کاهش جرائم در ماه مبارک رمضان‌

امروز: راننده دو پایش را محکم روی پدال‌ها می‌کوبد و دستش را روی بوق می‌فشارد. راننده جلویی سرش را از پنجره بیرون می‌آورد، هنوز دهانش را باز نکرده که کنار دستی‌اش می‌گوید دهان روزه زشت است. راننده اول می‌خواهد از ماشین پیاده شود که موتورسواری رهگذر، مانع می‌شود: صلوات بفرستید. نزدیک اذان است، 2 راننده هر یک به راه خود ادامه می‌دهد و غائله پایان می‌یابد.

سردار اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده نیروی انتظامی، می‌گوید: «در ماه مبارک رمضان، جرائم بین 20 تا 30 درصد کاهش می‌یابد.» رضا جعفری، معاون دادستان تهران در دادسرای امور جنایی تهران، نیز خبر می‌دهد: «طی مدت سپری شده از ماه مبارک رمضان جرائم خشن بسیار کاهش داشته است.»

کاهش آمار جرم و بزه در ماه رمضان، امری محسوس و آشکار است که همگان بر آن اتفاق‌نظر دارند. تجربه نشان داده است هر ساله با فرارسیدن ماه نزول قرآن، بسیاری از جرائم با تنزل آمار مواجه می‌شود و حتی گروهی از بزهکاران خرد که گاه توجه چندان به اصول اخلاقی و زندگی اجتماعی ندارند نیز می‌کوشند از حیطه و چارچوب‌های مقرر  خارج نشوند و عرف جامعه را در نظر داشته باشند.

کاهش آمار جرائم در ماه رمضان نه‌تنها در ایران که در دیگر کشورهای مسلمان نیز محسوس است به گونه‌ای که مدیر اداره امنیت ترکیه اخیرا در اظهار نظری خاطر نشان کرد: «هر سال در ماه مبارک رمضان میزان تخلفات و ارتکاب جرائم در این کشور به نحو چشمگیری کاهش می‌یابد. در سال 2006 به طور میانگین ماهانه 7 هزار و 718 مورد تخلف در شهر استانبول روی داد و در سال 2007 نیز 5 هزار و 806 تخلف به وقوع پیوسته که این آمار در ماه رمضان سال 2006 به 3 هزار و 151 مورد و در همین ماه در سال 2007 به 2 هزار و 476 مورد کاهش یافت.»

بسیاری از آسیب‌شناسان اجتماعی، جرم‌شناسان و روان‌شناسان بر این عقیده هستند که مذهب به عنوان اصلی‌ترین عامل خودکنترلی، افراد را از کجروی و رفتارهای نابهنجار و پرخطر دور نگه می‌دارد و طبیعتا هر چه فضای جامعه مذهبی‌تر باشد این خودکنترلی نیز در بین شهروندان بیشتر می‌شود.

سردار احمدی‌مقدم در این‌خصوص خاطر نشان می‌‌کند: «خوشبختانه در ماه مبارک رمضان با فضای معنوی که در کشور به وجود می‌آید اصولا با کاهش جرائم روبه‌رو هستیم. انتظار ما این است که با توجه به معنویت این ایام عموم مردم نسبت به رعایت هنجارهای ظاهری دقت نظر کافی داشته باشند.»

قاضی جعفری نیز متذکر می‌شود: «آمار پرونده‌های ارجاعی به شعب دادسرای جنایی در روزهای ماه رمضان کاهش آمار جرائم را تایید می‌کند و این امر نشان‌دهنده رابطه معکوس گسترش معنویت و وقوع جرائم است.»

سردار رجب‌زاده، رئیس پلیس پیشگیری نیروی انتظامی، نیز تصریح می‌کند: «برجسته‌ترین اثر ماه مبارک رمضان کنترل انسان و مهار تمایلات جسمانی و تقویت روحیه مقاومت در برابر جاذبه‌های نفسانی است. رشد این اصلاح اجتماعی را باید در گرایش افراد جامعه به معنویت دنبال کرد. این راهکار بزرگ معنوی می‌تواند راهگشای دیگر معضلات جامعه اسلامی نیز باشد».

وی در ادامه با ارائه آماری می‌گوید: «سال گذشته در ماه رمضان سرقت منزل 30 درصد، سرقت بانک‌ها 57 درصد و راهزنی 67 درصد کاهش داشت، همچنین درخصوص سرقت اتومبیل و لوازم داخل آن، جیب‌بری، قتل و سایر جرائم نیز کاهش کلی جرم داشتیم.»کارشناسان علاوه بر اعمال سیاست‌های کیفری و وضع مجازات برای متخلفان و بزهکاران به عنوان عوامل کنترل بیرونی از چندین عامل موثر دیگر برای جلوگیری از سقوط افراد به ورطه جرم یاد می‌کنند و نقش آنها را بسیار پررنگ می‌بینند. محمدحسین شهریاری، بازپرس جنایی تهران در این رابطه می‌گوید: «اعتقادات مذهبی و ترس از قانون از عوامل بازدارنده ارتکاب جرم است و در ماه رمضان از آنجا که اعتقادهای مذهبی مردم بیشتر است، کمتر به جرم و بزه دست می‌زنند».

