زندگی قرآنی برای انسجام اسلامی

«دوست ندارم حتی یک نفر با خاطره بد از درهای نمایشگاه قرآن بیرون برود» این جمله چکیده صحبت های مردی است که مسوولیت برگزاری بزرگ ترین رخداد قرآنی کشور را به عهده دارد

کد خبر: ۱۴۵۹۳۴

و با تمهیداتی که امسال اندیشیده شده ، شاید بتواند این نمایشگاه را به بزرگ ترین رخداد قرآنی جهان اسلام تبدیل کند.
گفتگو با دکتر محمدعلی خواجه پیری ، رئیس پانزدهمین نمایشگاه قرآن و مدیر مرکز هماهنگی ، توسعه و ترویج فعالیت های قرآنی کشور در آستانه برگزاری نمایشگاه قرآن ترتیب یافت. دکتر خواجه پیری یکی از سحرخیزترین مدیران کشور ماست ، ضبط را که روشن کردم ، ساعت 8 صبح بود.

اگر اجازه بدهید از همین 3 روز تاخیر شروع کنیم. ماجرا از چه قرار بود و چرا افتتاح نمایشگاه به شکل ناگهانی 3 روز به تعویق افتاد؛
این تاخیر به برنامه ای برمی گشت که وزارت جهاد کشاورزی در مصلی برگزار می کرد و یک سمینار بزرگ برای نیروهای ایثارگرش روز 26 شعبان گذاشته بود و شبستان اصلی هم در اختیار آنها بود و امکان غرفه بندی برای ما از بین رفت .یعنی شما با وزارت جهاد کشاورزی هیچ رایزنی نکردید تا مشکل به گونه ای حل شود ، چون در عمل بسیاری از شهرستانی ها که در ماه مبارک سفر نمی روند.

دلخوش همین 3 روز ابتدایی نمایشگاه بودند و به این ترتیب بخش عظیمی از مخاطبان نمی توانند به نمایشگاه بیایند؛
اتفاقا ما همه تلاشمان را کردیم ، چون به این نکته ای که شما گفتید واقف بودیم ، حتی وزیر جهاد کشاورزی به عواملش دستور داد که اگر نماز را به بیرون شبستان انتقال دهند مشکل ما حل می شود اما علی رغم این که وزیر قول داده بود عواملش این کار را نکردند و همان طور که اشاره کردید خیلی ها و بویژه هموطنان عزیز شهرستانی تقاضا داشتند دو سه روز قبل از ماه مبارک رمضان باشد ولی بچه های جهاد اگر نماز ظهر و عصرشان را در محوطه باز مصلی برگزار می کردند ما هم به برنامه زمانی نمایشگاه می رسیدیم و این انصاف نیست که به خاطر یک نماز جماعت ظهر و عصر که می شد در محوطه باز مصلی برگزار شود دهها هزار نفر از نمایشگاه قرآن محروم شوند.

خب برویم سراغ شعار پانزدهمین نمایشگاه قرآن یعنی «زندگی قرآنی ، انسجام اسلامی». از کجا به این شعار کلی ! رسیدید؛
از سال گذشته آنچه در ذهن برگزارکنندگان و بویژه آقای صفار هرندی می گذشت این بود که مطالبات و دیدگاه های رهبر معظم انقلاب در نمایشگاه قرآن مورد توجه بیشتری قرار گیرد. به این شکل که همیشه در فرمایشات ایشان این نکته وجود داشت که قرآن را به زندگی مردم بیاورید ، در حقیقت مهمترین نشانه ای که ما در فرمایشات ایشان احساس کردیم این بود که یک زندگی قرآنی برای مردم درست کنیم . به عبارتی مردم برنامه های زندگی شان را با آموزه های قرآن تطبیق دهند و سعی کردیم چنین جریانی را در کشور ایجاد کنیم و در واقع نمایشگاه زمینه این جریان را آماده می کند. مساله دوم هم به این بازمی گشت که رهبر معظم انقلاب هوشیارانه امسال را سال اتحاد ملی و انسجام اسلامی نامگذاری کردند و الان هم می بینیم که چه درست و بموقع این تدبیر از سوی ایشان اندیشیده شد. در زمانی که دشمن برای ایجاد تنش و برخوردهای فرقه ای و قومی برنامه ریزی کرده و با توجه به این که نمایشگاه قرآن نمایشگاهی بین المللی است ، سعی کردیم آوازه این دو محور یعنی زندگی قرآنی و اتحاد و انسجام در سراسر آن شنیده شود و بخشهای مختلف را ملزم کردیم برنامه هایشان را در این مفهوم و 2محور تنظیم کنند.

