنها در دانشگاه واشنگتن تحقیقات گسترده‌ای را نیز آغاز کرده‌اند که نشان می‌دهد بسیار بعید به نظر می‌رسد برخوردهای شهابسنگی بجز از بین رفتن دایناسورها، موجب انقراض نسل دیگری نیز شده باشند. تحقیقاتی از این دست نشان می‌دهند بسیاری از دنباله‌دارهای دارای دوره‌های طولانی به احتمال فراوان از منطقه‌ای در فضا شکل می‌گیرند که از نظر اخترشناسان امکان شکل‌گیری دنباله‌دارهای قابل شناسایی زودهنگام در آن وجود ندارد. دنباله‌دارهای دارای دوره طولانی به آن دسته از اجرام آسمانی گفته می‌شود که یک دور چرخش آنها به دور خورشید200 تا ده‌ها میلیون سال زمان می‌برد.

ناتان کایب، از محققان جوان دانشگاه واشنگتن که در این مطالعه جدید نیز حضور داشته است با اشاره به ابراورت به عنوان منطقه مرموزی از منظومه شمسی که همچون ابری کروی‌شکل مملو از هسته‌های دنباله‌دارها بوده و تاکنون کمتر مورد توجه قرار داشته است، می‌گوید: چنین تصور شده که دنباله‌دارهای دارای دوره طولانی تنها اطلاعاتی درباره منطقه خارجی ابراورت در اختیارمان قرار داده‌اند، اما حقیقت این است که آنها تصویر منحصربه‌فردی از کل ابراورت ارائه می‌کنند. آنچه دانشمندان را برای تحقیق و مطالعه روی این منطقه ابری شکل ترغیب کرده، پیدا کردن اطلاعات بیشتری درخصوص دنباله‌دارهای در حال سیر در منظومه شمسی است. ابراورت در حقیقت 5/4 میلیارد سال پیش منظومه شمسی را به وجود آورده است. این منطقه در 93 میلیارد مایلی خورشید (مسافتی حدود یکهزار برابر فاصله زمین تا خورشید) قرار دارد و حدود 3 سال نوری نیز کشیده شده است. ابراورت را می‌توان دربرگیرنده میلیاردها هسته دنباله‌دار دانست که بسیاری از آنها آنقدر کوچک و دور هستند که نمی‌توان آنها را مشاهده کرد.

بالغ بر 3200 دنباله‌دار دوره طولانی شناخته شده وجود دارند که یکی از شناخته شده‌ترین آنها دنباله‌دار Hale-Bopp است که در حد فاصل سال‌های 1996 تا 1997 براحتی و با استفاده از چشم غیرمسلح نیز قابل رویت بوده است. از آن به عنوان یکی از درخشان‌ترین دنباله‌دارهای قرن بیستم نیز یاد می‌شود. در مقایسه با دنباله‌دار هالی که هر 75 سال یکبار سر و کله‌اش پیدا می‌شود، دنباله‌دا رHale-Bopp احتمالا به عنوان شناخته شده‌ترین دنباله‌دار یاد می‌شود، اما این دنباله‌دار از نوع دنباله‌دارهای دوره کوتاه است که گمان می‌رود کمربند کوپی‌یر و نه ابراورت منشاء پیدایش آن باشد.

عقیده بر این است که تقریبا منشاء تمامی دنباله‌دارهای دوره طولانی که وارد فضای بین مشتری و زمین می‌شوند، منطقه مرموز ابراورت است. وقتی این دنباله‌دارها به واسطه گرانش ستاره همسایه‌ای و همزمان با عبور از نزدیکی منظومه شمسی تحریک می‌شوند، مدار حرکتی آنها دستخوش تغییر می‌شود؛ البته عقیده بر این است که چنین تعاملاتی تنها دنباله‌دارهای بسیار دوردست و مربوط به منطقه خارجی آن را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. با این حال بررسی‌ها نشان داده‌اند این دنباله‌دارها می‌توانند اجرامی مانند زمین را نیز تحت تاثیر قرار دهند و رویدادی به نام بارش‌های شهابی را نیز رقم بزنند. مطالعات جدید دانشمندان نشان می‌دهد که دنباله‌دارهای درونی منطقه مرموز ابراورت می‌توانند خود را به مدار حرکتی زمین رسانده و بارش‌های شهابسنگی را باعث شوند؛ البته این رویداد تنها زمانی روی می‌دهد دنباله‌دار با فاصله بسیار نزدیکی از یک ستاره عبور کند. با این حال مشخص شده است که حتی بدون وجود تعامل ستاره‌ای، دنباله‌دارهای دارای دوره طولانی در منطقه درونی ابراورت این توانایی را دارند که از سپر حفاظتی مشتری و زهره فرار و به سوی مدار زمین حرکت کنند.

دانشمندان دانشگاه واشنگتن در مطالعه اخیر خود از مدل‌های رایانه‌ای برای شبیه‌سازی تکامل ابرهای دنباله‌دار در منظومه شمسی طی 2/1 میلیارد سال پیش استفاده کردند و به نتایج خیره‌کننده‌ای نیز دست یافتند. آنها دریافته‌اند حتی دنباله‌دارهای درونی منطقه ابراورت را باید به عنوان منشاء اصلی بارشی از دنباله‌دارها بر روی زمین دانست. از اینجا به بعد بوده است که دانشمندان توانسته‌اند تخمین‌هایی درخصوص برخوردهای عمده شهابسنگی با زمین مطرح کنند. آنها با تکیه بر بیشترین احتمالات ممکن برآورد کرده‌اند که این امکان وجود نداشته است که طی 500 میلیون سال گذشته  که گفته می‌شود بیشترین احتمال برخورد دنباله‌دارها با زمین وجود داشته است و به نوعی بارشی از دنباله‌دارها محتمل بوده  بیش از 2 یا 3 مورد برخورد شهابسنگی عمده با زمین روی داده باشد.

برای 25 سال، منطقه ابراورت به عنوان منطقه مرموزی در منظومه شمسی نظر اخترشناسان را به خود جلب کرده، اما اکنون مشخص شده است در پی 3 برخورد شهابسنگی تقریبا همزمان با زمین که حدود 40 میلیون سال پیش روی داده بود، انقراض نسل جزیی به واسطه این دنباله‌دارها به وقوع پیوسته است. از این رو اکنون می‌توان با جرات بیشتری گفت که برخوردهای فضایی تنها دایناسورها را به عنوان قربانی اصلی از میان برده‌اند و در پی بروز دیگر برخوردهای فضایی، انقراض نسل خاص دیگری به وقوع نپیوسته است. تحقیقات اخیر دانشمندان گرچه بار دیگر بر اهمیت سپر دفاعی میدان‌های جاذبه‌ای مشتری و زهره در حفاظت زمین در برابر شهابسنگ‌ها تاکید دارد، با این حال مشخص شده این سپر نشت‌هایی نیز دارد که در گذشته، زمین نتایج تلخ آن را تجربه کرده است.

مهدی پیرگزی