لوبیای سحرآمیز
:
از ابتدای پیدایش روزنامه در ایران ، تبلیغات و به تبع آن تبلیغات پزشکی رایج شد. اگر سری به روزنامه اطلاعات بزنید می بینید تبلیغ پزشکان و وسایل پزشکی در سال 1305 نیز وجود داشته است.
براساس قانون نظام پزشکی ، تبلیغات پزشکی منحصرا با اجازه این سازمان باید صورت گیرد. اما این کار بدون هیچ مجوزی به وفور انجام می شود. علاوه بر آن هم اکنون بسیاری از تبلیغات پزشکی توسط برخی پزشکان چاپ شده و در منازل توزیع می شود.
برکات فناوری های نوین تبلیغات ماهواره ای و اینترنتی را نیز به این مجموعه باید اضافه کرد.تبلیغات پزشکی در سالهای اخیر به شکل های گوناگون در رسانه های گروهی انجام شده است. آنچه اکنون موجب نگرانی مسوولان بهداشت و درمان کشور شده ، تبلیغات مرتبط با امور پزشکی نیست ، بلکه سوئتبلیغات پزشکی است که موجب گمراهی مردم و آسیب های جدی جسمی و روانی و خسارت های قابل توجه مالی به آنان می شود. در حال حاضر آگهی هایی که به نوعی با پزشکی مرتبط است ، در برخی روزنامه ها چاپ می شود. افزایش قد به میزان 10 سانتی متر تنها در چند روز، درمان انواع بیماری ها با لیزر ، درمان فوق سریع معتادان بدون بازگشت اعتیاد، درمان چاقی به میزان 20کیلوگرم در ماه بدون بازگشت ، افزایش قد بدون محدودیت سنی ، جراحی خندان کردن لبها ، کمربند لاغری ، گوشواره چاقی ، درمان قطعی وزوز گوش و موارد مشابه آنها از جمله آگهی هایی است که در روزنامه ها چاپ می شود بدون این که مبنای علمی داشته باشد.
تبلیغات گمراه کننده پزشکی ، تابلوهای راهنمای غلط را در مسیر سلامت و بهداشت جامعه قرار می دهد و موجب می شود در این مسیر هر روز میلیاردها تومان خسارت به بار بیاورد. فردی که از آن سوی مملکت به پایتخت می آید تا براساس آنچه در یک آگهی تبلیغاتی خوانده است ، انرژی درمانی شود ، خسته تر از گذشته به دیار خود بازمی گردد ، ولی داستان خسارت های مادی و معنوی خود را برای کسی که مامور جمع زدن ارقام خسارت بیماران ایرانی باشد، بازگو نمی کند تا معلوم شود دروغ گفتن به مردم چقدر به مملکت زیان رسانده است.
تبلیغات پزشکی را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد ؛ تبلیغاتی که خود پزشکان انجام می دهند و تبلیغاتی که شیادان به نام پزشکی صورت می دهند. ولی متاسفانه این دو چنان با یکدیگر آمیخته شده که امکان تفکیک آن برای هیچ کس میسر نیست.
مجاز نیستند
رئیس فرهنگستان علوم پزشکی اعتقاد دارد: اصحاب حرفه پزشکی مجاز نیستند در مورد کار خودشان تبلیغ کنند و اگر این کار را انجام دهند این مساله جرم است و طبق قوانین نظام پزشکی مجازات دارد.
ایرج فاضل با تاکید بر این مطلب تصریح می کند: اصولا تبلیغاتی که در رسانه های گروهی در زمینه پزشکی به چشم می خورد بجز مواردی که مربوط به لوازم پزشکی است در جهت فریب افکار عمومی و سودجویی است. رئیس فرهنگستان علوم پزشکی کشور می افزاید: تبلیغات در عرصه پزشکی می تواند وسیله ای برای سوء استفاده از ناآگاهی افراد باشد و در واقع آفتی تهدیدکننده برای جامعه پزشکی محسوب شود.
دکتر فاضل خاطرنشان می کند: امروزه در عرصه مطبوعات ، پزشکان براحتی تبلیغات می کنند در حالی که حرفه پزشکی با تقدس خاص خود باید مبرا از چنین مسائلی باشد. این به دلیل آن است که یکی از وجوه منفی تبلیغات اشاره نکردن به جنبه های منفی است که در حقیقت سوئاستفاده از ناآگاهی مردم محسوب می شود. وی در مورد تبلیغات گمراه کننده تاکید می کند: نحوه ارائه این نوع تبلیغات بسیار گمراه کننده است و بیشتر روی درمان بیماری هایی تبلیغ می شود که راه علاجی ندارند.
