آشنایی با زمین لرزه های مهم یکصد سال اخیر

 مسیرهایی را که زمین لرزه های بسیاری در امتداد آن رخ می دهند، اصطلاحا کمربند لرزه خیز می نامند. به طورکلی ، بیشتر زمین لرزه ها براساس نظریه زمین ساخت صفحه ای در امتداد کمربندهای نسبتا باریک از نوع ترانشه ها (مرز همگرایی دو صفحه )، پشته ها (مرز واگرایی دو صفحه ) و گسله های ترادیسی (مرز حرکت افقی دو صفحه نسبت به هم ) به وقوع می پیوندند. این نوع زمین لرزه ها به واسطه آزاد شدن ناگهانی انرژی تغییر شکل (استرین ) ذخیره شده ، به لحاظ برهمکنش دو یا چند صفحه زمین لرزه های زمین ساختی یا تکتونیکی نامیده می شوند. در این میان ، از آنجایی که فلات ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی در مسیر عبور کمربند لرزه خیز آلپ هیمالایا قرار گرفته است ، به این سبب کشور ما شاهد وقوع زمین لرزه های فراوان در یکصد سال اخیر به خاطر همگرایی صفحه عربستان و صفحه اوراسیا بوده است .

 البته برخی از زمین لرزه ها منشا آتشفشانی دارند. به عبارت دیگر به دلیل بازشدگی ناگهانی کانال ها در سنگ های پوسته زمین ، تغییرات سریع حرکت مواد مذاب درون زمین (ماگما) یا به خاطر انباشته شدن بیش از حد فشار گاز در پوسته ، ایجاد می شوند. یکی از راه های تشخیص و تفکیک منشا این دونوع اصلی زمین لرزه ها (زمین ساختی و آتشفشانی ) از یکدیگر ثبت ارتعاشات لرزه ای با تجهیزات لرزه نگاری مناسب ، پردازش براساس نظریه های فیزیک زمین و تحلیل با توجه به ویژگی های زمین شناختی منطقه وقوع رویدادهای لرزه ای است .

دکتر غلام جوان دولوئی
استادیار زلزله شناسی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی