فرجام یک دیکتاتور

با مرگ او در سن 86 سالگی یکی دیگر از چهره‌های سیاسی آسیا که دوره‌ای طولانی از اواخر قرن بیستم حکمرانی کرده بود، به تاریخ پیوست.

سوهارتو که از سه هفته پیش به دلیل مشکلات قلبی، ریوی و کلیوی در بیمارستان بستری شده بود ساعت13:10 روز یکشنبه درگذشت.

در حالی که سوسیلو بامبانگ یودویونو رییس جمهوری و معاون او به همراه همسرانشان و گروهی از وزیران با کاروانی از 25 خودرو و اتوبوس به خانه سوهارتو رسیدند، مردم عادی در خیابان‌های اطراف تجمع کردند تا به سوگ مردی بنشینند که خاطرات متفاوتی از او در اذهانشان باقی است.

اندکی پیش از این جسد سوهارتو از بیمارستان به خانه‌اش منتقل شد و در میان هجوم خیل مردم، عکاسان تلاش می‌کردند تصویری از جنازه او در آمبولانس ثبت کنند.

رییس جمهوری اندونزی پس از 25 دقیقه از منزل سوهارتو خارج شد اما سخنی بر زبان نراند.

در این میان تدابیر امنیتی شدیدی نیز برقرار بود و به نظر می‌رسید شمار سربازان و نیروهای امنیتی بر شمار مردمی که به اطراف خانه دیکتاتور پیشین آمده بودند فزونی داشت.

در حالی که سوگوارانی با ظاهری آراسته و شیک وارد خانه سوهارتو می‌شدند، مردم طبقه فقیر شهری با لباس‌های رنگ و رو رفته و دمپایی لاستیکی از پیاده‌روها نظاره‌گر رفت و آمدها بودند.

سانتورو 32 ساله گفت: با دختر و همسرم آمده‌ام تا به سوهارتو ادای احترام کنم، فکر می‌کنم او خدمت زیادی کرد، اقتصاد در زمان او بسیار بهتر از امروز بود.

اما برخی دیگر از افرادی که در نزدیکی خانه سوهارتو تجمع کردند، عقیده داشتند که مردم اندونزی واکنش متفاوتی خواهند داشت.

وولان آپریلیانتی یکی از ساکنان جاکارتا گفت: مرگ سوهارتو برای گروهی از مردم بسیار تاسف‌بار است اما برای برخی دیگر چندان مهم نیست.

او گفت که هر چند مانند بسیاری دیگر از مردم عقیده دارد باید به دیکتاتور سابق احترام گذاشت اما خانواده سوهارتو باید پاسخگوی فساد دوران حکومتش باشند.

نهادهای بین‌المللی برآورد می‌کنند که خانواده سوهارتو حدود 35 میلیارد دلار از اقتصاد اندونزی خارج کرده‌اند.

هرچند سوهارتو که در پی کودتایی نافرجام در سال 1996 به قدرت رسید، در سال 1998 در بحبوحه اعتراض‌ها در دوره بحران اقتصادی از قدرت کنار رفت، بسیاری از مردم اندونزی دوران حکومت او را به عنوان دوره رشد اقتصادی و وضعیت خوب تغذیه، آموزش و بهداشت به یاد می‌آورند.

این در حالی است که سوهارتو مسبب جنایات بسیاری از جمله کشتار بیش از نیم میلیون کمونیست مظنون در سال‌های 1965 و 1966 دانسته شده است.

دوران حکومت سوهارتو یادآور اتفاقات دیگری از جمله اشغال تیمور شرقی و سرکوب جنبش‌های جدایی‌طلب در آچه و پاپوا بود.

سوهارتو دستور اشغال تیمور شرقی را در سال 1975 صادر کرد و حکومتی را در آنجا تاسیس کرد که به مدت چند دهه دوام آورد و در این مدت حدود 200 هزار نفر از مردم تیمور شرقی بنا به دلایل قابل پیشگیری جان خود را از دست دادند.

او در همین حال اندونزی را به دوره شکوفایی اقتصادی رهنمون شد و این کشور را در تولید برنج خودکفا کرد و اکنون بسیاری از مردم او را به عنوان پدر توسعه می‌شناسند.