وی می‌افزاید: «زمانی که مردم از نظر فکری و جسمی درگیر مراسم‌ مذهبی باشند کمتر به مسائل دیگر می‌اندیشند و به همین سبب علاوه بر ماه رمضان جرایم در ایام محرم و اعیاد و روزهای جشن نیز کاهش می‌یابد.»
نقش باورهای مذهبی در هدایت افراد و جامعه به سوی مسیر صحیح زندگی نکته‌ای است که بسیاری از متخصصان علوم رفتاری و جامعه‌شناسان غربی نیز بر این عقیده دست یافته‌اند و آن را غیرقابل انکار می‌دانند به گونه‌ای که زوال اخلاقیات در غرب، افزایش میزان جرم و جنایت در این کشور‌ها و شیوع انواع فسادهای اخلاقی را نتیجه روی گرداندن شهروندانشان از دین‌باوری می‌دانند.

کاظم بیرجندی، آسیب‌شناس اجتماعی، می‌گوید: «تمامی جوامع برای ایجاد و حفظ امنیت، مجموعه‌ای از قوانین کیفری و جزایی وضع می‌کنند و حتی به راهکارهایی همچون کنترل معابر و اماکن عمومی از طریق دوربین‌های مدار بسته متوسل می‌شوند و تلاش می‌کنند پلیس را به عنوان حافظ قانون در سطح شهرها مستقر کنند و تا حد امکان از پیشرفته‌ترین تجهیزات نیز بهره بگیرند. تمامی این اقدامات کاملا لازم و ضروری است و نمی‌توان در آن تردید کرد، اما به کرات دیده می‌شود با وجود تمامی این تمهیدها هنوز هستند بسیاری که از خلاها و فرصت‌ها استفاده‌های مجرمانه می‌برند و برای رسیدن به منافع خود تمامی قوانین کشور و حقوق دیگران را نادیده می‌گیرند. در بسیاری از موارد مجرمان حتی با علم به قانون و آگاهی از مجازات، دست به عملی مجرمانه می‌زنند تا به سود و منفعت برسند. این افراد جرم را سودآور تشخیص می‌دهند و به همین سبب نیز بر ترس خود از قانون غلبه می‌کنند؛ بنابراین برای متوقف کردن آنها و بازداشتنشان از تبهکاری هیچ راه عملی و موثری وجود ندارد چراکه هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند تک‌تک شهروندان را به طور کامل زیرنظر بگیرد و به محض این که فردی خطایی مرتکب شد، مانع از ادامه مسیر او شود.»

وی می‌‌افزاید: «بنابراین جرم به عنوان یک حقیقت در تمام جوامع پذیرفته شده و این سوال پیش آمده که به جز وضع قوانین و به کارگیری از قوای قهریه از چه عامل دیگری می‌‌توان برای کاهش آن و رساندن میزان بزه به حداقل ممکن بهره گرفت. پاسخ این سوال کاملا روشن است؛ تقویت اخلاقیات، بالا بردن آستانه تحمل مردم و پالایش احساسات و افکار منفی در نزد آنها نقش و تاثیر بسزایی در این خصوص دارد و در این بین یکی از اثرات مثبت مذهب و باورهای معنوی رسیدن به همین نکاتی است که ذکر شد. فرد متدین به سبب ایمان به خدا، ملزم کردن خود به رعایت اصول دینی و اخلاقی و باور به این که خداوند ناظر اعمال انسان‌هاست، بی‌شک بسیار آرام،‌ متین و منطقی‌تر رفتار می‌کند و در برابر ناکامی‌ها و ناملایمات، منطق و استدلال خودش را نمی‌بازد و تسلیم نمی‌شود. بنابراین رفتار‌های مجرمانه نیز بسیار کمتر از او سر می‌زند. تحقیقاتی که در این خصوص صورت گرفته ثابت کرده که فقط درصد بسیار کمی از زندانیانی که به خاطر جرائم عمومی محکوم شده‌اند، باورهای دینی داشته یا در خانواده‌های مذهبی تربیت شده‌اند. مسوولان فرهنگی جامعه باید تمام تلاش خود را به کار گیرند تا علاوه بر ماه رمضان، تمام روزها و ماه‌ها، فضای معنوی در کشور حاکم شود تا آمار جرم و جنایت نیز کاهش یابد.»

 علیرضا رحیمی نژاد