حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاه استادان و هنرمندان به جشنواره تئاتر دانشگاهی در ایستگاه دوازدهم
نمایشنامههایی حرفهای اما فاقد جسارت دانشجویی
گروه فرهنگ و هنر - مهدی یاورمنش: در حالی که از 5 اردیبهشتماه، جشنواره تئاتر دانشگاهی ایران وارد ایستگاه دوازدهم میشود، این پرسش بیش از هر زمانی دیگر مطرح است، آیا این رویداد هنری توانسته جریانساز باشد و حداقل در بین دانشجویان و استادان هنرهای نمایشی به جایگاه مناسبی دست یابد.
جشنواره تئاتر دانشگاهی در طول 11 سال گذشته، پیچ و خمها و فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. در مسیر خود یک بار نام عوض کرد و رخت دانشجویی را به دانشگاهی تبدیل کرد و همچنین در هر سال بخشهای جدیدی بر آن افزوده شد. مشکل جشنواره تئاتر دانشگاهی، کوچک برگزار شدن و لاغر بودن آن نبوده است که با اضافه شدن بر بخشهای گوناگونش که امسال به عدد 12 میرسد، به بلوغ و شکوفایی دست پیدا کند، آن هم بخشهایی که چندان مورد استقبال و توجه قرار نگرفته است. در این میان میتوان بر بخش مدرسان جشنواره انگشت گذاشت که در چند سال گذشته پر و پیمان نبوده است.
غیبت مدرسان
چرا مدرسان و استادان دانشکدههای هنری کمتر به حضور در جشنواره تئاتر دانشگاهی رغبت نشان دادهاند؟ دکتر منیژه محامدی به این پرسش چنین پاسخ میدهد: وقتی با ما در این ارتباط گفتگو نمیشود و دعوتی به عمل نمیآید، چگونه میتوان انتظار داشت در آن شرکت کنیم. نمیتوان از اساتید انتظار داشت تا با یک فراخوان عمومی دست به کار شوند و به جشنواره بیایند.
این کارگردان تئاتر علاوه بر ضعف اطلاعرسانی در بخش مدرسان، به موضوعی دیگر نیز اشاره میکند و میگوید: از سوی دیگر نمیتوان از مدرسان دانشکدههای هنری انتظار داشت با بودجه و امکانات کم بتوانند کاری را به روی صحنه بیاورند. مهمترین کاری که مسوولان وزارت علوم باید انجام دهند، پشتیبانی مالی از این رویداد هنری است که در چند سال گذشته در حد مطلوب نبوده است.
اما برهانیمرند از زاویهای دیگر به این بحث میپردازد و تاکید میکند: بیشتر استادان تئاتر در دانشکدهها، در حوزه نظری و پژوهش کار میکنند و کمتر اهل عمل هستند. برای همین طبیعی است که آنان از بخش آثار مدرسان جشنواره استقبال نکنند.
رحمت امینی، رئیس گروه تئاتر دانشکده هنر و معماری هم در این باره توضیح میدهد: بخش مدرسان جشنواره تئاتر دانشگاهی تازه چندسالی است که راه افتاده و نمیتوان انتظار داشت به همین زودی بتواند همه اساتید را به خود جذب کند. البته در جشنواره امسال این بخش رشد کمی و کیفی خوبی داشته و اگر وزارت علوم برای این قسمت بیشتر مایه بگذارد، میتوان امیدوار بود که شاهد پربارتر شدن آن باشیم.
محافظهکاری در سن جوانی
اگر بخش مدرسان این جشنواره بیشترین آسیب را از لحاظ کمی خورده است، به نظر میآید در بخش آثار دانشجویی، این کیفیت نمایشهاست که چندان راضیکننده نیست. با مروری بر عناوین و محتوای تئاترهای به روی صحنه رفته در طول چند سال گذشته به جرات میتوان گفت که کمتر نشانی از موضوعها، رویکردها و ساختارهای جسورانه در اجراها دیده میشود.
منیژه محامدی در این ارتباط توضیح میدهد: متاسفانه دانشجویان به امید دریافت جایزه در این جشنواره شرکت میکنند و بیشتر به سمت موضوعها و اجراهایی میروند که مطلوب مدیران باشد. آنان در واقع در جایی که باید از خود جسارت نشان دهند، محافظهکاری پیشه میکنند.
اما دلایل این محافظهکاری چیست؟ سیاوش تهمورث در پاسخ میگوید: مهمترین دلیل این است که ما تئاتر دانشگاهی را از یک جمع دانشجویی به یک جشنواره بردهایم که قطعا در آن محدودیتهایی راه مییابد. از این رو دانشجویان در سن جوانی محافظهکار میشوند و کمتر به سراغ مضامین و موضوعات حساسیتبرانگیز میروند. این چیزی است که با اصل تعریف تئاتر دانشجویی و دانشگاهی تعارض دارد.
نمایشنامهها بهتر از نمایشها
اما آیا این ضعفها و کاستیها علاوه بر اجراها، گریبان نمایشنامهها و متون دانشجویی را نیز گرفته است؟ نادر برهانیمرند که امسال داور مسابقه نمایشنامهنویسی این جشنواره است، در این باره نظری متفاوت دارد و توضیح میدهد: در 3 سال اخیر به جرات میگویم که متون دانشجویان در بخش نمایشنامهنویسی جشنواره بسیار اصولیتر از متونی بوده که در تئاتر حرفهای ما روی صحنه رفته است.
این کارگردان و نویسنده ادامه میدهد: تئاتر دانشجویی ما از لحاظ متن نهتنها چیزی از تئاتر حرفهای ما کم ندارد؛ بلکه بسیار هوشمندانهتر به نظر میآید. تنها مشکل زمانی است که قرار میشود این نمایشنامهها اجرا شوند که آنگاه انواع و اقسام اما و اگرها پیش میآید که در بیشتر موارد هم غیرمنطقی است.
رحمت امینی هم در این باره میگوید: ایدههای نو و نگرشهای تازه از ویژگیهای متنهای دانشجویی است که باید آن را مغتنم بشماریم و سعی کنیم تا روی صحنه هم مجال بروز پیدا کنند. آنگاه این کارها میتوانند برای حرفهایهای تئاتر هم درسهایی برای آموختن داشته باشد.
گفت و گو
