حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
قلعه شمیران دژی بر فراز سفید رود
قلعه شمیران یا سمیرم طارم درکنار سد سفیدرود و در جنوب بهرام آباد بر فراز تپه ای مرتفع و سنگی که رود قزل اوزن از جنوب آن می گذرد، قرار دارد.
پیشینه بنای آن را به دوران قبل از اسلام نسبت می دهند و در طول سالهای سده چهارم هجری تختگاه کنگریان (آل مسافر) بوده است.
عظمت و شکوه بی نظیر این دژ را می توان در نوشته های جهانگردان و جغرافی دانان مسلمان همچون ابودلف (331 ه. ق)، یاقوت حموی در ابن حوقل به سال 376 هجری قمری و ناصر خسرو (438 ه. ق) پی برد.
دژ شمیران نزدیک به دو قرن جزو قلعه های اسماعیلیان بوده و پس از هجوم هلاکو تا پایان دوره صفوی نیز در کشمکشهای سیاسی اهمیتی بسزا داشته است.
طرح کلی بنای قلعه به شکل مستطیل و ارتفاع برجها و دیوار نزدیک به 15 متر است که تمام آن را با کمک سنگهای لاشه و گچ به ضخامت هشت پا ساخته اند.
در فاصله های یک متری بنا کلافی چوبی در دل دیوار بکار برده اند که علاوه بر استحکام و همبستگی اجزا، نظمی منطقی به بنا بخشیده و از دور به صورت یک رج سنگ خودنمایی می کند.
در دیوار شمالی قلعه دو برج شکوهمند وجود دارد که در قسمت بالا دارای پنجره های بلند مستطیلی شکل با قوس نیزه دار هستند که بیشتر برای نگهبانی پایین قلعه از آنها استفاده می شد.
طرز ساختمان دیواره غربی قلعه با جانب شرقی تفاوت دارد و به جای برجهای مدور، دیواری صاف برآورده اند که نمای خارجی ساختمانهای این بخش قلعه بشمار می رود و به تمامی از گچ پوشش یافته و بخوبی حفظ شده است.
قسمت جنوبی دژ نیز دیواری صاف دارد که به خاطر رود قزل اوزن از امنیت بیشتری برخوردار بوده و نیازی به استحکامات دفاعی بیشتر احساس نمی شد.
ناصرخسرو قبادیانی درباره این قلعه مى نویسد: " به کنار شهر، قلعه اى بلند بنیادش بر سنگ خاره نهاده است، سه دیوار بر گرد آن کشیده و کاریزى به میان قلعه فرو برده تا کنار رودخانه، که از آنجا آب برآورند و به قلعه برند.
هزار مرد از مهتر زادگان ولایت در آن قلعه هستند تا کسى بیراهى و سرکشى نتواند کرد و گفتند آن امیر را قلعه هاى بسیار در ولایت دیلم باشد و عدل و ایمنى تمام باشد چنان که در ولایت او کسى نتواند که از کسى چیزى ستاند و مردمان که در ولایت وى به مسجد آدینه روند همگى کفش ها را بیرون مسجد بگذارند و هیچ کس کفش آن کسان را نبرد".
ابودلف ینبوعى جهانگرد عرب است که در سال 331 هجرى قمرى از قلعه شمیران دیدن کرد و در این باره مى نویسد: "به دژى از سرزمین دیلمان موسوم به سمیران رسیدم،ابنیه و عماراتى را که در این دژ دیدم تاکنون در هیچ یک از مراکز حکومت و سلطنت ملوک ندیدم.
در این قلعه دو هزار و هشتصد و پنجاه و اند خانه کوچک و بزرگ بود، صاحب دژ محمدبن مسافر بود و هر وقت اثرى ظریف و یا کار هنرى دقیقى مى دید، از سازنده آن خبر مى گرفت و نشان او را مى جست تا مى یافت، مال فراوانى براى او مى فرستاد و او را به محل خود دعوت مى کرد و متعهد مى شد در صورت آمدن چندین برابر آن مال را بدو بدهد.
هنگامى که هنرمند به خدمت او را مى رفت، او را در دژ مى نشاند و نمى گذاشت باقى عمر از آنجا بیرون رود، روستازادگان را نیز در دژ مى نشاند و به آموختن هنر و صنعت وامى داشت".
این روایتگری نشانگر تاریخ با عظمت این خطه بوده و علاوه بر ارزشهای تاریخی اهمیت معنوی این میراث را نشان می دهد.
از دیگر بناهای پیرامونی این قلعه "آرامگاه بزرگ یا قلعه ساسان" است که با طرحی هشت ضلعی از مصالح سنگ و آهک و بر قله کوهی ساخته شده است.
با فاصله اندکی نیز بنای تاریخی "آرامگاه کوچک" نیز طرحی همچون قلعه ساسان دارد و امامزاده قاسم نیز با پلانی مستطیلی متشکل از چند فضای مجزا بوده و به تدریج گسترش یافته است.
بنا امامزاده قاسم از سنگ لاشه ساخته شده است وفضاهای مختلف آن دارای پوشش گنبدی، طاق و تویزه و کاربندی است.
اسلوب بنای امامزاده شبیه قلعه ساسان می باشد ولی باید خیلی متاخر از دیگر بناهای این مجموعه باشد و به نظر می رسد متعلق به دوره ایلخانی یا صفویه است.
بنای چهار طاقی نیز که از مجموعه بناهای مجزای قلعه شمیران است به شیوه چهار طاقی های ساسانی ساخته شده در کنار آثار دو برج ویرانه دیگر که شبیه قلعه ساسان می باشد، خود نمایی می کند.
طارم در 90 کیلومتری غرب استان قزوین واقع شده است.
گفت و گو
