هرم وارونه

امروز همان فردایی است که اوباما از آن سخن می‌گفت، اما به ظاهر اشتیاق و اصرار او برای پرداختن به مساله کشمیر چندان به مذاق هندی‌ها که ادعا دارند طرف پاکستانی سعی دارد واشنگتن را وادار به حمایت از مطالباتش در مورد کشمیر کند چندان خوش نیامده است. با این حال تحلیلگران امور امنیتی مـی‌گـویـنـد خاستگاه ناآرامی‌های افغانستان را تا حدودی باید در منازعه قدرت بین هند و پاکستان جست و این که در غیاب حل و فصل اختلافات این دو راهکاری قطعی برای مهار بحران امنیتی افغانستان وجود ندارد.

جانیا دورماندی، از محققان مرکز علوم و ارتباطات بین‌الملل در دانشگاه هاروارد می‌گوید: مادامی که اختلافات دهلی‌نو و اسلام‌آباد برطرف نشده. نباید به قرار گرفتن افغانستان در مسیر صلح و آرامش امید چندانی داشت. او با اشاره به اظهارات اوباما در این زمـیـنـــــه مـــــی‌افـــــزایـــــد: رویـــکـــــرد رئیس‌جمهور منتخب آمریکا در ایـن حـوزه چندان هم عاری از حقیقت نیست.

چنین ایده‌هایی تا حدود زیادی بـــر دکــتـــریـــن ســرلـشـکــر دیــویــد پترائوس، فرمانده پیشین نیروهای آمریکایی در عراق انطباق دارد که نــاظــر بــر اجـرای طـرح افـزایـش نیرو]surge[  بود که بر اعاده آرامش و ثبات به این کشور منجر شد. او اکنون فرمانده کل نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و شمال آفریقاست که افغانستان را شامل می‌شود.

پترائوس از دیرباز حامی پروپا قرص دیپلماسی منطقه‌ای به عنوان کلید مبارزه با ناآرامی‌ها بوده است. او روز 15 اکتبر با شرکت در میزگرد روزنامه واشنگتن پست نیز یادآور شد تا آنجا که به افغانستان مربوط می‌شود جستجوی فرصت‌ها در هند را هم باید مد نظر داشت.

هدف از دیپلماسی هند ــ پاکستان باید ایجاد سطحی از اعتماد بین دو کشور و رها کردن پاکستان از ترس تاریخی‌اش از هند باشد. این ترس عامل اصلی بروز 3 جنگ بین 2 کشور بوده است. مطمئن‌ترین راه برای تحقق این هدف از نگاه اوباما یافتن راه‌حلی برای مساله کشمیر است. به ظاهر او پا را از مرحله تئوریک هم فراتر گذاشته و رایزنی‌هایی با بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا به عمل آورده و از او خواسته به عنوان نماینده  ویژه آمریکا در مساله  کشمیر قبول مسوولیت کند.

نگاه هندی‌ها

راجا موهان، از اعضای شورای مشورتی امنیت ملی هند معتقد است هیچ چیز به اندازه دیدگاه اوباما نمی‌تواند به منافع واشنگتن در شبه قاره لطمه بزند. او ادعا دارد روابط هند و پـاکستان هیچ‌گاه در گذشته به اندازه امروز خوب نبوده و به عنوان نمونه به بازگشایی گذرگاه تجاری بین پاکستان و کشمیر تحت کنترل هند که در گذشته تحولی دور از ذهن و ناممکن به نظر می‌رسید، اشاره می‌کند.

علاوه بر این آنچنان که موهان تـــوضــیــح مــی‌دهــد دهـلــی نــو و اسـلام‌آبـاد طـی مـاه‌هـای گـذشـته دستاوردهای پشت صحنه و اعلام نشده‌ای هم در مورد کشمیر داشته‌اند تا آنجا که دو کشور نقشه راهی برای حرکت در جهت حل این بحران تدوین کرده‌اند. بخش‌اعظم این دستاوردها مربوط به ماه‌های آخر قبل از فروپاشی دولت پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان بود.