من فکر می کنم ایجاد یک زندگی قرآنی با برگزاری حتی موفق یک چنین نمایشگاهی (هرچند بزرگ) امکان پذیر نباشد چراکه این نمایشگاه تنها یک ماه برگزار می شود و بعد همه چیز رها می شود. سوالی که اینجا مطرح می شود، این است که وزارت فرهنگ و ارشاد دولت نهم که به تعبیر وزیرش یک وزارتخانه قرآن محور است چه تمهیداتی در نظر گرفته است تا پس از پایان نمایشگاه این جریان قرآنی به فراموشی سپرده نشود؛
اتفاقا تعریفی که از سال گذشته برای نمایشگاه در نظر گرفتیم ، این بود که یک جریان فرهنگی قرآنی از پایان نمایشگاه تا شروع نمایشگاه سال بعد در برنامه کاری ما باشد و تلاش می کنیم تمام برنامه های قرآنی نظام آرام آرام با این جریان و نمایشگاه هماهنگ شود؛ به عبارتی نمایشگاه قرآن اوج و خاتمه تمام فعالیت های قرآنی سالانه نظام باشد.باید بلافاصله بعد از پایان نمایشگاه به فکر سال بعد بود و برای نمایشگاه شانزدهم برنامه ریزی کرد. کار دیگری که انجام شده این است که نمایشگاه های استانی را هدفمند کردیم ، یعنی در تمام طول سال شاهد برگزاری نمایشگاه در استان ها هستیم.

یادم می آید سال گذشته هم شما به طور رسمی همین حرف را زدید و گفتید کار نمایشگاه پانزدهم از امروز و پس از پایان نمایشگاه چهاردهم آغاز خواهد شد.
سال گذشته پس از پایان نمایشگاه به مشکلات زیادی برخوردیم مثلا مشکلات مالی به گونه ای بود که تسویه حساب های ما 4 ، 5 ماه پس از پایان نمایشگاه انجام شد هر چند برای نمایشگاه امسال ما نزدیک 6 ماه است کار را جدی شروع کردیم که در مقایسه با سال گذشته خیلی زودتر شروع شد ، بنابراین امسال ان شاءالله نمایشگاه بهتر از سال گذشته خواهد بود.

نمایشگاه همان طور که از نامش پیداست ، بین المللی است در این باره و نحوه حضور کشورهای مختلف و بازخوردهای آن صحبت کنید.
این نمایشگاه در دنیای اسلام بی نظیر است ، یادم می آید وقتی دکتر حدادعادل از بالا فضای نمایشگاه را دید ، خیلی تاسف خورد و گفت این نمایشگاه عظیم در هر کجای دنیا برگزار می شد ، چنان تبلیغ و هیاهوی رسانه ای در جهان ایجاد می کرد که متاسفانه ما این کار را بلد نیستیم .امسال علاوه بر آن که فضای نمایشگاه به صورت آنلاین در سراسر جهان از طریق اینترنت پخش می شود ، سالن های مراسم نیز به 3 زبان عربی ، انگلیسی و فارسی به طور همزمان در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد و اگر رئیس جمهور صحبت کند و نشست علمی و تخصصی برگزار شود ، همه جهان می توانند از آن استفاده کنند. تعداد دوربین ها را نیز زیادتر کردیم و تقریبا تمام زوایای نمایشگاه را پوشش خواهیم داد. درباره بازخوردش هم باید بگویم ، سال گذشته از بعضی کشورها با ما تماس می گرفتند که خود ما هم انتظار نداشتیم ولی آنچه که در مجموع می توان گفت ، این است که این نمایشگاه در عرصه قرآنی در جهان شناخته شده است و توانسته تاثیرگذار باشد هر چند معتقدم تنها با حضور تعدادی هنرمند و محقق از چند کشور دنیا این نمایشگاه بین المللی نخواهد شد.