فاضل خاطرنشان می کند: متاسفانه وجود این گونه تبلیغات نادرست باعث شده مردم جامعه ما گمراه و موجب اتلاف وقت و سرمایه آنها شود. فاضل در خاتمه به هموطنان توصیه می کند به هیچ وجه فریب این تبلیغات بی اساس را نخورند ، زیرا که یک پزشک خوب و اصیل نیاز به تبلیغات ندارد و هرگز نام بزرگان پزشکی را نمی توان در این آگهی ها دید.
مصداق اغواگری
وزیر بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی نیز از وضع تبلیغات پزشکی ناراضی است و می گوید: بعضی آگهی های پزشکی مصداق کلاهبرداری و اغواگری است. در حالی که سازمان نظام پزشکی مسوول رسیدگی به این تخلف هاست ، به این موضوع توجه کافی نمی شود.
دکتر لنکرانی می افزاید: در صورت ادامه بی توجهی به این موضوع از سوی سازمان نظام پزشکی ممکن است یک مرجع خارجی مانند وزارت ارشاد در این قضیه وارد شود که به صلاح جامعه پزشکی نیست. وزیر بهداشت یادآور می شود: تنظیم دستورالعمل های مربوط به تبلیغات امور پزشکی ، بهداشتی و آرایشی به عهده سازمان نظام پزشکی است ، اما متاسفانه وضعیت مناسبی در این زمینه نداریم ، به طوری که گاهی از دیدن بعضی تبلیغات پزشکی احساس شرم می کنم.
وی ادامه می دهد: در یک نشریه دولتی که در هواپیما توزیع شد تبلیغاتی دیدم که واقعا شرم آور است. عکسهای آن ندیدنی بود و واژه ها و عبارات دروغ در آن به چشم می خورد. باید سازمان نظام پزشکی هر چه سریع تر به این موضوع رسیدگی کند ، زیرا نظارت بر این قضیه براساس قانون وظیفه اختصاصی سازمان نظام پزشکی است. وزیر بهداشت می گوید: وضعیت تابلوهای پزشکان نیز بسیار نامناسب است و بیشتر پزشکان متخصص از عبارات دروغ در این تابلوها استفاده می کنند. اندازه این تابلوها نیز در بسیاری موارد غیراستاندارد و بسیار بزرگ است که تخلف محسوب می شود و باید با آنها برخورد شود.
تبلیغات پزشکی یا تبلیغات پزشک
بنا به دلایل گوناگونی که در آیین نامه های اخلاق پزشکی نوشته شده است ، در همه جای دنیا فقط تبلیغ پزشکی مجاز است و تبلیغ پزشک ، مجاز نیست. دکتر کلانتر هرمزی در این باره می گوید: مگر پزشک یک کالافروش است که باید تبلیغ کند؛ پزشکان ایرانی که سرزمینشان مملکت ابوعلی سیناست ، باید به مردم خود آگاهی دهند که جراح چه کار می کند و چه تخصص هایی دارد و چگونه عمل خواهد کرد و کار او چه نتایجی در برخواهد داشت و باید بیمار را نسبت به بیماری خود آشنا کنند و مثلا به بیمار بگویند که لازم است نزد یک متخصص قلب یا یک متخصص داخلی یا یک متخصص جراحی پلاستیک برود و معالجه شود ، اما این که بیمار پیش کدام پزشک جراح برود ، نباید گفته شود ، چون تبلیغ برای پزشک خلاف اخلاق پزشکی است.
بدون مجوز ، غیرقانونی است
با تصویب قانون جدید نظام پزشکی کشور ، اختیارات سازمان نظام پزشکی به نحو چشمگیری افزایش یافت و این نهاد را از یک ارگان مشورتی به یک دستگاه اجرایی و موثر تبدیل کرد. علاوه بر تعیین تعرفه ها این سازمان ، مسوول اصلی نظارت بر تبلیغات پزشکی شناخته شد.
دکتر جمشیدی معاون نظارت و برنامه ریزی سازمان نظام پزشکی در این باره می گوید: براساس مفاد قانون جدید سازمان نظام پزشکی ، انتشار هر گونه تبلیغات پزشکی در رسانه ها اعم از صداوسیما ، مطبوعات ، سایتها و حتی سایتهای ماهواره ای بدون اخذ از این سازمان غیرقانونی است. وی تاکید کرد: سازمان نظام پزشکی حق پیگیری این تخلفات را برای خود محفوظ می داند.
