6 مجموعه تاثیرگذار بر رونق انتخابات

 وی تاکید می کند با وجود برخی نقدهای قابل توجه نسبت به اعتراضات اصلاح طلبان در مسائل انتخابات ، رویکردهای ساختارشکنانه امروزه در مقایسه با چند سال قبل طرفدار خاصی ندارد.

مصاحبه مشروح رضا طلایی نیک با جام جم در زیر می آید:

با توجه به اهمیت و تاثیری که نحوه برگزاری این دوره از انتخابات دارد، چگونه مشارکت حداکثری مردم در انتخابات تحقق پیدا می کند و تحقق این امر چه الزاماتی دارد؟

انتخابات یکی از شفاف ترین و مهم ترین عرصه های مردم سالاری دینی است . مشارکت حداکثری و رقابت آزاد، سالم و سازنده توام با محصول انتخابات یعنی انتخاب شایسته ترین افراد برای اداره امور کشور، از اهداف نظام انتخاباتی کشور به شمار می آید.

نظام انتخاباتی باید شامل اهداف کمی و کیفی باشد. در دهه های گذشته بیشترین رویکردهای تبلیغی و توجه افکار عمومی به شاخص های کمی ، یعنی مشارکت حداکثری در انتخابات بوده است که باید با سپری شدن 3دهه از عمر انقلاب اسلامی علاوه بر مشارکت حداکثری به نتایج کیفی و هنجارسازی های نوین در نظام انتخاباتی اهتمام داشته باشیم.

برای نیل به مشارکت حداکثری ، رفتارها و رویکردهای گوناگون مانند رقابتی تر شدن صحنه و تحرک رسانه ها و افزایش انگیزه های مردم توام با عملکرد درست مجریان و ناظران انتخابات و ارزیابی نتایج انتخابات در تحولات داخلی و عرصه بین المللی تعیین کننده است.

باید سطح آگاهی ها توام با شفاف سازی فرآیند انتخابات و مولفه های رقابت و مشارکت سیاسی ، اجتماعی مردم جدی گرفته شود.

تجربه 25انتخابات سراسری و همه پرسی در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، بیانگر نرخ بالای مشارکت سیاسی و انتخاباتی ملت ایران است.

در میان همه کشورهای دنیا، ملت ایران شاخص بالایی در میزان مشارکت انتخابات دارد و در واقع از آگاه ترین و سیاسی ترین ملت های جهان محسوب می شوند. میزان بالای مشارکت مردم در انتخابات در 29سال گذشته بیانگر رشد سیاسی و رویکردهای ملی در ایران اسلامی است.

به طور متوسط در 25انتخابات سراسری و همه پرسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی بین 60تا 65درصد از مردم در دوره های مختلف انتخابات شرکت کرده اند. بالاترین نرخ مشارکت در انتخابات به رفراندوم تاسیس نظام جمهوری اسلامی ایران در فروردین سال 58باز می گردد که پایه ریزی نظام جمهوری اسلامی ایران در این روز بوده است.

با تاکیدات خاص رهبر معظم انقلاب اسلامی و تلاش همه جانبه ، زمینه های مشارکت حداکثری مردم فراهم شده است . حضور گسترده و کم نظیر آحاد ملت در راهپیمایی سراسری 22بهمن سال جاری ، شاخص جدیدی برای پیش بینی مشارکت حداکثری مردم در انتخابات 24اسفند است.

ملت ایران با درک اثربخشی حضور در انتخابات ، به طور طبیعی و با نهادینه شدن فرهنگ انتخاباتی نیل به مشارکت در انتخابات را دارد. هرچند ممکن است برخی چالش ها و موانع طبیعی یا غیرطبیعی بر سطح مشارکت مردم در انتخابات اثر داشته باشد.

همان طور که تاکید دارید، مردم آگاهی بالایی درباره حضور در عرصه های سیاسی دارند و تاکنون بارها این مساله را به اثبات رسانده اند. اما امکان دارد برخی چالش ها در مقابل مشارکت حداکثری مردم وجود داشته باشد. این چالش ها را چه می دانید؟

برخی سختگیری ها در فرآیند انتخابات و ضعف تبلیغات و اطلاع رسانی توام با ناهنجاری در رقابت های انتخاباتی از قبیل استفاده از روش های نادرست تبلیغی و رقابتی ، به انگیزه ها و زمینه های مشارکت حداکثری مردم آسیب می رساند.