صحبت هایی وجود دارد که گویا قرار است بخشهایی از نمایشگاه در مشهد و قم برگزار شود ، آیا این موضوع صحت دارد؛
امسال کوشیدیم شهرهای دیگر را بویژه در بخش علمی و پژوهشی درگیر کنیم و از تمرکز نمایشگاه در تهران جلوگیری کنیم و در شهرهایی مثل قم و مشهد نیز نمایشگاه هایی برپا کنیم . بر این اساس ، نشست هایی را تعریف کردیم که به عنوان مثال در مشهد برگزار می شود و همزمان با ویدئو کنفرانس در نمایشگاه تهران پخش خواهد شد ، همچنین 4 شورای عالی علمی پژوهشی در شهرهای مختلف تشکیل دادیم تا آرام آرام استان ها را نیز درگیر کنیم.

یکی از مهمترین تفاوت نمایشگاه امسال ، ورود و حضور مستقل حوزویان است در این باره و چگونگی حضور حوزه توضیحی بفرمایید.
خوشبختانه امسال حوزه به صورت مستقل به نمایشگاه خواهد آمد و تا به حال حوزه بجز چند موسسه کوچک که در قالب غرفه ها و بخشهای دیگر بود در نمایشگاه شرکت نمی کرد.

اصلا خود این نکته که چرا حوزه تا به حال در نمایشگاه شرکت نمی کرد ، موضوع جالبی است چون اگر بخواهیم نقش و سهم موسسات و نهادهای مختلف را در کل نمایشگاه ارزیابی کنیم ، قطعا حوزه سهم فراوانی داشته و دارد.
تا حدی حوزه از حضور در نمایشگاه استقبال نمی کرد، شاید فضای نمایشگاه ها را نمی پسندیدند یا بهتر است بگویم این فضا و کارکردهای آن را نمی دانستند. اما امسال ما به صورت جدی سراغ حوزه رفتیم خود بنده با حجت الاسلام بوشهری ، رئیس حوزه علمیه قم صحبت کردم و با جلب نظرشان تاثیرات مثبتی را که نمایشگاه دارد، برایشان تشریح کردم.

هنگامی که به صورت جدی به نمایشگاه قرآن نگاه کرده ، از زوایای مختلف این حرکت عظیم را بررسی می کنیم ، متوجه می شویم این چیزی که همه ساله در مصلی برگزار می شود تقریبا می توان گفت از قالب نمایشگاه خارج شده است و ما با یک حرکت ، جریان یا به تعبیری جشنواره قرآنی روبه رو هستیم.

اتفاقا من هم معتقدم این یک جشنواره بزرگ فرهنگی قرآنی است. معنای نمایشگاه این است که شما کل آثار موجود و عملکرد سالانه را بیاوری و به نمایش بگذاری اما در نمایشگاه قرآن تنها این اتفاق نمی افتد. فقط در بخش دانشگاهی. 20 برنامه علمی پژوهشی داریم. بخش عفاف و حجاب ما اصلا زندگی قرآنی است.
بخش کودک و نوجوان ما برنامه های متعدد از تئاتر ، نمایش ، قصه گویی با مفاهیم عمیق قرآنی دارد. این دیگر نمایشگاه نیست.
من هم می گویم نمایشگاه قرآن در واقع جشنواره بزرگ فرهنگی قرآنی جمهوری اسلامی است که صرفا قرآنی هم نیست بلکه به مقوله قرآن و عترت می پردازد یعنی یک جشنواره بزرگ دینی اما چون این نام نمایشگاه به صورت سنتی بوده است و کشورهای دیگر هم با این نام آشنا هستند ، ما آن را حفظ کرده ایم.

