حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
آشنایی با زمین لرزه های مهم یکصد سال اخیر
زمین لرزه ، حرکت ناگهانی یا لرزش لایه های زمین است که به واسطه آزادسازی ناگهانی انرژی ذخیره شده در توده سنگ های درون زمین ایجاد می شود. بیشتر زمین لرزه ها در مرزهای صفحه ای اتفاق می افتند؛ جایی که صفحه های تکتونیکی بزرگ از هم دور شده یا به هم نزدیک می شوند و چنانچه نقشه رویدادهای لرزه ای جهان ترسیم شود به خط شدگی رویدادها در مسیرهایی خاص از نقشه جغرافیایی کره زمین مشهود خواهد بود.
مسیرهایی را که زمین لرزه های بسیاری در امتداد آن رخ می دهند، اصطلاحا کمربند لرزه خیز می نامند. به طورکلی ، بیشتر زمین لرزه ها براساس نظریه زمین ساخت صفحه ای در امتداد کمربندهای نسبتا باریک از نوع ترانشه ها (مرز همگرایی دو صفحه )، پشته ها (مرز واگرایی دو صفحه ) و گسله های ترادیسی (مرز حرکت افقی دو صفحه نسبت به هم ) به وقوع می پیوندند. این نوع زمین لرزه ها به واسطه آزاد شدن ناگهانی انرژی تغییر شکل (استرین ) ذخیره شده ، به لحاظ برهمکنش دو یا چند صفحه زمین لرزه های زمین ساختی یا تکتونیکی نامیده می شوند. در این میان ، از آنجایی که فلات ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی در مسیر عبور کمربند لرزه خیز آلپ هیمالایا قرار گرفته است ، به این سبب کشور ما شاهد وقوع زمین لرزه های فراوان در یکصد سال اخیر به خاطر همگرایی صفحه عربستان و صفحه اوراسیا بوده است .
البته برخی از زمین لرزه ها منشا آتشفشانی دارند. به عبارت دیگر به دلیل بازشدگی ناگهانی کانال ها در سنگ های پوسته زمین ، تغییرات سریع حرکت مواد مذاب درون زمین (ماگما) یا به خاطر انباشته شدن بیش از حد فشار گاز در پوسته ، ایجاد می شوند. یکی از راه های تشخیص و تفکیک منشا این دونوع اصلی زمین لرزه ها (زمین ساختی و آتشفشانی ) از یکدیگر ثبت ارتعاشات لرزه ای با تجهیزات لرزه نگاری مناسب ، پردازش براساس نظریه های فیزیک زمین و تحلیل با توجه به ویژگی های زمین شناختی منطقه وقوع رویدادهای لرزه ای است .
دکتر غلام جوان دولوئی
استادیار زلزله شناسی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی
گفت و گو