|
آیین نامه جدید رئیس سازمان نظام پزشکی کشور گفت: آیین نامه و دستورالعمل نحوه تبلیغات و انتشار آگهی های پزشکی ، دارویی ، مواد خوراکی ، آشامیدنی و آرایشی برای اجرا به وزارت ارشاد و سازمان صداوسیما ابلاغ شد. دکتر شهاب الدین صدر در نشست خبری که در محل سازمان نظام پزشکی برگزار شد افزود: با ابلاغ این آیین نامه از این پس رسیدگی به تخلفات مرتبط با این تبلیغات از سوی وزارت بهداشت و هیاتهای انتظامی نظام پزشکی انجام می گیرد و امیدواریم همه رسانه ها اجرای دقیق این دستورالعمل را جدی بگیرند.دکتر صدر افزود: غیر از رسانه ها ، بروشورها و تبلیغاتی نیز هستند که در سطح شهر درباره امور مرتبط با سلامت منتشر می شوند و مضر سلامت هستند که در مرحله بعد با آنها نیز برخورد می شود ، ضمن این که تبلیغات مضر سلامت نیز از طریق ماهواره ها پخش می شود که بر خلاف عرف بین المللی است و ما به دنبال راهکاری برای برخورد با آنها هستیم. در این آیین نامه از رسانه ها خواسته شده است با استعلام تبلیغاتی که می تواند آسیب رسان سلامت مردم باشد از انتشار تبلیغات گمراه کننده اجتناب کنند. در غیر این صورت نظام پزشکی و مراجع قضایی با متخلفان برخورد می کنند |
به ماهواره اعتماد نکنید
چندی پیش وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در اطلاعیه ای اعلام کرد، میزان شکایات ارسالی از ایجاد عوارض جانبی گسترده و آسیب های جدی مصرف کنندگان اقلام دارویی ، غذایی ، آرایشی و بهداشتی مورد تبلیغ در شبکه های مختلف ماهواره ای افزایش یافته است. طبق بررسی های موجود و با توجه به پرونده های مفتوح در دستگاه قضایی اغلب این اقلام تقلبی است و سبب به مخاطره افتادن سلامت مصرف کنندگان می شود.گفتنی است ، تمامی محصولات غذایی ، آرایشی و بهداشتی وارداتی حتما باید مجوز وزارت بهداشت و برچسب فارسی شامل تاریخ تولید و انقضا و نام کشور سازنده و نام محصول را داشته باشند.
تبلیغ دارو در حد قانونی
متخصصان اخلاق پزشکی معتقدند ، اثربخشی هر دارو باید با مطالعات قطعی مشخص و نتیجه مطالعات در مجلات معتبر پزشکی چاپ شود. چنین دارویی پیش از تبلیغ باید از سیستم بهداشتی کشور مجوز داشته باشد و پس از آن تبلیغ دارو باید فقط در مجلات پزشکی انجام گیرد که مخاطب این مجلات ، پزشکان هستند وگرنه تبلیغ دارو برای مردم غیراخلاقی و نادرست است . دلیل آن هم واضح است.
هر دارو در افراد مختلف عوارض و کارکردهای متفاوت دارد و ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشد و... در تبلیغ فقط کلیات می آید و این اطلاعات ریز و ضروری به مخاطب ارائه نمی شود. پس تبلیغ دارو برای مخاطب عام کاری بی معنی و کاملا غیراخلاقی است.
معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت و آموزش پزشکی با اشاره به تبلیغ غیرمستقیم دارو در برخی نشریات می گوید: اعلام واردات دارویی خاص در یک نشریه پزشکی و تبلیغاتی حاشیه ای آن ، نباید از حد قانونی خارج شود. دکتر دیناروند به تبلیغات غیرواقعی برخی فرآورده ها در داروخانه ها اشاره می کند و می افزاید: فرآورده هایی که با مجوز مکمل غذایی وارد بازار می شوند ، حق ادعای درمانی ندارند که در این صورت باید مراحل ثبت دارو را طی کنند.
معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت ، قانونمند شدن تبلیغات شرکتهای دارویی ، مراجعه این شرکتها به جامعه پزشکی ، برگزاری همایش ها و دادن هدایا به جامعه پزشکی را برای جلوگیری از تبلیغات سوئ دارو ضروری می داند. وی از بازنگری در آیین نامه تاسیس داروخانه ها خبر می دهد و می گوید: کمیته ای برای رفع مشکل داروسازان در تاسیس داروخانه و دسترسی آسان مردم به آن تشکیل شده است.
پزشکان در برنامه های تلویزیونی
استفاده پزشکان از تبلیغات تلویزیونی از ابعاد گوناگون قابل بررسی است. وقتی پزشکی در یک برنامه تلویزیونی حضور پیدا می کند ، از آنجا که مخاطب برای ارزیابی قابلیت های این پزشک در مقایسه با پزشکان دیگر ابزاری در دست ندارد ، این شیوه ممکن است گمراه کننده باشد. وقتی بینندگان پزشکی را در تلویزیون ببینند تبلیغی برای آن پزشک محسوب می شود.