واقعیت این است که مردم ما، روحانیون را دوست دارند؛ اما بسیاری از همین مردم نمی دانند در حوزه چه می گذرد. نمی دانند یک مفسر قرآن چگونه تربیت می شود، نمایشگاه فرصتی است تا دروس حوزوی و قرآنی را به مردم نشان دهیم دوره های تخصصی حوزه را به نمایش بگذاریم ، حتی دانشگاهیان ما کمتر درباره حوزه می دانند اگر سرفصل ها و منابع علمی و شیوه های تدریس حوزه و پایان نامه های طلاب را به نمایش بگذاریم ، نگاه ها تغییر می کند و مردم و دانشگاهیان متوجه می شوند که دروس حوزه و سطح علمی آن از چه جایگاه بالایی برخوردار است.

خود شما این حضور را در مقایسه با بخشهای دیگر چگونه ارزیابی می کنید. بویژه بخش دانشگاهی؛
ببینید امسال جامعه مدرسین شرکت می کند، از 28 موسسه بزرگ حوزه ، 24 موسسه آن حضور فعال در نمایشگاه دارند حتی غرفه های حوزه و دانشگاه را در کنار هم قرار دادیم که خود این کار در جهت وحدت حوزه و دانشگاه است و به سمتی حرکت می کنیم که سال آینده شورای علمی آنها مشترک شود و تبدیل به کمیته حوزه و دانشگاه شود و امسال هم گفتیم که برنامه هایشان را باهم تطبیق دهند. اگر دانشگاه برنامه خوبی دارد ، حوزه هم وارد آن شود یا بعکس. فکرمی کنم مردم از بخش حوزه استقبال بسیار گسترده ای داشته باشند.

چه شد که بخش جوان را از نمایشگاه حذف کردید؛
ببینید سالهای گذشته ، بخش جوان ما که آینده سازان نظام محسوب می شوند ، به یک چاردیواری 300 ، 400 متری خلاصه می شد. اما این رویکرد را تغییر دادیم و به همه بخشها گفتیم برنامه هایشان را به شکلی تنظیم کنند که مخاطبان جوان را پوشش دهند مثلا 90 درصد مخاطبان بخش حجاب و عفاف ، جوان هستند، این ارزش را ما بیشتر در جوانان پیگیری می کنیم ؛ به عبارتی ، در ظاهر نمایشگاه بخش جوان حذف شده ولی در باطن به جای این که بخش جوان را متمرکز و محدود کنیم ، تمام بخشها را ملزم کردیم رویکرد جوان داشته باشند البته تنها بخشی که از این رویکرد مستثناست بخش کودک و نوجوان است که ذات و ماهیت آن ، چیز دیگری است . امسال جوانان در هر بخشی برنامه دارند.

آقای دکتر خواجه پیری ، یکی از آمارهایی که سال گذشته برای نمایشگاه اعلام شد ، این بود که 65 درصد بازدیدکنندگان نمایشگاه از نظر مقطع تحصیلی ، کارشناسی به بالا بوده اند ، از یک طرف ، این آمار امیدوارکننده است و نشان می دهد بعد علمی نمایشگاه قابل توجه بوده است ، اما از سوی دیگر ، این را نشان می دهد که مردم کوچه و بازار کمتر به نمایشگاه آمدند یا به عبارتی ، جذابیت زیادی برایشان نداشته است.
نکته خوبی را اشاره کردید ، این آمار سطح مخاطب ما را نشان می دهد اما این گونه نیست که برنامه های ما محدود است ، همین بخش کودک و نوجوان را امسال ما در 2 بخش مستقل در نظر گرفتیم تا برنامه های جدی تر و تخصصی تری برای گروههای سنی داشته باشند. مشاور خانواده ، نمایش های کودک و در عین حال در بخش پژوهش ، دفاع از پایان نامه های دکتری داریم یا در بخش عفاف و حجاب برای تمام گروههای سنی ، برنامه طراحی شده ، پس ملاحظه می کنید که هیچ محدودیتی وجود ندارد.

