دره لار؛ جایی که تهدید تبدیل به فرصت می‌شود

به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین سیستان و بلوچستان علی اکبر رهدار 

کلانشهر زاهدان، در حالی که با چالش‌های مزمن کمبود منابع آبی و پایین‌ترین سرانه فضای سبز در میان کلانشهرهای کشور دست‌وپنجه نرم می‌کند، اکنون با یک طرح استراتژیک و چندجانبه برای تغییر چهره خود روبروست. طرحی که هدف آن تبدیل «دره لار» از یک مسیر خروج پساب به «پیشانی توسعه گردشگری» و ایجاد یک شبکه دسترسی مدرن از طریق «کمربندی شمالی» است.
دره لار؛ جایی که تهدید تبدیل به فرصت می‌شود
توپوگرافی زاهدان به گونه‌ای است که تمامی روان‌آب‌های سطحی و پساب‌های شهری با شیبی رو به شمال، به سمت «دره لار» هدایت می‌شوند. تا پیش از این، این جریان آب تنها به معنای هدررفت منابع از مرزهای شهری بود؛ اما اکنون کارشناسان و مدیران شهری بر این باورند که با تغییر نگرش، می‌توان از این چالش یک فرصت طلایی ساخت.
با احداث سدهای خاکی و بندهای مهار سیلاب در بالادست دره لار، می‌توان علاوه بر جلوگیری از هدررفت منابع، از خطرات احتمالی سیلاب‌های فصلی برای بخش‌های پایین‌دست نیز پیشگیری کرد. این اقدام، زیرساختی حیاتی برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی و ایجاد مخازن ذخیره آب است.
شمال زاهدان دیگر نباید به عنوان انتهای مسیر پساب‌ها نگریسته شود؛ بلکه باید به عنوان «پیشانی توسعه گردشگری» زاهدان مورد توجه قرار گیرد. مهار آب و تبدیل تهدیدات جغرافیایی به فرصت‌های اقتصادی، کلید عبور از چالش‌های فعلی شهر و رسیدن به توسعه‌ای متوازن است.
احداث سدها و بندهای مهار سیلاب در بالادست دره لار، علاوه بر تقویت سفره‌های زیرزمینی و جلوگیری از فرسایش، می‌تواند «دریاچه‌های مصنوعی» و پهنه‌های آبی زیبایی ایجاد کند. این دریاچه‌ها، هسته مرکزی یک «تفرجگاه کوهستانی» را تشکیل می‌دهند که به دلیل اقلیم خنک‌تر در ارتفاعات شمالی، می‌تواند به عنوان اصلی‌ترین ریه تنفسی و قطب تلطیف هوای زاهدان عمل کند.
انقلاب در مدیریت منابع آب؛ از هدررفت تا خودکفایی
در حالی که تأمین آب مورد نیاز شهر زاهدان همواره یکی از چالش‌های اصلی و استراتژیک بوده است، یک واقعیت جغرافیایی شگفت‌انگیز در دره لار نهفته است: میزان آب باران و روان‌آب‌هایی که از این مسیر به خارج از مرزهای شهری هدایت و هدر می‌روند، می‌تواند فراتر از کل نیاز سالانه مصرف آب شهر زاهدان باشد.
کمربندی شمالی؛ رگ حیاتی اتصال تفرجگاه به کریدورهای ملی
یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های این طرح جامع، احداث «کمربندی شمالی زاهدان» است. این پروژه که قرار است مسیر «پلیس‌راه زاهدان-کرمان» را به «پلیس‌راه زاهدان-مشهد» و از آن طریق به «پلیس‌راه میرجاوه» متصل کند، نقش «رگ حیاتی» را در این تحول ایفا خواهد کرد.
این کمربندی با ایجاد دسترسی مستقیم، تفرجگاه دره لار را به شبکه ترانزیتی کشور و کریدورهای بین‌المللی متصل می‌کند. این یعنی مسافران و گردشگرانی که از مسیرهای مشهد، کرمان و مرز میرجاوه عبور می‌کنند، به جای عبور گذری از زاهدان، در این تفرجگاه کوهستانی توقف کرده و از ظرفیت‌های گردشگری منطقه بهره‌مند خواهند شد. این امر نه تنها وضعیت گردشگری استان را متحول می‌کند، بلکه باعث رونق اقتصادی و جذب سرمایه در بخش خدمات و هتلداری خواهد شد.
پاسخ به مطالبه تاریخی شهروندان زاهدانی
احداث تفرجگاه دره لار، پاسخی مستقیم به فقر شدید سرانه فضای سبز در زاهدان است. شهروندان زاهدانی که سال‌هاست در انتظار یک فضای تفریحی باکیفیت و مطبوع هستند، با این طرح نه تنها از بحران کمبود فضا در امان می‌مانند، بلکه شاهد ایجاد یک مقصد گردشگری ماندگار خواهند بود.
مدیریت منابع آب: مهار سیلاب‌ها و استفاده از پساب شهری برای آبیاری فضای سبز و تقویت سفره‌های زیرزمینی.
توسعه گردشگری: تبدیل زاهدان از یک شهر عبوری به یک مقصد گردشگری با ایجاد تفرجگاه کوهستانی و ساحلی در کنار دریاچه‌های مصنوعی.
بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل: اتصال مسیرهای استراتژیک (کرمان، مشهد و میرجاوه) از طریق کمربندی شمالی برای تسهیل تردد گردشگران.
ارتقای سلامت عمومی: جبران فقر فضای سبز و ایجاد محیطی خنک و مطبوع برای کاهش دمای شهر.
اجرای همزمان پروژه «مهار آب در دره لار» و «احداث کمربندی شمالی»، فراتر از یک پروژه عمرانی، یک «بازسازی ساختاری» برای زاهدان است. این طرح می‌تواند تهدیدهای جغرافیایی و محیط‌زیستی را به موتور محرک توسعه اقتصادی و نشاط اجتماعی تبدیل کند. اکنون نوبت به مدیریت شهری و دولت است تا با نگاهی فراتر از حل مشکلات روزمره، این پروژه را به عنوان اولویت اصلی برنامه‌های توسعه استانی قرار دهند.