طرح تحول اقتصادی در کسوف‌

در نخستین روزهایی که رئیس‌جمهور از اجرای طرح بزرگی برای ایجاد تحول در اقتصاد کشور خبر داد، همه مردم منتظر بودند تا جزئیات بیشتری از این طرح را بشنوند؛ اما تاکنون در هر نشستی که با طیف‌های مختلف از جمله اقتصاددانان، فعالان اقتصادی و... داشته است، فقط به ارائه کلیات طرح و 7 محور تعریف شده در طرح پرداخته است.
از سوی دیگر، نمایندگان مجلس که بر ارائه این طرح برای بررسی بیشتر به مجلس اصرار دارند، بیکار ننشسته و کمیسیون ویژه‌ای را به منظور بررسی آن در مجلس تشکیل داده‌اند تا با همکاری کارشناسان و چهره‌های اقتصادی، طرح رئیس‌جمهور را مورد بررسی قرار دهند.

آنچه در مورد این طرح حائز اهمیت است، اشتراک نظر اکثر کارشناسان و فعالان اقتصادی در مورد مثبت بودن کلیات طرح ارائه شده است، اما نکته‌ای که آنها بر آن تاکید دارند، روش‌های اجرایی طرح است که هنوز جزئیات آن برای قضاوت کارشناسان اعلام نشده است.

در حال حاضر طرح دولت در کارگروه‌های تخصصی که به این منظور تشکیل شده است، در دست بررسی قرار دارد، اما خبری شدن طرح، پیش از پایان کارهای مطالعاتی آن در دولت، اشتیاق مردم، کارشناسان و نمایندگان مجلس را برای اطلاع از جزئیات آن بیشتر کرده و هر قدر دوره انتظار مردم برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره طرح طولانی شود، عطش دانستن هم بیشتر خواهد شد.

دانستن حق مجلس است‌

عادل‌آذر، استاد دانشگاه و عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس هفتم به خبرنگار ما می‌گوید: طرح تحول اقتصادی دولت، یکی از مهم‌ترین برنامه‌هایی است که دولت نهم تاکنون پیگیری کرده است و در حاشیه و توضیح آن آمده؛ طرح تحول اقتصادی کشور به این معنی است که قرار است مهم‌ترین و اولویت‌دارترین برنامه اقتصادی کشور به اجرا درآید، بنابراین باید تمامی ابعاد، محتوا و زاویه‌های چنین طرح و برنامه مهمی به صورت شفاف در معرض نقد کارشناسان قرار بگیرد و در اختیار مراجع قانونگذار و تصمیم‌گیر گذاشته شود.

وی افزود: یکی از این مراجع که جزو ارکان نظام نیز هست،‌ مجلس شورای اسلامی است. نمایندگان مردم در مجلس براساس جایگاه و مطالبات بحقی که دارند، باید از جزئیات مسائل کشور باخبر شوند.

بنابراین طرح تحول اقتصادی نیز باید به صورت شفاف و مکتوب در اختیار آنها قرار گرفته و حتی در بعد نظارتی نیز بر اجرای طرح تحول اقتصادی باید نظارت داشته باشند.

وی با مثبت خواندن تشکیل کمیسیون ویژه طرح تحول اقتصادی در مجلس گفت: تشکیل این کمیسیون را باید به فال نیک گرفت؛ چراکه اهمیت آن در حد کمیسیون ویژه سیاست‌های کلی اصل 44 قانون است و باید مجلس به صورت جدی به بررسی این طرح بپردازد و تمام ابعاد و زوایای طرح تحول را مورد نقد و بررسی قرار دهد.

وی در ادامه گفت: بنابر اظهارات نمایندگان مجلس، تاکنون حتی یک برگ از طرح تحول اقتصادی در اختیار نمایندگان قرار نگرفته و به نظر می‌رسد دولت طبق رویه‌های گذشته که معمولا برنامه‌های خود را قبل از بررسی‌های کارشناسی و تحقیقات کامل و جامع به اجرا درآورده  از جمله انحلال سازمان مدیریت و ادغام شوراهای عالی اقتصادی  این طرح را نیز قبل از به پایان رساندن مطالعات و بررسی‌های کارشناسی اعلام کرده است.

وی افزود: در حال حاضر دولت کارگروه‌هایی را تشکیل داده است تا ابعاد مختلف طرح را بررسی کنند و باید منتظر شد تا نتایج این طرح مشخص شود.

نیازی به بررسی طرح تحول نیست‌

محمد رضا خباز، مخبر کمیسیون اقتصادی مجلس نیز در گفتگو با خبرنگار ما گفت: براساس برنامه چهارم توسعه کشور وظایفی بر دوش دولت گذاشته شده است تا آنها  را اجرایی کند، بنابراین محورهایی که در طرح تحول اقتصادی مطرح شده همان وظایفی است که بر دوش دولت گذاشته شده است، مثل هدفمند کردن یارانه‌ها که دولت براساس قانونی که قبلا به تصویب رسیده است، این وظایف را می‌خواهد اجرا کند. بنابراین نیازی به بررسی طرح تحول اقتصادی در مجلس نیست، اما اگر در اواسط کار به مشکل بربخورد و در جایی متوجه شد که خلا قانونی وجود دارد می‌تواند آن را در قالب لایحه جهت بررسی به مجلس ارائه کند.