موهان تاکید دارد این پیشرفت در غیاب تصمیم دولت جورج بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده که آخرین روزهای زمامداری خود را طی می‌کند برای کنار کشیدن از بحران کشمیر دست‌یافتنی نبود.  هندی‌ها تاکید دارند ورود مجدد آمریکایی‌ها به مساله کشمیر تنها موازنه به وجود آمده بین هند و پاکستان را بر هم می‌زند و نتیجه دیگری در بر نخواهد داشت. این که اگر پاکستان احساس کند واشنگتن  طرف آنهاست دیگر درصدد مصالحه با هند و حفظ شرایط موجود برنخواهد آمد و این کار را کمی برای هر دو طرف دشوار می‌کند.

نگاه متفاوت مشاوران اوباما

اوباما بسیاری از ایده‌های خود در حوزه‌ بین‌المللی را از بروس ریدل، مشاور ارشدش در امور جنوب آسیا به عاریت گرفته است. ریدل در سال 2007 میلادی در گفتگویی با نشریه فارین افرز که از طریق تله کنفرانس انجام شد گفته بود دولت آمریکا باید از تمامی نظرات و امکانات خود برای حل مساله کشمیر و پایان دادن به دهه‌ها دشمنی و عداوت بین هند و پاکستان استفاده کند.

ریدل در این مصاحبه ادعا کرد مساله کشمیر عامل اصلی سوق دادن پاکستان به سوی حمایت از تروریسم در 2 دهه گذشته بوده است. به رغم او و بسیاری‌ دیگر از کارشناسان امور شبه قاره هند دشمنی‌ بین هند و پاکستان که کشمیر به سمبل آن تبدیل شده عنصر اصلی در شکل گرفتن شرایط امنیتی منطقه از جمله افغانستان بوده است. برای سال‌ها بی‌اعتمادی دو جانبه هند و پاکستان به هم این دو را در جهت ایفای نقش در منازعه افغانستان و تبدیل این کشور به عرصه‌ای برای رویارویی سوق داده بود. هند به طور سنتی حامی منطقه‌‌ای افغانستان بوده در حالی که از نگاه پاکستان، افغانستان حیاط خلوت استراتژیک این کشور است که تحت شرایطی باید تحت نفوذ و سیطره هند در آید. پاکستانی‌ها هنوز یاد و خاطره آنچه در سال 1971 میلادی اتفاق افتاد و بنگالی‌ها با کمک ارتش هند درصدد جدایی از پاکستان برآمدند و عاقبت کشور بنگلادش را پایه‌گذاری کردند را از یاد نبرده‌اند. در شرایطی که افغانستان به لحاظ تاریخی مدعی تملک بر بخش‌هایی از پاکستان است، اسلام‌آباد نگران است قوت گرفتن افغانستانی برخوردار از حمایت هند تمامیت ارضی پاکستان را  به مخاطره افکند.

جنگ نامرئی

ارتش پاکستان به دفعات مانع از تعبیر خواب‌های هند در افغانستان شده است. این هدف با ایجاد شبکه‌‌‌ای از نیروهای جنگجو که به عنوان خط مقدم  ارتش پاکستان عمل می‌کنند، تحقق یافته است. مجاهدین تحت‌الحمایه پاکستان ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی که در آن‌زمان متحد هند بود را وادار به عقب‌‌نشینی از پاکستان کردند.

در ادامه طالبان با حمایت پاکستان مانع از تسلط مجاهدین نزدیک هند بر افغانستان شد. این رویارویی هـنوز هم ادامه دارد. هند تاکنون 7500 میلیون دلارکمک در اختیار دولت حامد کرزای رئیس جمهور افغانستان قرار داده و متعهد به پرداخت 450 مـیـلـیـون دلار کـمـک دیـگر هم شده است. هند بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان است و همین اواخر در اقدامی تحریک‌آمیز در دو شهر جلال‌آباد و قندهار واقع در نزدیکی مرز افغانستان کنسولگری دایر کرد.

پاکستان ادعا دارد نهادهای اطلاعاتی هند از این کنسولگری به عنوان پایگاهی برای خود استفاده می‌کنند اگر چه تاکنون نتوانسته ادله و شهودی در تایید این ادعا ارائه دهد. البته این سکه روی دیگر هم دارد و آن ادعای استفاده هندی‌ها از ایـن کـنـسـولـگـری برای حمایت از شبه نظامیان جدایی‌‌طلب در ایالت بلوچستان پاکستان است.

منبع: فارین افرز
مترجم‌:‌رضا سادات