به بخش عفاف و حجاب اشاره کردید ، من در اینترنت که جستجو می کردم ، به یادداشتی برخوردم از خانمی که سال گذشته به نمایشگاه آمده بود و از نظر حجاب چندان مقید به پوشش کامل نبوده است و از مسوولان نمایشگاه و نوع برخوردشان گله مند بود. من فکر می کنم اگر بخواهیم یک رسالت مهم برای نمایشگاه تعریف کنیم ، جذب همین گروه از مخاطبان است و تاثیرگذاری بر آنها که به قرآن و اسلام نزدیک تر شوند و با توجه به فضای فرهنگی نمایشگاه برخورد فرهنگی را با این گروه مخاطبان انتظار داریم.
فیلمهای نمایشگاه موجود است اتفاقا خود ما هم بر این نکته تاکید داریم. ببینید ما یک قاعده داریم برای نیروهای خودمان که تمام خواهران عضو تیم اجرایی نمایشگاه الزاما باید از چادر استفاده کنند ، چرا؛ چون می خواهیم به مخاطب بگوییم حجاب برتر این است اما این الزام فقط برای عوامل خودمان است و یک موضوع داخلی است و برای مردم و مخاطبان هیچ محدودیتی قائل نشدیم اما این را هم باید بگویم بعضی ها واقعا خیلی زننده می آیند که در ورودی ها، خواهران ما به آنها تذکر می دهند اما به هیچ وجه مانع ورودشان نمی شویم حتی به نیروهایمان تاکید کردیم که تذکر را هم نباید علنی بدهند. اگر کسی حجاب مناسبی ندارد ، در یک جای خلوت از او خواهش کنید تا حجابش را رعایت کند. من معتقدم این دختری که می آید نمایشگاه قرآن ، اگر حجابش کامل نیست ، ما باید او را با روی باز بپذیریم و راهنمایی اش کنیم چون این دختر می توانست در همین ساعت به درکه و دربند برود یا جای دیگری باشد. بالاخره او با یک حس و معنویتی به نمایشگاه قرآن آمده ما باید این عرضه را داشته باشیم تا جذبش کنیم .این را هم بگویم که ما سال گذشته دو مامور ورودی را تغییر دادیم به همین دلیل که به شکل مناسبی تذکر نمی دادند نه این که قصدی داشته باشند. بعضی ها هر چقدر هم که بگوییم ، بالاخره در تذکرشان یک نیشی وجود دارد و ما این را نمی پسندیم مثل برخی مداحان عزیز که نمی توانند مولودی بخوانند هر چقدر هم تلاش کنند، آخرش مردم را به گریه می اندازند. بنده همین جا ضمن این که از تمام مردم خواهش می کنم هنگام ورود به نمایشگاه به احترام قرآن شوونات اسلامی را رعایت کنند ، این را هم تاکید می کنم که تذکر باید از روی مهربانی و علاقه باشد. این را به عنوان نکته پایانی بگویم که دوره ای که رئیس دانشگاه اراک بودم ، ورود خواهران با چادر الزامی بود اما هنگامی که شبها در دانشگاه مراسم دینی و مذهبی برگزار می شد، بدون چادر هم خواهران و دانشجویان را می پذیرفتیم و همه تعجب می کردند و دلیلش را از من می پرسیدند و من در پاسخ به آنها می گفتم بالاخره این گروه از مردم یک جایی باید درباره امام و اسلام چیزی بشنوند اگر ما آنها را در میان خودمان نپذیریم ، به جای دیگری می روند. دوست ندارم کسی با خاطره بد از نمایشگاه قرآن بیرون برود.