روشنفکران در قاب تلویزیون

روزهایی با برنامه‌های خوب خود در اوج بوده و روزهای معمولی را هم با برنامه‌های معمولی و روتین تجربه کرده است. اکنون در آستانه سال جدید مروری داریم بر چند اتفاق مهم رسانه ملی در زمینه سریال‌های نمایشی که بیشترین مخاطب را نیز دارد.

آغاز موفقیت‌آمیز

تلویزیون سال 87 را خوب شروع کرد، پخش سریال «مرد هزار چهره» ساخته مهران مدیری یک اتفاق خوب برای آغاز سال بود. همه می‌دانند که مدیری در زمینه آثار طنز تلویزیون حرف اول را در ایران می‌زند، اما مرد هزارچهره را می‌توان اثری فراتر از یک سریال طنز ساده دانست. شاهد این ادعا واکنش‌های مثبت و منفی است که در بعد از پخش این سریال از طرف افراد موافق و مخالف بروز داده شد. بسیاری بر این باور بودند که مرد هزار چهره کمدی اجتماعی بود که با زبان طنز بسیاری از معضلات رفتاری آدم‌های امروزی را به تصویر کشیده بود. مهران مدیری که خود نقش اصلی این سریال را بازی می‌کرد، یکی از بهترین نقش‌آفرینی‌های دوره بازیگری خود را به نمایش گذاشت.

سریال «پیامک از دیار باقی» دیگر سریال نوروزی سال 87 بود که توانست نظر عموم مخاطبان را به خود جلب کند اما بعضی از زنان جامعه بخصوص قشر تحصیلکرده در مقابل این سریال گارد گرفتند و پیام‌های آن را مناسب خانواده ندانستند، اما سازندگان این سریال در پاسخ به این گروه یادآوری کردند که پیامک از دیار باقی فقط به منظور سرگرم ساختن عموم مردم ساخته شده است و به همین منظور سازندگان آن تلاش کرده‌اند با استفاده از عوامل جذابیت میزان سرگرمی این سریال را افزایش دهند. پیامک از دیار باقی با همه اینها توانست میزان مخاطب تلویزیون در نوروز را افزایش دهد.

مرگ تدریجی یک رویا، سریالی متفاوت

فریدون جیرانی برای اهالی و علاقه‌مندان به سینما نامی آشناست. این نویسنده و کارگردان از اردیبهشت 87 با سریال «مرگ تدریجی یک رویا» به شبکه 2 سیما آمد تا فعالیت خود در زمینه کارگردانی را در تلویزیون ادامه دهد. سریال مرگ تدریجی یک رویا که جیرانی آن را به عنوان اولین کار تلویزیونی خود مقابل دوربین برد از ابتدای پخش با واکنش‌های زیادی روبه‌رو شد. داستان و شخصیت‌هایی که جیرانی در سریال خود به آنها پرداخت تقریبا برای اولین بار بود که در یک اثر تلویزیونی مطرح می‌شدند. این سریال داستان زندگی زنی نویسنده و علاقه‌مند به زندگی مدرن را روایت می‌کرد که به دلیل وسوسه‌های خواهر دائم‌الخمر خود به زندگی خانوادگی خود پشت‌پا زد و با این انگیزه که نمی‌تواند با شوهر سنتی خود زندگی کند اتفاقات تلخ زیادی را برای خود و خانواده‌اش رقم زد. عموم مردم بخصوص خانم‌های خانه‌دار با این انگیزه سریال مرگ تدریجی یک رویا را پیگیری می‌کردند تا بدانند عاقبت زنی که هر روز یک تصمیم می‌گیرد چه می‌شود، اما قشر تحصیلکرده و روشنفکر این سریال را رد کردند و گفتند جیرانی با ساخت سریال مرگ تدریجی یک رویا نویسندگان بخصوص نویسندگان زن را زیر سوال برده است، اما جیرانی در پاسخ به این گروه تلویحا گفت که روشنفکرانی که از زندگی سنتی بریده‌اند و دوست دارند در ایران مدرن زندگی کنند حتما دچار فروپاشی شخصیتی و اعتقادی می‌شوند. البته روشنفکران جامعه سریال مرد هزار چهره را هم به باد انتقاد گرفتند که مدیری در پاسخ به آنها گفت روشنفکران نباید خود را تافته جدابافته از جامعه بدانند.