در حالی که دولت هفت روز عزای عمومی اعلام کرده است، سوسیلو بامبانگ یودویونو رئیس جمهوری اندونزی درگذشت سوهارتو را تسلیت گفته و از مردم خواست برای او طلب مغفرت کنند.

بامبانگ در سخنانی، سوهارتو را یکی از بهترین فرزندان کشور و یک رهبر بزرگ دانست که خدمات زیادی برای کشور انجام داده است.

رئیس جمهوری اندونزی روز دوشنبه در مراسم تشییع سوهارتو شرکت می‌کند و جسد سوهارتو در گور خانوادگی او در نزدیکی سولو واقع در مرکز جاوه در مجاورت قبر همسرش که در سال 1996 درگذشته بود، دفن خواهد شد.

اما واکنش‌های بین‌المللی به مرگ سوهارتو همانند میراث به جا مانده از او متفاوت بوده است.

کیوین رود نخست وزیر استرالیا از نقش سوهارتو در نوسازی اندونزی و تاسیس اتحادیه کشورهای جنوب شرقی آسیا (آسه‌آن) تجلیل کرد و او را چهره‌ای بانفوذ در حوزه مجاور استرالیا نامید.
نخست وزیر استرالیا با این حال گفت: سوهارتو همچنین چهره‌ای جنجالی در زمینه حقوق بشر و تیمور شرقی بود.

کامرون هیوم سفیر آمریکا در اندونزی از دستاوردهای اقتصادی سوهارتو تجلیل کرد و گفت: سوهارتو بیش از 30 سال بر اندونزی حکمرانی کرد و اندونزی در این دوره به توسعه چشمگیر اقتصادی و اجتماعی رسید.

وی افزود: هرچند ممکن است مناقشه‌هایی در مورد میراث او وجود داشته باشد اما سوهارتو چهره‌ای تاریخی است که تاثیری ماندگار بر اندونزی و منطقه جنوب شرقی آسیا برجا گذاشت.

هیوم از سوهارتو به دلیل روابط نزدیک با آمریکا در دوران حکومتش و همچنین نقش او در تاسیس آسه‌آن تجلیل کرد.

سفیر آمریکا به اتهام‌های مطرح شده علیه سوهارتو در مورد سوء استفاده و نقض حقوق بشر اشاره‌ای نکرد.

آمریکا سوهارتو را مانعی در برابر کمونیسم می‌دانست و در بیشتر دوران حکومت سوهارتو متحد او بود.

رهبران کشورهای آسیایی با احساساتی متفاوت به بزرگداشت یاد سوهارتو پرداختند، مردی که به نوسازی اندونزی کمک کرد اما با مشت آهنین بر آن حکمرانی کرد.

حامد البار وزیر امور خارجه مالزی درگذشت سوهارتو را ضایعه‌ای بزرگ برای منطقه دانست.

یاسو فوکودا نخست وزیر ژاپن تلاش سوهارتو را برای حفظ روابط دوستانه با کشورش یادآور شد و گفت: دعا می‌کنم که سوهارتو قرین آرامش باشد.

بیانیه ریاست جمهوری فیلیپین نیز ابراز امیدواری کرد که اندونزی پس از مرگ سوهارتو با تجدید قوا به پیش برود.

در این بیانیه آمده است: ما دعا می‌کنیم که مرگ او پایانی بر یک فصل از گذشته اندونزی باشد.

از دید برخی از مردم اندونزی و ناظران خارجی نیز رشد و توسعه اقتصادی دوران سوهارتو زیر سایه قساوت‌ها و خونریزی‌های این دوران قرار گرفته است.

مخالفان سیاسی سوهارتو مرگ او را از دست رفتن فرصت محاکمه او می‌دانند و او را با افرادی مانند هیتلر مقایسه می‌کنند.

محاکمه سوهارتو به اتهام نقض حقوق بشر در تیمور شرقی، آچه و پاپوا به دلیل نبود مدارک و شواهد کافی با مشکلاتی رو به رو شده بود.

ایرنا