حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
آیا پلاستیک زیستی جایگزین آلاینده سفید میشود؟
محیط زیست به فناوریهای نوین پناه میبرد
در آینده پلاستیکها چگونه خواهند بود؟! آیا میتوان گفت که استفاده از ذرت بهعنوان محصولی کاربردی در تهیه مواد جدید، میتواند پاسخی مناسب برای مشکل بزرگی به نام زبالههای غیر قابل دفع از جمله پلاستیکهای دورریز تلقی شود؟ این موضوعی است که کارشناسان و متخصصان با توجه به لزوم حفاظت از محیط زیست آن را به چالش کشیدهاند.
در این میان، متخصصانی پیدا میشوند که این پرسش مهم را بصراحت و به شیوهای جالب توجه مطرح میکنند: زمین عزیز! جوانب مثبت و منفی زیستمحیطی استفاده از پلاستیکهای مبتنی بر ذرت به عنوان جایگزینی برای پلاستیکهای تولید شده از مواد نفتی را چگونه میتوان مورد ارزیابی قرار داد؟
اسید پلیاکتیک(PLA) ، ماده پلاستیکی تولید شده از گیاهان (عمدتا ذرت) خیلی زودتر از آنچه تصور میشده است به عنوان جایگزینی برای پلاستیکهای مبتنی بر نفت عمومیت یافته است.
درحالی که کشورهای بیشتری از چین، ایرلند، آفریقای جنوبی، اوگاندا و حتی منطقه سانفرانسیسکو در اعمال ممنوعیت در تولید کیسهها و کیفهای پلاستیکی رایج تبعیت میکنند،PLA بهعنوان جایگزینی مناسب و از همه مهمتر تجزیهپذیر برای پلاستیکهای سنتی در نظر گرفته شده است. اکنون در بسیاری از کشورهای توسعهیافته جهان، به پلاستیکهای سنتی حاصل از فرآیندهای نفتی عنوان آلاینده سفید اطلاق میشود.
ویژگی بارز این نوع پلاستیک، تجدیدپذیر بودن آن است، چون ریشه اصلی تولید آن به گیاهانی نظیر ذرت باز میگردد. متخصصان استفاده از آن را شیوه مدرنی دیگر برای کاهش آلایندههای زیستمحیطی در دنیای در حال گرم شدن به حساب میآورند. از آن گذشته PLA هنگام تجزیه شدن در طبیعت، گازها و ترکیبات سمی از خود برجای نمیگذارند.
با این حال منتقدان میگویندPLA و نظریه تولید انبوه آن برای مقابله با مشکل بزرگ و جهانی پلاستیکهای دورریز کار چندانی نمیتواند انجام دهد. موضوع مهم این است که چنین پلاستیکی به رغم تجزیهپذیر بودن، با سرعت بسیار کندی به دامان طبیعت باز میگردد. به عقیده متخصصان، گرچه ممکن است این پلاستیک زیستی در نهایت و در مدتی بالغ بر 3 ماه آن هم در محیط ترکیبی کنترل شدهای (محیطی با گرمای 140 درجه فارنهایت و حضور حجم قابلتوجهی از میکروبهای تجزیهکننده) به ذرات سازنده خود یعنی دیاکسیدکربن و آب تجزیه شود، اما در محیطها و شرایط عادی که خبری از این سیستمهای پیشرفته و پر هزینه کنترلی نیست، ممکن است این فرآیند زمان قابلتوجهی را به خود اختصاص دهد.
از آن گذشته، برآورد متخصصان نشان میدهد تجزیه کامل یک بطری تولید شده از PLA در طبیعت، جایی که نشانی از محیطهای کنترل شده نیست زمانی بین 100 تا 1000 سال به طول خواهد انجامید؛ اما اینها پایان مشکلات استفاده از این اسید پلی اکتیکی نیست. مساله دیگر این است که چون ریشه و اساس تولید این پلاستیک متفاوت از پلاستیکهای رایج در بازار است، هنگام تجزیه شدن و مورد پردازش مجدد قرار گرفتن نیز باید جدای از آنها باشد. از این رو به جای این که همچون پلاستیکهای عادی دور ریز، راهی کارخانجات چرخه مجدد شود باید در تاسیسات پیشرفته ترکیبی مورد پردازش قرار گیرد. حال در کشوری نظیر آمریکا که تحقیقات گستردهای روی این فرآیند نوین صورت گرفته تنها 113 مورد از این نوع تأسیسات وجود دارد.
از آن گذشته PLA عموما از ذرت مهندسی شده ژنتیکی ساخته میشود. حال تصور کنید چه مزارع گسترده و بیانتهایی از این نوع گیاه و گیاهان مشابه باید زیر کشت برود تا مواد اولیه آن تامین شود PLA . از ذرتی تولید میشود که مهندسی ژنتیکی شده است، پس این مهندسی در تمامی این مزارع باید صورت گیرد، اما تاکنون خطرات احتمالی این نوع محصولات برای سلامت انسان و محیط زیست روشن نشده است. برخی بر این باورند که چنین خطراتی میتوانند قابل توجه باشند.
با توجه به تمامی این مسائل به نظر نمیرسد فناوری نوینی همچون PLA بتواند جایگزین خوب و مطمئنی برای پلاستیک در آینده باشد، چه بسا که خود این ماده موجب ایجاد آلودگیهای زیستمحیطی نگران کنندهای شود.
فاطمه پورمزرعه
گفت و گو