باید برای ارتقای سطح مشارکت مردم در انتخابات همه عوامل و مولفه های موثر مانند جایگاه رسانه ها، احزاب ، نامزدها، مجریان ، ناظران و نخبگان لحاظ شود. 6مجموعه رسانه ها، احزاب ، نامزدها، نخبگان ، مجریان و ناظران در رشد میزان مشارکت مردم در انتخابات تاثیرگذار هستند. البته برخی شیطنت ها و عملیات روانی بیگانگان در آستانه دوره های انتخاباتی گذشته نتیجه معکوس برای آنان داشته و از عوامل تهییج کننده مشارکت حداکثری مردم در انتخابات بوده است .

با برآورد رفتارهای مقدماتی مردم و نتایج افکارسنجی ها، مشارکت حداکثری در 24اسفند ماه سال جاری قابل پیش بینی است هر چند در برخی شهرهای بزرگ مانند تهران به دلایل گوناگون ازجمله نامناسب بودن نظام تبلیغات انتخاباتی و شفاف نبودن عملکردهای سیاسی ، نرخ مشارکت در دوره های اخیر کاهش یافته است.

اشاره کردید ناظران و مجریان انتخابات از کسانی هستند که در مشارکت حداکثری مردم تاثیرگذارند. در این دوره از انتخابات مسائلی مطرح و ادعا شد که این مسائل براساس قانون عمل نشده است ، تصور می کنید عملکرد ناظران و مجریان در این دوره چگونه بوده است؟

مجریان انتخابات در مراحل اولیه رسیدگی به صلاحیت نامزدها در بخش قابل توجهی از حوزه ها سختگیری های نامناسب داشته اند. نسبت به انتخابات مجلس ششم میزان رد صلاحیت ها در مرحله هیات های اجرایی افزایش یافته بود که نشان دهنده نوعی افراط در سختگیری نسبت به بررسی صلاحیت های داوطلبان بود.

البته در انتخابات مجلس هفتم نوعی تفریط و کم توجهی به استنادات و محتویات پرونده های نامزدها وجود داشت . لذا نوعی افراط و تفریط بین عملکرد هیات های اجرایی در دوره های هفتم و هشتم انتخابات مجلس بروز کرد.

شایسته است با آسیب شناسی عملکرد هیات های اجرایی در انتخابات مجالس هفتم و هشتم قوانین و نظارت ها بر انتخابات بازنگری شود.

نوعی ناکارآمدی در قوانین و اثربخشی شبکه نظارتی بر انتخابات با بروز افراط و تفریط در دوره های هفتم و هشتم مشاهده می شود. در دوره هفتم هیات های اجرایی با کم توجهی به انطباق قانون با شرایط نامزدها و در دوره هشتم با سختگیری ها و نوعی حاشیه روی ها در بررسی صلاحیت ها مواجه شدیم که موجب رنجش بسیاری از دلسوزان و مسوولان کشور و تذکرات موکد به دست اندرکاران انتخابات شد که البته هیات های نظارت شورای نگهبان بخش قابل توجهی از رد صلاحیت های سختگیرانه و غیرمنطقی را با تایید مجدد جبران کرد.

به نظر می رسد شفاف نبودن برخی از زوایای قانون انتخابات بویژه در رسیدگی به صلاحیت ها و مرتبط بودن نهادهای اجرایی و نظارتی با شبکه های حاشیه ای سیاسی و اجتماعی موجب افراط و تفریط در رسیدگی به بررسی صلاحیت ها در انتخابات می شود.

با تکمیل رویکرد واقع بینانه شورای نگهبان به رد صلاحیت های غیرمنطقی در مراحل قبل ، بخش مهمی از موانع و چالش های مشارکت حداکثری و شکل گیری رقابت عادلانه و سازنده در انتخابات مرتفع شده است.

