سمنوپزان، مراسمی ‌با قدمت نوروز

این‌روزها اصفهانی‌ها به رسم سنتی دیرین و به احترام آمدن بهار، سمنو می‌پزند.سمنو نوعی خوراک ایرانی است که پیشینه‌اش به ایران باستان برمی‌گردد و هم اینک نیز رواج دارد.

سمنو در گذشته‌های دور و در ایران باستان، از جوانه‌های تازه رسیده گندم که تقدسی به وسعت تاریخ بشر دارد، تهیه می‌شده است و آن را نماد زایش و باروری گیاهان می‌دانستند و البته آن چیزی که حضورش مایه زندگی با برکت می‌شود. به بیانی دیگر سمنو نمادی است از فراوانی و برخاسته از قدرت و مبارزه با ضعف.

دکتر ریاحی، مورخ و مردم‌شناس، سمنوپزان را بیشتر منحصر به مناطقی با قدمت تاریخی و برخوردار از سنت‌های کهن می‌داند و می‌گوید: مراسم سمنوپزان در اصفهان و خراسان برگزار می‌شده است، ولی این مراسم بویژه در اصفهان مربوط به مناطق کویری همچون نایین، اردستان و کاشان بوده که البته خوراسگان که قدمت آن به پیش از اسلام باز می‌گردد، محل اصلی این آیین محسوب می‌شود.امروزه سمنو را با دو هدف تهیه می‌کنند که در بیشتر اوقات، هدف دومی، منظور نخستین را نیز در برمی‌گیرد. اگر به صورت ساده و بدون نیت ویژه‌ای و تنها به منظور قرار دادن در سفره هفت‌سین باشد که تقریبا 8 6 روز مانده به عید نوروز مقدمات پخت سمنو را فراهم می‌کنند.  اما اگر فردی به نیت بخت، سمنو را نذر کرده باشد برای ادای نذر مراسم خاصی را برگزار می‌کند.

دکتر ریاحی می‌گوید: در پخت سمنو و نذری‌هایی از این دست، عده‌ای از دوستان و آشنایان که دارای نذری هستند و یا حتی حاجتی دارند، صاحب نذر و بانی پخت سمنو را از پیش خبر می‌کنند و او را از نیت و تصمیم‌شان مبنی بر آوردن بعضی لوازم مورد نیاز سمنو مانند بادام، گردو،‌ پسته و فندق و یا حتی آرد، باخبر می‌کند و او نیز موظف است که آنها را در زمان مناسب فرا خواند.

وی اضافه می‌کند: وقتی مقدمات پخت سمنو فراهم آمد و سمنو به مرحله جوشیدن رسید، زن‌هایی که نذر ریختن پسته یا بادام و ... را در دیگ سمنو دارند، نذری خود را مشت مشت در آن می‌ریزند و پس از افزودن مقدار متناسب از آرد، دوباره آن را با سلام و صلوات هم می‌زنند و پس از آن سمنو را «دم» می‌کنند و در بعضی جاها و از جمله اصفهان، روی دیگ را با مقداری آتش و خاکستر می‌پوشانند.

اگر چه این روزها سمنو با شور و اشتیاق گذشته پخته نمی‌شود و عطر سمنو مثل قبل در خیابان‌های اصفهان پراکنده نمی‌شود، ولی رسومی ‌از این دست که نمادی از استفاده از گندم به‌عنوان غذایی برگرفته از زمین و زینت‌بخش انسان است رسومی‌ منحصر به فرد است که باید در زنده نگاه داشتن آن کوشید، چرا که نمی‌توان از یاد برد که سمنو سین اصلی هفت‌سین است.