نگاه حاشیه‌ای به «تفکر و سواد رسانه‌ای» در مدارس

در شرایط کنونی و با پیشرفت تکنولوژی‌های به‌روز دنیا، به نوعی ما وارد دنیای دیجیتالی شده‌ایم که به‌تدریج، دیجیتالی زیستن در این دنیا را پررنگ‌تر می‌کند. به هر حال همه‌چیز در حال مجازی شدن است و ارتباطات ما در عرصه‌های مختلف، بیش از گذشته وارد فضای دیجیتال، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی می‌شود. بنابراین، لازمه یک زیست کارآمد و جامع در این دنیا، داشتن سواد زیست دیجیتال است. اگر مردم و به‌طور خاص نسل جوان و نوجوان را آموزش ندهیم که در این عالم جدید، یعنی در این جهان فیزیکی ـ مجازی، چگونه باید زندگی کنند، با یک بحران مواجه خواهیم شد؛ بحرانی که نشانه‌های آن را همین امروز نیز می‌بینیم. وضعیت مصرف رسانه‌ای ما آشفته است و به تبع آن، آسیب‌هایی که از نظر ذهنی، روانی، آموزشی و اخلاقی در این عرصه متحمل می‌شویم، حیرت‌انگیز است.

وقتی من جوان، نوجوان و کودک خود را برای نوع زیستن در این دنیای فیزیکی ـ سایبری آموزش نمی‌دهم و آماده نمی‌کنم، در واقع آینده سایبری ـ فیزیکی ایران را تهدید می‌کنم و به آن ضربه می‌زنم. از همین حالا مقدمات این را فراهم می‌کنم که نوزاد ایرانی و ایران پیشرفته سایبری ـ فیزیکی، به‌درستی شکل نگیرد. بنابراین، ضرورت دارد که به این عرصه بپردازیم.

در کنار این موضوع، بحث کمبود مربی کارآمد، توانمند و جامع در حوزه آموزش سواد فضای مجازی و رسانه نیز مشهود و حائز اهمیت است. همین اجرای ردیف 13 ماده (74) قانون برنامه هفتم که قرار بوده آموزش و پرورش سالانه ۲۰ هزار مربی سواد فضای مجازی را تربیت کند. اما به هر حال، آموزش سواد رسانه‌ای و سواد فضای مجازی نیازمند مربیانی است که خودشان بر این حوزه تسلط داشته باشند. معلمی که خودش این مهارت‌ها را بلد نباشد و نتواند آنها را آموزش دهد، طبیعتا نمی‌تواند مجری موثر این برنامه باشد و همین موضوع نیز محل بحث است.

در کنار موضوع تربیت مربیان سواد فضای مجازی، یکی دیگر از مسائل مهم، نحوه اجرای آموزش‌های مرتبط با سواد رسانه‌ای در مدارس است. در حال حاضر، درس «تفکر و سواد رسانه‌ای» در دو مقطع تحصیلی و در قالب دو کتاب برای دانش‌آموزان پیش‌بینی شده است. با این حال، به نظر می‌رسد هم در اجرای این درس و هم در تأمین مربیان توانمند برای آموزش سواد فضای مجازی، مشکلات و کاستی‌هایی وجود دارد. در مدارس، این درس اساسا جدی گرفته نمی‌شود و به‌عنوان درسی زائد و کم‌فایده تلقی می‌شود که وقت دانش‌آموز را تلف می‌کند. با این نگاه که زمان دانش‌آموز باید صرف دروس مهمی مانند ریاضی، فیزیک، شیمی و سایر درس‌هایی شود که در کنکور برای او مفید خواهند بود. مدارس با چنین نگاهی، این درس را به حاشیه رانده‌اند و عملا سیاست کشور مبنی بر ارتقای سواد فضای مجازی و رسانه‌ای نسل جدید را به‌درستی اجرا نکرده‌اند. یعنی ما شاهد کارایی و اثربخشی این سیاست نیستیم و این سیاست آن‌طور که باید، پیاده و اجرا نشده است.

به نظر می‌رسد که مجلس محترم شورای اسلامی باید از وزارت آموزش و پرورش گزارش عملکرد بخواهد. شورای عالی فضای مجازی نیز وظیفه دارد این موضوعات را رصد کند؛ اینکه چرا وزارت آموزش و پرورش این مصوبه را به‌خوبی و با آن جامعیت و کیفیتی که مدنظر بوده، اجرا نکرده است؟ کجاها با مشکل مواجه بوده و چه مواردی باید اصلاح شود؟ چه تمهیداتی باید فراهم شود؟ شاید مشکلاتی در مسیر اجرا وجود داشته باشد که باید بررسی و برطرف شوند.