به طور سنتی و طبیعی دو جریان اصلاح طلب و اصولگرا رقیب جدی یکدیگر در انتخابات در دوره های گذشته بوده اند، اما در این دوره گفته می شود علاوه بر رقابت بین این دو جریان سیاسی رقابتی هم درون اصولگرایان حاکم خواهد بود، چنین امری قابل تحقق است؟

لایه بندی های جدید و طیف های متنوعی در درون اصولگرایان و اصلاح طلبان زایش پیدا کرده است . نسبت به 3دهه گذشته ما روندی از تحولات در آرایش سیاسی و جناحی را هم در انتخابات و هم در سایر تحولات شاهد بوده ایم . اصولگرایان با توجه به ورود بیشتر نسل جدید و نیازهای تاریخی کشور باید ساختاری جامع تر برای این جریان بزرگ سیاسی ایجاد کنند. اقدام احزاب قدرتمند و فراگیر در میان اصولگرایان مهم ترین علت در شکل گیری طیف های متنوع در جریان بزرگ اصولگرایی است.

جریان بزرگ اصولگرایی نمی تواند با قالب های محدود سنتی و احزاب کم توان اداره شود، لذا برای اداره و استمرار جریان بزرگ اصولگرایی در کشور به مفهوم عام و فراگیر باید احزاب قدرتمند و نافذ توام با تعامل درونی میان اصولگرایان ایجاد شود.

برخی تنگ نظری ها و انحصارطلبی ها و کم توجهی به تشکیلاتی شدن فعالیت های اصولگرایان باعث آسیب پذیری این جریان در ائتلاف های موازی شده است که در انتخابات مجلس هشتم به طور طبیعی و با نگاه واقع بینانه در تهران و بیشتر حوزه های انتخابیه کشور دو جریان اصولگرا با اشتراکاتی در انتخابات فعال خواهند بود.

در صورت رفع نواقص ساختاری و عملکردی گروه های سنتی اصولگرا امکان پیشگیری از شکل گیری جریان دوم اصولگرا در انتخابات مجلس هشتم وجود داشت ، اما با کم توجهی تشکل های سنتی در میان اصولگرایان به ظرفیت های جدید اصولگرا زمینه شکل گیری دو جریان اصولگرا در انتخابات مجلس هشتم فراهم شده است.

اما باوجود حضور 2جریان اصولگرا در انتخابات مجلس هشتم ، وجوه اشتراک هم در رویکردها و هم در نامزدها وجود دارد.

وضعیت اردوگاه اصلاح طلبان را چگونه ارزیابی می کنید؟

شکل گیری چند جریان مجزا در درون جریان اصلاح طلب یک واقعیت انکارناپذیر است که تحول در درون اصلاح طلبان همانند اصولگرایان موجب شکل گیری آرایش های جدید انتخاباتی و تشکیلاتی شده است.

نوعی مرزبندی های جدید به دلیل انتقادهای درون جریانی و دغدغه ها از آینده سیاسی موجب شکل گیری طیف های بیشتر درون اصلاح طلبان بوده است که البته بین اصلاح طلبان و اصولگرایان تشکل های متعددی نیز وجود دارند که در نگاه کلی و گفتمانی و فراتشکیلاتی نوعی تعامل و نزدیکی محتوایی مبتنی بر عقلانیت ، اعتدال و کاهش تنش های جناحی بین طیف هایی از اصولگرایان و اصلاح طلبان و تشکل های خارج از این دو جریان مشاهده می شود.

در دهه آینده ، شاید باوجود استمرار تفکر اصولگرایی و مشی اصلاح طلبی آرایش و ساختار جدیدی در فضای سیاسی کشور پیش آید. در اطلس سیاسی ایران زایش ، تحول و پالایش تشکل ها و گروه های سیاسی به علل گوناگون سیاسی و اجتماعی قابل پیش بینی است.

تصور می کنید با توجه به تشکیل گروه های جدید در این دوره از انتخابات اقبال مردم بیشتر با کدام جریان سیاسی باشد، با توجه به این که مردم هنوز ذهنیاتی درباره مجلس ششم و عملکرد آن دارند؟

بر مبنای رفتار انتخاباتی مردم در شوراهای اسلامی شهر و روستای دوره سوم و مجلس هفتم ، در انتخابات مجلس هشتم در مقایسه با دوره های گذشته شناخت مستقیم از چهره های شاخص و عملکردهای نامزدها در گذشته و میزان پایبندی آنان به اصول انقلاب و نظام و کارآمدی ملاک های انتخاب خواهد بود.

مردم گلچینی از نامزدهای مورد علاقه خود را از سبدهای گوناگون انتخاباتی و سیاسی برخواهند گزید. سبد انتخاباتی مردم در انتخابات مجلس هشتم فراتر از قالب های ائتلاف ها و تشکل های خاص خواهد بود.

