همکاری ‌اردک‌ها‌ در‌ کشت ‌برنج ‌

 برای اجرای کشت توام لازم است تا مزرعه به ارتفاع 60 سانتی‌متر توسط توری محصور شود. می‌توان از تورهای ماهیگیری غیرقابل استفاده برای این شیوه استفاده کرد. آشیانه‌ای برای جوجه اردک‌ها در حاشیه مزرعه در نظر گرفته می‌شود تا شب را در آنجا سپری کنند.

جوجه اردک‌های 2 تا 3 هفته‌ای را برای فعالیت‌می‌توان خریداری یا تولید کرد. زمان رهاسازی جوجه‌ اردک‌ها 2 تا 3 هفته پس از نشاء برنج در زمین اصلی است. تعداد جوجه اردک بستگی به میزان علف‌های هرز مزرعه‌ دارند. بین 200 تا 400 قطعه جوجه اردک برای هر هکتار در نظر گرفته می‌شود. جوجه اردک‌ها تقریبا از تمام گیاهان موجود در مزرعه به استثنای شالی تغذیه می‌کنند.

علاوه بر گیاهان موجود در مزرعه، اردک‌ها از حشرات موجود در مزرعه نیز تغذیه می‌کنند و در کاهش جمعیت آفاتی مانند کرم ساقه‌خوار و برگ‌خوار برنج موثر هستند.

اردک‌ها همچنین با فرو کردن نوک خود در داخل گل و لای شالیزار موجب تهویه خاک می‌شوند و گیاه برنج برای بقاء ریشه خود را افزایش می‌دهد. این افزایش ریشه به جذب بهتر و بیشتر موادغذایی کمک می‌کند که نتیجه آن بهبود سلامت گیاه و عملکرد بیشتر برنج خواهد بود. فضولات اردک در شالیزار به حاصلخیزی خاک کمک می‌کند و نیاز به کودهای شیمیایی کاهش می‌یابد.

جوجه اردک‌ها از هفته دوم یا سوم پس از نشاء تا زمان خوشه‌دهی برنج در مزرعه فعالیت دارند و در زمان خوشه‌دهی برای جلوگیری از تغذیه خوشه‌ها، خارج می‌شوند. هر کشاورز با توجه به ویژگی‌های مزرعه خود، طراحی کشت توام را می‌تواند انجام دهد. کشاورزان یک منطقه می‌توانند برای اجرای کشت توام با یکدیگر مشارکت کنند و به صورت یکجا انجام دهند تا در هزینه‌ها صرفه‌جویی شود. در طول مدت فعالیت جوجه اردک‌ها در شالیزار حدود یک کیلو به وزن آنها اضافه می‌شود که با احتساب تعداد آنها در هر هکتار می‌تواند برای کشاورز درآمد داشته باشد. این شیوه بخصوص برای زمین‌هایی که به طور طبیعی توسط دیوار منازل و یا زمین‌های مجاور محصور شده‌اند، بسیار موثر و به طراحی کمک خواهد کرد.

در زمان خوشه‌دهی و اقدام برای خارج کردن اردک‌ها از مزرعه، بسته به تصمیم کشاورز می‌تواند آنها را بفروشد و یا پرورش آنها را ادامه دهد. در برخی موارد وجین دستی می‌تواند مکمل خوبی برای کشت توام باشد.

سرخس آزولا یک گیاه آبزی است که در دهه 1360 از فیلیپین و هند وارد کشور شده و در شالیزارهای شمال کشور رها شد.

این سرخس آزولا که در زبان محلی به آن «اوتی تی» گفته می‌شود در مراحل اولیه کشت برای کشاورزان مشکلاتی را به‌وجود می‌آورد و از نظر محیط زیست به خفگی تالاب‌ها منجر شده و مانع از رسیدن آفتاب و هوا به درون آب می‌شود که اثرات مخربی در زندگی آبزیان دارد.