اما ممکن است این پزشک در یک برنامه تلویزیونی درباره زیر و بم یک بیماری خاص صحبت کند. تا زمانی که آن پزشک نگوید من این بیماری را درمان می کنم ، فعل غیراخلاقی صورت نگرفته است ، اما اگر کسی از پزشکان مدعی شود که یک درمان یا داروی انحصاری در اختیار دارد ، به طور کلی برخلاف اصول اخلاق حرفه ای پزشکی عمل کرده است ، چون پزشکان موظفند تمام اطلاعات خود را در اختیار جامعه پزشکی قرار دهند و انحصار ، کلمه ای بی معنی در این زمینه است.
وزارت بهداشت فرصت ندارد
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس هفتم معتقد است: وزارت بهداشت به دلیل درگیری با دغدغه های کلان و مسوولیت های اجرایی ، فرصتی برای ساماندهی تبلیغات پزشکی ندارد. دکتر شاهین محمد صادقی می افزاید: امید است با تصویب قانون جدید نظام پزشکی و انتقال این مسوولیت به این ارگان ، وضع تبلیغات پزشکی سامان یابد.
محمد صادقی تاکید می کند: براساس قانون قبلی ، اختیار ، کنترل و ساماندهی تبلیغات پزشکی به عهده وزارت بهداشت بود اما قانون جدید نظام پزشکی مصوب مجلس این وظیفه را به سازمان نظام پزشکی محول کرده است. عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس هفتم می افزاید: در حال حاضر به دلیل اجرا نشدن قانون قبلی از سوی وزارت بهداشت ، هر آگهی پزشکی بدون ممانعت اجتماعی در جراید ، رسانه ها و حتی در منازل پخش می شود.
نماینده مردم کازرون در مجلس شورای اسلامی تصریح می کند: به نظر می رسد وزارت بهداشت درگیر مشکلات اجرایی نظیر مسائل بیمارستانی ، مالی ، بچه ها، اشتغال ، پزشکان و... است و فرصت رسیدگی به این مسائل را پیدا نمی کند. وی خاطرنشان می کند: ولی در سازمان نظام پزشکی این مشکلات وجود ندارد و این بحث می تواند از اهمیت ویژه ای برخوردار شود و خود این سازمان با شناسایی آگهی های پزشکی بدون مجوز وارد عمل شود و مجازات هایی را از قبیل توبیخ در پرونده پزشک مربوط تا محرومیت در نظر بگیرد.
فاصله تبلیغ تا فریبکاری
در جامعه امروزی تبلیغات ، عنصری حیاتی به شمار می رود و حق تمام اصناف و حرفه هاست دکتر فریبا اصغری ، متخصص طب کار و استادیار پژوهشی مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در این خصوص می گوید: تبلیغات فی النفسه ضداخلاق نیست و در عصری که اطلاعات هست ، این حق مردم است که اطلاعات بیشتری داشته باشند و با آگاهی بیشتر ، پزشک خود را انتخاب کنند.
اما مساله قابل توجه این است که پزشکی کسب و کار نیست ، یک کسوت است مثل قضاوت و هدف اصلی آن خدمت رسانی به عموم جامعه است نه کسب درآمد. فرد خدمتی انجام می دهد و در کنار آن کسب درآمد می کند. از سوی دیگر تخصصی بودن این کسوتها باعث اعتماد مردم به اعضای این کسوت می شود. در ازای این اعتماد ، این اشخاص تعهدی به جامعه دارند که گاهی ناخواسته است. مهمترین تعهد ایشان این است که نفع مردم را بر منافع خود ارجح بدانند و اینجاست که حتی تبلیغات در پزشکی با دیگر کسب و کارها متفاوت می شود ، چرا که در تجارت مسلما هدف اصلی کسب منافع شخصی است. شما اگر تنها اسم یک دکتر و شماره مطبش را در یک جا ببینید.
این هم می تواند برای آن پزشک تبلیغ محسوب شود. در حالی که اینجا هیچ نکته غیراخلاقی وجود ندارد چون پزشک مربوط ادعا نکرده که من کار خارق العاده ای می کنم. آنچه تبلیغات را غیراخلاقی می کند ، فریبکاری است. البته تعریفی که از فریبکاری در کسوت پزشکی وجود دارد هم می تواند با تعریف این واژه در حرفه های دیگر متفاوت باشد. فریبکاری در تبلیغات پزشکی ممکن است به صورت تصریحی یا تلویحی باشد. یعنی اگر پزشک به دروغ ادعایی کند که انجام آن عمل از عهده اش خارج باشد به صراحت ، مخاطب خود را فریب داده است.
همچنین اگر پزشکی اطلاعات گمراه کننده به بیمارش دهد یا تمام اطلاعات را در اختیار او نگذارد ، باز هم مرتکب عمل فریبکارانه ای شده است. حق هر بیمار است که درباره بیماری خود، نوع و شدت آن اطلاع داشته باشد.
علی اخوان بهبهانی
گفت و گو