البته وجه غالب انتخاب مردم در مجلس هشتم رویکرد اصولگرایی است ، اما مردم برای گزینش نامزدهای خود از میان اصولگرایان ممکن است علاوه بر استفاده از فهرست های جریان های اصولگرا به برخی افراد ارزشی و کارآمد اصلاح طلبان نیز نگاه داشته باشند. مردم به جای انتخاب از یک فهرست خاص به گلچینی از نامزدهای اصولگرا، کارآمد و مبتنی بر ارزیابی عملکرد گذشته آنان اهمیت خواهند داد. البته با توجه به تنوع نامزدها و جهتگیری های افکار عمومی در کشور اکثریت مجلس هشتم رویکردی اصولگرایانه با حضور طیف های گوناگون خواهد داشت.

مردم بر مبنای معیارهای خود از میان همه نامزدها، صرف نظر از انتصاب به جناح و تشکیلاتی ، اصولگرایان حقیقی را در اولویت های انتخاباتی خود قرار خواهند داد.البته این ارزیابی و تحلیل به نتایج دوره های انتخابات گذشته مربوط است . با توجه به این که در تفکر اصولگرایی منحصر به یک جناح و چند تشکل خاص نخواهد بود. با تبیین رهبر معظم انقلاب اصولگرایی را باید از فراتر از جناح ها و تشکل ها جستجو کرد.

ارزیابی جنابعالی از عملکرد مجلس هفتم چیست؟

ضعف های ساختاری و عملکرد مجلس هفتم باوجود کارنامه موفق تر در مقایسه با مجلس ششم نباید مورد غفلت قرار گیرد. کم توجهی به ظرفیت ها و فقدان راهبرد و مصلحت اندیشی های بیش از حد از نقاط ضعف مجلس هفتم بود. در مقابل نقاط ضعف ، اهتمام مجلس هفتم به مسائل معیشتی مردم و فاصله گرفتن از تنش های نامناسب پارلمانی و سیاسی و حفظ فضای همکاری با دیگر ارکان نظام از نقاط مثبت مجلس هفتم در مقایسه با مجلس ششم بود.

در صورت اتخاذ تدابیر عملی برای جبران ضعف ها و تقویت عملکردهای مثبت می توان به نهادینه شدن رویکردهای تعادلی در مجلس هشتم امیدوار شد.

علاوه بر لزوم ورود اصولگرایان کارآمد به مجلس هشتم باید الگوی اتخاذ راهبردها و مدیریت های عمومی در مجلس هشتم در مقایسه با دوره قبل تقویت شود.

از روزنامه جام جم که در مجموع چند روزنامه برتر کشور به لحاظ میزان تیراژ و تنوع محتوایی در نقطه برتری قرار دارد و برای شفاف سازی در صحنه انتخابات تلاش می کند، سپاسگزار هستم.

ساختارشکنی طرفدار ندارد

با وجود برخی نقدهای قابل توجه در خصوص اعتراض های اصلاح طلبان در مسائل انتخابات ، رویکردهای ساختارشکنانه امروزه در مقایسه با چند سال پیش طرفدار خاصی ندارد.

اگر حامیان رفتارهای ساختارشکنانه با صراحت این رویکرد را تایید و تکمیل می کردند، بسیاری از حامیان و مشوقان این رفتارها در دوره مجلس ششم به عدول از این مواضع روی آورده اند. علاوه بر واکنش های مردم و نخبگان حتی درون اصلاح طلبان مرزبندی های جدید با رویکردهای ساختارشکنانه تقویت شده است.

شکل گیری برخی تشکل های جدید مانند حزب اعتماد ملی با مرزبندی شفاف نسبت به تندروی ها در درون اصلاح طلبان نشانه های بارز و واقع بینانه از منفعل شدن جریانات ساختارشکن هستند.

علاوه بر محدودیت های قانونی نقدها و اعتراض های درونی بین اصلاح طلبان و بازنگری در رفتارهای گذشته امکان تحرک و میدانداری تندروی های مجلس ششم را بشدت کاهش داده است . لذا نوعی مشی معتدل و مبتنی بر چارچوب های پذیرفته شده قانون و اصول نظام در میان اصلاح طلبان رو به تقویت است که زمینه های مردمی و سیاسی برای احیای مجدد اندیشه ها و رفتارهای ساختارشکنانه در درون نظام در حال حاضر وجود ندارد.

داریوش غفاری