مهم‌ترین مشکل این گیاه آبزی در این است که دانش استفاده از آن همواره با آن وارد کشور نشد. فعالیت‌های انجام شده در پروژه‌ها، نشان داد که این گیاه می‌تواند منبع خوبی برای حاصلخیزی خاک شالیزارها باشد و جایگزین بخشی از کودهای ازته شود. بنابراین در برنامه‌های هفتگی کشاورزان راه‌های استفاده از سرخس مورد بررسی قرار گرفت و آزمایش‌هایی برای مدیریت آن به‌کار گرفته شد.

در بررسی‌های کشاورزان مشخص شد که در کشت توام برنج با اردک، که با هدف کنترل علف‌های هرز انجام شده است، هیچ‌گونه اثری از سرخس آزولا باقی نمانده است.

بنابراین موثرترین راه برای کنترل این گیاه کشت توام برنج با اردک است. علاوه بر آن زندگی این گیاه به آب بستگی دارد و می‌توان با مدیریت آبیاری برای مدتی کوتاه زمین را خشک کرد که این عمل به کنترل سرخس کمک خواهد کرد.

همچنین براساس مستندات پروژه بین‌المللی توسعه مناطق تالابی، از سرخس آزولا همچنین می‌توان برای ادامه پرورش اردک‌ها پس از خوشه دهی محصول استفاده کرد. این سرخس را می‌توان همراه با سبوس برنج به‌عنوان غذای اردک مورد استفاده قرار داد. بنابراین جمع‌آوری سرخس به شیوه مکانیکی می‌تواند راه حل دیگری برای کنترل این گیاه آبزی تلقی شود. ولی راه حل دیگری که می‌تواند علاوه بر حاصلخیزی خاک به ایجاد اشتغال و درآمد کشاورزان کمک کند، تولید کود کمپوست از این گیاه است.

تهیه کود از سرخس آزولا

از سرخس آزولا می‌توان کود گیاهی تولید کرد. این کود می‌تواند جایگزین خوبی برای کودهای شیمیایی باشد و یا می‌توان آن‌را به فروش رسانید. برای تهیه کود کمپوست از سرخس آزولا، گودالی در حاشیه مزرعه به ابعاد 3 متر طول، یک متر عرض و 5/1 متر ارتفاع حفر می‌شود. بسته به وسعت مزرعه و میزان سرخس ممکن است ابعاد گودال متفاوت یا بیشتر از یک گودال حفر شود.سرخس آزولا در نهر‌های آب و هم در مزارع رشد می‌کند و می‌توان برای تهیه کمپوست از هر دو منبع استفاده کرد. برای جمع‌آوری آزولا از نهرها بهتر است عرض نهر را در نزدیکی گودال حفر شده با توری مناسب که سرخس از آن خارج نشود، مسدود کرد. سپس سرخس را از قسمت‌های بالایی نهر به سمت توری هدایت و جمع‌آوری کرد. برای ریختن سرخس در گودال بهتر است به مدت 24 ساعت سرخس جمع‌آوری شده در حاشیه گودال، نگهداری تا رطوبت اضافی آن خارج شود.یک لایه به قطر 20 سانتی متر سرخس و یک لایه کلش در گودال ریخته و این عمل تا 20 انتی‌متری از سطح زمین ادامه می‌یابد تا گودال پر شود.

روی گودال را با خاک پوشانیده و برای مدت 4 ماه به‌همین صورت نگهداری می‌شود. کمپوست حاصل را می‌توان در قطعه‌ای از مزرعه به صورت آزمایشی به‌کار برد و سپس با شیوه‌ رایج کشاورز، از نظر شادابی و عملکرد محصول مقایسه کرد.افزایش مواد آلی خاک از این طریق موجب رشد موجودات ریزی می‌شود که غذای بسیاری از جانداران مفید در آب و خاک است. این شیوه حاصلخیزی خاک را برای تولید محصول بهتر فراهم می‌کند.بررسی‌ها نشان می‌دهد، برنامه‌ریزی مناسب و مشارکت تمام ذی‌نفعان برای اجرای مدیریت پایدار کشت بوم اهمیت دارد ومی‌تواند الگوهای مناسبی برای خروج از مشکلات فعلی به همراه داشته باشد.

حمیده سادات هاشمی