یادگارهای‌ فرهنگی ‌و ‌طبیعی ، در ‌معرض‌ خطر

کشورمان ایران خوشبختانه غنی از میراث تاریخی و فرهنگی و هم میراث طبیعی بسیار ارزشمند است.

تنوع اقلیمی، پستی و بلندی فراوان، دسترسی به آب‌های آزاد و بالاخره فعالیت چند هزار ساله بشر در این سرزمین، تنوع زیستی و تنوع چشم‌انداز بی‌نظیری را بوجود آورده که منشاء بسیاری از برکات و تولیدات و شکوفایی استعدادهای مردم این مرز و بوم شده است. هر چند باید این نکته را نیز در نظر گرفت که اقلیم خشک و نیمه خشک حاکم برکشور تعادل بین اجزاء مختلف حیات و اکوسیستم‌ها را بسیار شکننده کرده  است، اما  برقراری مجدد تعادل اکولوژیک در سرزمین‌های تخریب شده بسیار دشوار است.

متاسفانه ناکارآمدی در دوره‌های مختلف مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست کشور، اثرات ناخواسته و نامیمون توسعه شتابزده و
‌بی‌برنامه و بالاخره طمع ورزی‌ها و عدم احترام به حقوق اجتماع و کشور باعث شده که محیط‌زیست کشور تاوان سختی را در این راه بپردازد که در بعضی موارد غیر قابل احیاء و رو به زوال هستند.

در گزارش بانک جهانی که در سال 2002 میلادی خسارات زیست محیطی را در تمام کشورهای جهان تعیین می‌کرد، وضعیت خسارات کشورمان قابل توجه و چشمگیر است.

براساس این گزارش، متاسفانه در سال 2002 میلادی ما نزدیک به 9درصد درآمد ناخالص ملی که رقمی نزدیک به 80 هزار میلیارد ریال می‌شود در اثر خسارات زیست محیطی از دست داده‌ایم که حدود 67 هزار میلیارد ریال آن خسارت مستقیم به کشورمان و حدود 12‌هزار‌میلیارد ریال به محیط زیست جهان بوده است.

مهندس مسعود باقرزاده کریمی، کارشناس مسوول تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست در توضیح این گزارش می‌گوید: ‌بررسی جزء به جزء خسارات نشان می‌دهد که بیشترین خسارات با 25500  میلیارد ریال در بخش آب و پس از آن با 22600  میلیارد ریال در بخش سرزمین وجنگل که شامل اراضی کشاورزی، جنگل‌ها و مراتع، تالاب‌ها و فرسایش می‌شود، بوده است.

حتی در  شاخص جهانی عملکرد ‌محیط زیستی سال 2008،   2008(Environmental Performance Index (EPI) که در مجمع جهانی اقتصاد منتشر شد، نشان از کاهش رتبه ایران در مقایسه با سال 2006 دارد اگرچه مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست این گزارش را تایید نمی‌کنند و با ارائه آمارهایی دیگر بیان می‌کنند که حتی ارتقا وضعیت نیز داشته‌اند.

شاخص عملکرد محیط زیستی جهانی  بر دو هدف اصلی حفاظت از محیط‌زیست از جمله کاهش فشارهای زیست‌محیطی بر سلامت انسان‌ها و ارتقای وضعیت زیست‌بوم‌ها و مدیریت صحیح منابع طبیعی تاکید دارد که این دو مؤلفه توسط 25 شاخص در 6 زمینه سلامت محیط‌زیست، آلودگی هوا، کیفیت منابع آب، تنوع زیستی و زیستگاه، کیفیت منابع طبیعی مولد و  تغییرات جوی اندازه‌گیری می‌شود.

در یک برآورد جهانی و بر اساس بررسی‌های(2003 WWF)- منابع طبیعی کشورمان با ظرفیت تولید ماده زنده بسیار کم یعنی بطور متوسط 8/0 هکتار زمین دارای قابلیت تولید به ازای هر نفر، مجبور است تحمل حدود سه برابر مصرف بیش از توان طبیعی خود را تحمل کند، چرا که میزان جاپای بوم شناختی (جاپای بوم شناختی: Ecological Footprint (EF) این شاخص مشخص می‌کند که چه مساحتی از اراضی دارای قابلیت تولید ماده زنده (چه زمینی و چه دریایی) با استفاده از فناوری رایج، برای تامین نیازهای مصرفی سالانه یک نفر و دفع ضایعات وی لازم است. واحد این شاخص، هکتار(متوسط جهانی) به ازای هر نفر می‌باشد) هر ایرانی بطور متوسط 4/2 هکتار زمین دارای قابلیت تولید می‌باشد و دارای 6/1-‌ هکتار کسری سرانه منابع می‌باشد که اگر عدم توازن جغرافیایی جمعیت، ثروت، تولیدات صنعتی و منابع طبیعی کشور را نیز لحاظ کنیم وضعیت بحرانی‌تر به نظر
خواهد رسید.

حمیده سادات هاشمی‌