رادیو و افق‌های فرارو

وجود شبکه‌های متعدد و متنوع رادیویی در همه جـای دنیا، حتی وجود رادیوهای ماهواره‌ای و دیجیتال و حتی رادیوهای کارتی که برای شنیدن آنها باید پول پرداخت، نشان از اقبال شنوندگان نقاط مختلف به این رسانه است، اگرچه کارکرد آن نسبت به دهه‌های پیشین دگرگون شده باشد.

رادیو از سال‌های ظهور خود در خانه‌های مردم از دهه 1920 به بعد، همچنان سیر صعودی اقبال را پیموده است و حتی در دوران سخت اقتصادی و جنگ دوم جهانی به جایگاه رسانه‌ای عام و ضروری برای همگان، ارتقا یافت. ضمن این‌که سال‌ها پیشتاز دیگر رسانه‌ها از جمله تلفن و تلویزیون بود و تا چندین دهه گل سرسبد رسانه‌های جهانی به شمار می‌آمد. ولیکن با ظهور پدیده‌های تازه رسانه‌ای و بخصوص تلویزیون و ابعاد جادوی تصویر، رادیو دیگر بتدریج پیشتازی خود را از دست داد و به مرحله ثبات رسید.

حالا دیگر تعلقات مخاطبان رادیو، در طول زمان تغییر کرده، ولی رادیو ویژگی صداقت و وفاداری خودش را همچنان حفظ کرده است و همه آمارها خبر از پرمخاطب بودن رادیو می‌دهند. تحقیقات نشان داده است که 86 درصد از بزرگسالان در بریتانیا هر هفته به رادیو گوش می‌دهند. دلایل پرشنونده بودن رادیو متعدد است، از آن جمله که رادیو، رسانه‌ای تقریبا خصوصی برای مخاطب است و او در خلوت خود به آن اعتماد می‌کند. دیگر آن‌که رادیو مشکلات دیگر رسانه‌های شنیداری و دیداری را ندارد و به راحتی قابل حمل و نقل است، از طرفی هم بهره‌گیری از آن غالبا رایگان و بدون هزینه است. به اضافه این‌که رادیو رویاساز است و این کارخانه رویاسازی، می‌تواند موسیقی و کلام را در ذهن مخاطب تصویر کند.

بدیهی است که ارتباط مخاطبان با رادیو، بیش از دیگر رسانه‌هاست و این مساله تاثیر چشمگیری بر اقبال آن خواهد داشت. با همه این‌ها به نظر می‌رسد کـه پـدیده‌های در حال تکوین اینترنتی، تاثیر چشمگیری بر کارکرد رادیو خواهد داشت و رواج اینترنت و همچنین امکان ایجاد موفقیت‌های رادیویی در اینترنت، از جایگاه رادیو خواهد کاست، تا جایی که برخی منتقدان کمترین جایگاه را برای رادیو در آینده متصور هستند. اما چندان نمی‌توان به این گمانه‌زنی‌ها اعتماد کرد، چرا که پیش‌بینی و پیشگیری‌هایی از این دست، گاه اغراق‌آمیز به نظر می‌آیند. برای روشن شدن مطلب می‌توان قیاس این کار را با کتاب انجام داد.

محصولی مانند کتاب با وجود همه فن‌آوری‌ها و امکانات جدید مانند رایانه‌ها، دیسکت‌های تصویری و انواع و اقسام فنون‌ جدید، همچنان جایگاه خود را دارد و بازارش در دنیا گرم و پررونق است.

رادیو نیز با وجود همه فنون و امکانات پیشرفته امروزی جایگاه خود را کم و بیش حفظ کرده و می‌کند. نکته آخر این که بسیاری از این دست پیشگویی‌ها و گمانه‌زنی‌ها فی‌المثل درباره قرن بیست و یکم نیز ادعا می‌شد ولیکن ما که در قرن بیست و یکم زندگی می‌کنیم حدوث آنها را نمی‌بینیم.

عبدالله گودرزی، مدیرگروه ایران و اندیشه رادیو ایران