اشاعه پیام دینی یا مشروعیت بخشیدن به امر غیر قدسی؛

پس از گذشت چند ماه از پخش برنامه «شب شیشه ای» و بازتاب های مختلف این برنامه در میان اقشار مختلف جامعه ، اکنون که به شبهای پایانی این برنامه نزدیک می شویم.

کد خبر: ۱۳۷۶۱۸

یکی از خوانندگان روزنامه به نام فاطمه جناب اصفهانی که دانشجوی رشته ارتباطات است ، نقدی برتیتراژ پایانی برنامه شب شیشه ای برایمان فرستاده که مطالعه آن خالی از لطف نیست.
رویکرد برنامه «شب شیشه ای» رویکردی انتقادی به مسائل هنری و اجتماعی است و در آن از تولیدکنندگان ، خوانندگان ، هنرپیشگان و همه فعالان عرصه رسانه ای دعوت می شود تا نظرات خود را در خصوص سوالات صریح مجری بیان کنند.
ترانه تیتراژ پایانی شب شیشه ای را خواننده ای که زیاد شناخته شده نیست خوانده است. به نظر می رسد این خواننده نیز مانند بسیاری از خواننده های جوان و کم تجربه دیگر از تلویزیون به عنوان معبری برای ورود به دنیای حرفه ای خود و جذب مخاطب استفاده می کند. اما اینها چیزهایی نیست که توجه ما را در این یادداشت به خود معطوف کند. مساله ما در اینجا ترانه ای عاشقانه است که با نمادهای دینی پیوند داده می شود و با هروسیله ای که شده ، می خواهد این باور را به مخاطب القا کند که ما منظورمان از این ترانه امام زمان عج است. در حالی که در متن ترانه ما با چیزی مغایر با ادعا روبه روییم.
این ترانه که تا هفته سوم فروردین باتصاویر خود خواننده با موهای بلند و ظاهر منزوی و تلفیق آن با مسجد جمکران نمایش داده می شد، در شبهای بعد با حذف تصویر خواننده ارائه شد، البته مسجد جمکران درتصویر به قوت خود باقی ماند و جای خواننده را مردی به ظاهر بسیجی (با لباس ساده و چفیه) گرفت.
با استفاده از تقابل دوتایی می توان متن ترانه را این گونه تحلیل کرد که خواننده یا سراینده ، خود را در کابوس و وحشتی ناشی از دوری و تنهایی از معشوق می داند و نبود او عذابش می دهد. منتظر است معشوق برگردد و زندگی دوباره ای را آغاز کنند. با در کنار هم قرار گرفتن واژه های انتظار، کابوس ، بهار، فکر تنهایی ، خواننده یا سراینده را می بینیم که خود را در جزیره ای تنها حس می کند و به فکر رهایی از آن و پیوستن به بهار است. بهاری که رویش مجدد زندگی را به همراه می آورد و پیامی نو را نوید می دهد. تا اینجا می توان این گونه حکم کرد که منظور او امام زمان عج است که قرار است روزی ظهور و جهان را پر از عدل کند.
گم کردن آیینه ها، دیدن معشوق در همه جا، رد شدن از خود، بلد شدن عاشقی نوعی گم کردن خود و زنده شدن در معشوق را نشان می دهد.اینجا هم می توان حکم کرد که منظور امام زمان عج و عشق به او است که او را این چنین مجنون کرده است.
«اگر این بهار هم به خانه برنگردی ، دیگر چیزی از من و عشق من به خاطر نخواهی آورد.» اینجا معرفت نسبت به معشوق عوض می شود؛ چراکه خواننده برای معشوق عنصر فراموشی فرض کرده است و گویی معشوق شخصی بی وفا بوده که همه چیز را رها کرده و پی خواسته خود رفته است . حالا مفاهیمی مثل این که برگرد خانه یا در چشمانم نگاه کن و عشق به خودت را ببین ، تغییر می کند. اینجا معشوق اگر در معنای سمبلیک خود هم بخواهد امام زمان عج باشد، نمی تواند؛ چراکه ممکن است مردم از حال امام زمان خویش غافل باشند، اما امام زمان عج از حال آنها غافل نیست.
در تصاویری که همراه ترانه پخش می شود، ما می بینیم تولیدکننده تیتراژ سعی داشته از ابیات ترانه به نفع مفهوم انتظار استفاده کند. مثلا در جایی که می گوید «تو نرفتی ، تو هنوزم اینجایی» لانگ شات مسجد جمکران را می بینیم. یعنی امام زمان عج حضور دارد. اگر این گونه ترانه های عاشقانه را بررسی کنیم ، هدف آنها هر کس دیگری می تواند باشد، جز امام زمان عج و با این حال باز به ایشان ارجاعش می دهند، تا مشروع جلوه اش دهند. حتی تولیدکننده از عمق مفاهیم دینی نیز مطلع نیست.
در نهایت باید گفت شاید اگر این ترانه از رادیو پخش می شد، این پارادوکس نمایان نمی شد. چراکه مخاطب تصویری از آنچه می شنید نداشت و خود آن را خلق می کرد. چه بسا اصلا برداشت دینی نمی کرد و تصور نمی کرد مخاطب خواننده امام زمان عج باشد. اما با پخش آن در تلویزیون وضع به گونه دیگری است. چراکه تصویر به مخاطب القا می کند که منظور امام زمان عج است.
نکته دیگر این که مشخص نیست چرا در تیتراژ پایانی این برنامه شباهنگامی که بیشتر سرگرم کننده است و هیچ اشاره ای در آن به امام زمان عج نمی شود، مخاطب باید به یکباره و در انتهای برنامه به مفهوم انتظار بیندیشد؛
واقعا مشخص نیست تا کی می خواهیم مفهوم عشق زمینی را با امور مقدس پیوند زنیم این پیوند در درازمدت می تواند عواقبی نظیر بی توجهی جوانان به معنای واقعی دین و تغییر چهره امور قدسی به امور زمینی داشته باشد که در این صورت امور قدسی کارکردهای خود را از دست خواهند داد.