تابستان، یک مناسبت ویژه

مخاطبان تلویزیون بهار خود را با سریال مرگ تدریجی یک رویا و بیداری سپری کردند و به تابستان و اوقات فراغت و تعطیلی دانش‌آموزان رسیدند. در ابتدای این فصل بود که دکتر میرباقری معاونت سیما اعلام کرد بعد از این شاید به مدت 10 سال تابستان برای سیما یک مناسبت ویژه است چون ماه رمضان هم در تابستان خواهد بود و یک ماه از این فصل را باید با سریال‌ها و برنامه‌های ویژه ماه رمضان پر کرد. پیش از آغاز پخش سریال‌های ماه رمضان پخش سریال ترانه مادری از شبکه 3 سیما آغاز شد. سریالی خانوادگی که هر شب از شبکه 3 روی آنتن می‌رفت و آخر شب مخاطبان را پر می‌کرد. این سریال با محور قرار دادن چند جوان در کنار خانواده‌هایشان به بررسی روحیه و مشکلاتی که جوانان جامعه با آنها درگیر هستند پرداخت.

ترانه مادری توانست اقشار مختلف از همه گروه‌های سنی را با خود همراه کند. ترانه مادری را می‌توان یکی از سریال‌های موفقی دانست که هم جنبه آموزشی و هم جنبه سرگرمی را در ساختار خود مد نظر گرفته بود و هدف اصلی‌اش پر کردن اوقات فراغت عموم مردم از زن و مرد گرفته تا کودک و نوجوان بود. ماه رمضان که آغاز شد مردم روزه‌دار پای تلویزیون نشستند تا بعد از افطار خاطره ماه رمضان‌های سال‌های گذشته را زنده کنند. بخصوص این‌که کارگردانانی مانند سیروس مقدم و رضا عطاران با سریال‌های روز حسرت و بزنگاه این انتظار را در مردم به وجود آورده بودند که تلویزیون در ماه رمضان 87 سربلند خارج شود. سریال روز حسرت توانست تا حدودی این انتظارات را برآورده کند. عموم مردم با این سریال ارتباط برقرار کردند و مسائل ماورایی آن نظر مخاطبان را به سمت خود معطوف کرد، اما سریال بزنگاه را می‌توان اولین سریال رضا عطاران دانست که در جلب رضایت مردم ناکام ماند. بیشتر مخاطبان این سریال از مردم عادی گرفته تا مخاطبان خاص که با توجه به نام عطاران به دیدن این سریال نشسته بودند، بزنگاه را سریالی سطحی ارزیابی کردند که با تکیه بر لودگی بسیاری از حریم‌های اخلاقی و رفتاری مردم را نادیده گرفت. عطاران درباره سریال بزنگاه با هیچ نشریه‌ای گفتگو نکرد، اما سروش صحت نویسنده این سریال در گفتگوهای مختلفی عنوان کرد روزبه‌روز دایره محدودیت‌های آثار طنز تنگ‌تر می‌شود و برای رهایی از این محدودیت‌ها بهتر است مردم با سعه صدر بیشتری به آثار طنز نگاه کنند.

از یوسف تا یوزارسیف

با آغاز پخش سریال یوسف پیامبر(ع)‌ و تمایل فرج‌الله سلحشور در انجام گفتگو و توضیح درباره این سریال، بازار تبادل نظر میان مخاطبان این سریال و سازنده یوسف پیامبر (ع)‌ داغ شد. این سریال که جمعه‌شب‌ها از شبکه یک سیما روی آنتن می‌رود، در داخل و خارج از کشور مخاطبان زیادی پیدا کرد. مخاطبان این سریال را به دو گروه اصلی می‌توان تقسیم کرد. مردم عادی که بشدت به این سریال علاقه‌مند شده‌اند و مخاطبان خاص که با نگاهی کارشناسانه از نقطه‌نظر روایت تاریخی، قرآنی، شخصیت‌پردازی و... به دیدن این سریال می‌نشینند و همین نگاه کارشناسانه باعث شده آنها انتقاداتی تند و تیز به سریال یوسف پیامبر(ع)‌ داشته باشند؛ انتقاداتی که معمولا از طرف سلحشور به آنها پاسخ داده شده است. سلحشور در جواب این دسته از منتقدان همیشه تاکید کرده است که یوسف پیامبر(ع)‌ اثری مذهبی است و فقط کارشناسان مذهبی حق صحبت درباره این سریال را دارند و بقیه چون با آثار مذهبی بیگانه هستند، بهتر است درباره سریالی قرآنی مانند یوسف پیامبر(ع)‌ نظر ندهند.

پخش سریال یوسف پیامبر(ع)‌ که بیشتر به نام سریال یوزارسیف معروف است تا سال آینده نیز ادامه خواهد داشت. در حال حاضر سریال یوسف پیامبر(ع)‌ مانند بقیه سریال‌ها مسیر نمایش خود را طی می‌کند و آنچه بیشتر مردم را ترغیب می‌کند این سریال را با جدیت پیگیری کنند این است که زلیخا که پیر و فرتوت شده است چگونه جوان خواهد شد و به وصال یوسف خواهد رسید.

طاهره آشیانی