قضاوت بدون اطلاعات دشوار است‌

محمد طبیبیان یکی از اقتصاددان‌های کشورمان با اظهار بی‌اطلاعی از جزئیات طرح تحول اقتصادی دولت می‌گوید: محورها و مبانی مطرح شده این طرح، قابل بحث است و چون از جزئیات آن اطلاعی نداریم، قضاوت کردن درباره طرح تحول اقتصادی مشکل است.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا طرح تحول اقتصادی باید برای بررسی به مجلس ارائه شود یا خیر، می‌گوید: به هر حال، هر کاری که قرار است دولت انجام دهد، باید قانون داشته باشد؛ بخصوص زمانی که بحث بر سر منابع و تخصیص و توزیع آن باشد، حال اگر بخواهند این گونه توجیه کنند که این طرح براساس قوانین موجود اجرا خواهد شد، بحث دیگری است.

جزئیات طرح شفاف شود

مهدی تقوی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی نیز به خبرنگار ما می‌گوید: طرح تحول اقتصادی نیز همانند برنامه و بودجه‌های سالانه که به بررسی و تصویب مجلس می‌رسد، باید در مجلس بررسی شود، زیرا با درآمدها و هزینه‌ها سر و کار دارد.

وی با نامشخص خواندن جزئیات طرح تحول اقتصادی گفت: در حال حاضر بسیاری از اقتصاددانان از جزئیات طرح و چگونگی اجرای آن اطلاعی ندارند و ضروری است که جزئیات آن با شفافیت لازم اعلام شود.

وی گفت: براساس اعلام دولت، کارگروه‌هایی برای بررسی طرح تحول اقتصادی در دولت تشکیل شده است و اشکال کار این است که این طرح پیش از آن که مطالعاتش به اتمام برسد، اعلام شده است. وی افزود: درخصوص هدفمند کردن یارانه‌ها که در قالب طرح تحول اقتصادی مطرح شده، اعلام شده که در نیمه اول سال اطلاعات اقتصادی خانوار جمع‌آوری و در نیمه دوم سال یارانه‌ها پرداخت خواهد شد که به نظر این کار که از حساسیت بالایی برخوردار است و باید بتدریج اجرا شود، عجولانه صورت می‌گیرد.

برخی اجزای طرح نیاز به قانون ندارد

اما محمد مدد، رئیس مرکز آمار ایران نیز در پاسخ به این پرسش که چرا اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها در قالب طرح تحول اقتصادی بدون بررسی کارشناسی و نظر مجلس آغاز شده است، به خبرنگار ما می‌گوید: برخی از موضوعاتی که در طرح تحول اقتصادی مطرح شده است، اگر نیاز به قانون داشته باشد، در مجلس مطرح و قانون لازم به آن تهیه می‌شود مانند مباحثی که مربوط به گمرک یا مالیات می‌شود که چون به موجب قانون بدست آمده، باید به موجب قانون نیز در آن تغییراتی ایجاد شود. اما برخی موضوعات است که قانون آن وجود دارد و حتی برای اجرای آن نیز الزام گذاشته شده است. بنابراین باید دستگاه‌های اجرایی زمینه اجرایی و زمان‌بندی آن را تنظیم کنند، لذا آغاز طرح جمع‌آوری اطلاعات خانوار که در جهت هدفمند کردن یارانه‌ها از مردادماه آغاز شد، به منظور شناسایی دهک‌های هدف صورت گرفت تا در قالب پرسشنامه‌هایی که پر می‌شود، وضعیت مالی خانواده‌ها که از نظر دارایی در چه موقعیتی هستند، شنایایی شود که البته این ابتدای کار است و درخصوص مقدار مبلغی که باید به صورت یارانه پرداخت شود، کارگروه‌های دیگری این موضوع را پیگیری می‌کنند.

وی در پاسخ به این پرسش که در تنظیم سوالات چه مقدار کار کارشناسی صورت گرفته و آیا از گروه‌های کارشناسی از جمله جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و جمعیت‌شناسان استفاده شده است، می‌گوید: از یک سال پیش کارهای مربوط به مبانی نظری و اقتصادی طرح انجام شده و در ابتدای امسال نیز از ما خواسته شد تا درخصوص بحث‌های آماری و طرح جمع‌آوری اطلاعات اقتصادی در کمیسیون طرح تحول اقتصادی شرکت کنیم که از آن موقع به طور دائم در این جلسات حضور داشتیم.

وی افزود: برای تنظیم پرسشنامه و تهیه اطلاعات درخواستی کارگروهی تعیین شد که از متخصصان تمامی دستگاه‌های‌ ذی ربط که شاید بیش از 20 دستگاه را در بر می‌گرفت، دعوت به عمل آمد و با ستاد عالی که تشکیل شد، روی این پرسشنامه یک طراحی اولیه صورت گرفت. البته با توجه به این که در این طرح از محققان طراحی پرسشنامه استفاده می‌کنیم، در بین آنها کارشناسانی با تخصص‌های مختلف جامعه‌شناسی، جمعیت‌شناسی و محققان سیستم پایگاه‌های اطلاعاتی و دستگاه‌های دولتی نیز حضور داشتند.