یادداشت
روسیه و آمریکا در کدام مسیر؟
تقابل و تعامل میان روسیه و آمریکا از مسائل مطرح در عرصه بین الملل است که از پایان جنگ دوم جهانی تاکنون ادامه داشته است. دوران جنگ سرد، فروپاشی شوروی و تشکیل نظام یک قطبی آمریکا، احیای دوباره روسیه در دوران پوتین، نشان میدهد که دو کشور با فراز و نشیبهای بسیار در برابر یکدیگر قرار گرفته به گونهای که فضایی از تردید و بدگمانی در مناسبات آنها حاکم بوده است.
نکته قابل توجه در تحولات مربوط به روابط روسیه و آمریکا گرایش آنها به برگزاری نشستهای مشترک برای کاهش زرادخانههای تسلیحاتی است. براساس گزارشهای منتشره کشورهای مذکور نشستهای جدید خود را در ژنو در حالی برگزار کردند که ضمن تاکید بر لزوم خلع سلاح هستهای جهان به توافقاتی برای احیای پیمان «استارت 1 و 2» مبنی بر کاهش تسلیحات دو کشور و حرکت در مسیر ایجاد توان نظامی دست یافتهاند.
هرچند که این رویکرد گامی مثبت در روابط دو کشور و تحرکی برای کاهش تهدیدات امنیتی در نظام بین الملل تلقی میشود اما این سئوال همچنان باقی است که آیا دو کشور درمسیر تعامل قرار گرفتهاند و یا اینکه به دلایل دیگری این تصمیمات را اتخاذ کرده ودر نهایت رقایت کج دار و مریز میان طرفین ادامه دارد؟در پاسخ به این پرسش به دو نکته باید توجه داشت اولا اینکه دلیل رویکرد دو کشور به کاهش رقابت تسلیحاتی در کنار مسائل امنیتی، شامل بحران اقتصادی در 2 کشور که سبب شده تا آنها اجبارا به کاهش نظامی گری روی آورندثانیا عملکردهای آمریکا و روسیه به تشدید رقابت تسلیحاتی در جهان مبدل شده در حالی که دو کشور با رویکرد به کاهش تسلیحات خود تلاش میکنند تا سایر کشورها متقاعد به خلع سلاح تسلیحاتی کنند که عملا آنها را به عنوان قدرت برتر جهان حفظ میکند.
نکته دیگر در قبال عملکردهای روسیه و آمریکا آنکه، آنها شاید در عرصه نظامی تا حدودی به تعدیل مواضع پرداخته باشند اما در عرصه سیاسی رقابتهای گستردهتری را آغاز کردهاند. تحولات خاورمیانه آسیای مرکزی و قفقاز، اروپا، آفریقا، آمریکای لاتین نشان می دهد که روسیه و آمریکا تمام تلاش خود را مبذول داشتهاند تا بتوانند منافع یکدیگر را تحت الشعاع قرار دهند. به عبارتی دیگر آنها در حالی از نظر نظامی به کاهش رقابت روی آوردهاند که در صحنه سیاسی به تشدید تحرکات علیه یکدیگر میپردازند.
اکنون روسیه و آمریکا که به دلیل شرایط زمانی به ویژه بحرانهای اقتصادی نمیتوانند چندان به توسعه توان نظامی بپردازند برآنند تا در عرصه سیاسی به جبران کاستی های رقابتی بپردازند. با تمام این تفاسیر باید به این نکته توجه داشت که به رغم توافق طرفین برای کاهش ظرفیتهای تسلیحاتی طرفین بر اصول مهمی همچون استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپای شرقی و استقرار سیستم موشکی «اسکندر ام» در کالینینگراد تاکید دارند که خود سندی ادامه تنشها میان دو کشور است که خود میتواند به عامل رقابت تسلیحاتی دو کشور در آینده مبدل شود.
قاسم غفوری
گفت و گو
