مقابله با تخریب سرزمین برای کشاورزی پایدار

سوءتغذیه، قحطی، مرگ و میر، مهاجرت دسته‌جمعی، جنگ‌های داخلی، آشفتگی‌های سیاسی، ناآرامی‌های منطقه‌ای و حتی مداخله‌های نظامی تنها برخی از عواقب بیابان‌زایی هستند که لمس شده‌اند و چه‌بسا ناهنجاری‌‌های ژنتیکی و جهش‌های ناخواسته در مناطق مبتلا به بیابان‌زایی نابودی جوامع گیاهی و جانوری، تخریب منابع آب و خاک، به‌هم خوردن تعادل اکوسیستم‌ها و کاهش تولید حیاتی، معضل‌های جهانی است که عوارض آن نه فقط ساکنان سرزمین‌های خشک، بلکه تقریبا کل ساکنان کره خاکی را که در غفلت به سر می‌برند، شامل می‌شود.

در کشور ایران نیز بنا بر آمار دفتر طرح و برنامه‌ریزی سازمان جنگل‌ها و مراتع، بیش از 50 میلیون هکتار اراضی بیابانی و مناطق خشک کویری وجود دارد که معادل یک‌سوم از خاک کشور است.

 این مناطق در میان رشته‌کوه‌های شمال، شرق و غرب کشور واقع شده و تمام مناطق کویری و بیابانی کشور را در بر گرفته است؛ همچنین 4/57 درصد از پارک‌های ملی، 3/11 درصد از آثار طبیعی ملی، 84 درصد از پناهگاه حیات وحش و 68 درصد از مناطق حافظت‌شده سازمان حفاظت محیط زیست در مناطق بیابانی قرار دارند.

این مساله در شرایطی است که طبق تحقیقات،‌ سالانه 5/1 میلیون هکتار از خاک‌های مرغوب ایران به بیابان تبدیل می‌شود و میزان تلفات سالانه خاک کشور برابر 20 درصد فرسایش طبیعی خاک‌ها و 7 درصد مقدار شسته شدن خاک در مقیاس جهانی است؛ بعلاوه درصد قابل ‌توجهی از اراضی کشاورزی نیز بر اثر آبیاری مفرط،‌ کشت یا برداشت‌های متوالی مرغوبیت خود را از دست داده و به علفزار، زمین‌‌های ماندابی یا شوره‌زار تبدیل شده، در حالی که برای تشکیل تنها یک میلی‌متر خاک قابل کشاورزی، 30 سال وقت لازم است. این مشکلات تنها به عنوان بخشی از عوامل تشدید بیابان‌زایی مطرح می‌شود.چرای بی‌رویه و عدم تعادل دام و مرتع، بهره‌برداری و جاده‌سازی‌های غیراصولی و چرای دام در جنگل، تبدیل اراضی جنگلی، استفاده بی‌رویه و غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی، نداشتن برنامه‌ریزی در دوره‌های خشکسالی، ناهماهنگی میان سازمان‌ها و نهادهای اجرایی کشور در مقابله با بیابان‌زایی و عدم بازنگری در اولویت‌ها و سیاست‌های پژوهش در این زمینه، از دیگر عوامل تخریب اراضی و افزایش سطح بیابان‌های کشور است.

از این‌رو انتخاب شعار روز جهانی بیابان‌زدایی از طرف سازمان ملل متحد با محوریت توسعه کشاورزی و با عنوان مقابله با تخریب سرزمین برای کشاورزی پایدار می‌تواند با تاکید بر اهمیت این موضوع بیش از پیش مورد توجه دولتمردان کشورهای عضو کنوانسیون بین‌المللی مبارزه با بیابان‌زایی ازجمله ایران باشد.